Sede vacante - Polski Serwis Naukowy

Herb Watykanu podczas wakansu stolicy

Sede vacante (od łac. sedes vacans – "nieobsadzona stolica" lub "pusty tron"; forma sede vacante to ablativus absolutus i może znaczyć: "podczas nieobsadzonej stolicy"; pokr. sedis vacantia – "stan nieobsadzenia stolicy") – w Kościele katolickim termin określający okres, w którym stolica biskupia jest nieobsadzona.

Kuria Rzymska – organ, przez który papież sprawuje swoją władzę. Kuria składa się z dykasterii i innych urzędów, z których każdy ma swój zakres działania, co wiąże się z odpowiedzialnością oraz odpowiednimi kompetencjami. Najważniejszymi działami Kurii są Sekretariat Stanu oraz kongregacje. Kolejne miejsca w hierarchii zajmują rady i komisje papieskie. Oprócz stałych urzędów papież może zwoływać konsystorze Kolegium Kardynalskiego w celu wyjaśnienia szczególnie trudnych kwestii. Powołano w szczególności Komisję Kardynalską ds. Organizacji i Problemów Ekonomicznych Stolicy Apostolskiej, która zajmuje się zarządzaniem finansami Watykanu. Kuria stanowi osobisty personel papieża i jej organizacja zależy całkowicie od niego.

Kościół katolicki – największa na świecie chrześcijańska wspólnota wyznaniowa, głosząca zasady wiary i życia określane mianem katolicyzmu, rządzona przez biskupa i patriarchę Rzymu (jako papieża uważanego drogą sukcesji apostolskiej za następcę Świętego Piotra) oraz biskupów pozostających z nim we wspólnocie. Kościół katolicki stanowi jedną z trzech głównych gałęzi chrześcijaństwa, obok Cerkwi prawosławnej i Kościołów protestanckich.

Kodeks prawa kanonicznego z 1983 stosuje to określenie zarówno wobec wakansu Stolicy Apostolskiej (diecezji rzymskiej - sede romana vacante), jak i każdej innej diecezji. Sediswakancja trwa do momentu objęcia diecezji przez nowego biskupa. Administrowanie jest w tym czasie ograniczone do spraw najistotniejszych, gdyż obowiązuje zasada nihil innovetur (niczego nie należy zmieniać).

Biskup koadiutor – w Kościele katolickim prawnie ustanowiony przez papieża biskup, który po śmierci lub awansie biskupa diecezjalnego posiada po nim prawo następstwa na urzędzie biskupa diecezji zgodnie z kanonem 403 § 3 kodeksu prawa kanonicznego z 1983.

Herb (nazwa przyjęta z niem. Erbe) – znak rozpoznawczo-bojowy, wywodzący się z symboliki heroicznej lub znaków własnościowych, od XII w. ustalany według ścisłych reguł heraldycznych, pełniący funkcję wyróżnika osoby stanu rycerskiego, później szlacheckiego, także rodziny, rodu, organizacji kościelnej, mieszczańskiej bądź cechu rzemieślniczego, korporacji, miasta, jednostki podziału terytorialnego lub państwa.

Sediswakancja Stolicy Apostolskiej

Sediswakancja Stolicy Apostolskiej rozpoczyna się po śmierci papieża (lub ewentualnie po jego rezygnacji). W tym momencie władzę w Stolicy Apostolskiej i w całym Kościele Rzymskokatolickim przejmuje tymczasowo Kolegium Kardynalskie z dziekanem na czele. Z kolei w Watykanie administrację przejmuje kardynał kamerling, z pomocą trzech kardynałów asystentów (poniżej 80 roku życia), którzy są wybierani przez Kolegium Kardynalskie po jednym z każdego stopnia (kardynałów biskupów, kardynałów prezbiterów i kardynałów diakonów), pełniąc w ten sposób funkcję tymczasowej głowy Państwa Watykańskiego. Sede vacante trwa do wyboru nowego papieża przez konklawe. W średniowieczu, a także okresach późniejszych sediswakancja trwała nieraz bardzo długo, z różnych powodów. Najdłuższe okresy sede vacante miały miejsce w latach 1241-1243, 1268-1271, 1314-1316. Ta ostatnia stała się kanwą powieści Maurice Druona "Królowie przeklęci". Reorganizacja dokonana przez Pawła VI (1963-1978) przyczyniła się do usprawnienia wyboru nowego papieża.

Stolica Apostolska, inaczej Stolica Święta (łac. Sedes Apostolica, wł. Sede Apostolica, Santa Sede) – siedziba papieży, także papiestwo, czyli władza zwierzchnia papieża w Kościele katolickim wraz z jej instancjami wykonawczymi, stanowiąca podmiot prawa międzynarodowego. Jej siedziba mieści się w państwie Watykan, z którym jest połączona unią personalną i funkcjonalną. Stolica Apostolska sprawuje wyłączne zwierzchnictwo oraz suwerenną władzę i jurysdykcję nad Watykanem, który jest również jej własnością. Traktowanie Stolicy Apostolskiej i Watykanu jako odmiennych podmiotów, jakkolwiek uzasadnione z punktu widzenia ustrojowego, nie występuje jednak wyraźnie na gruncie prawa międzynarodowego. W stosunkach międzynarodowych nazwy te bywają stosowane zamiennie, a zaciągnięcie zobowiązania pod jedną z nich jest rozumiane jako wiążące dla obu. I tak np. w Międzynarodowej Agencji Energii Atomowej podmiot ten występował początkowo pod nazwą Państwa Watykańskiego, a następnie (bez odrębnego przystąpienia) pod nazwą Stolicy Apostolskiej.

Istnieją spory co do liczby papieży i antypapieży w historii. Wymienia się od 36 do 43 antypapieży. W roku 1942 kardynał Giovanni Mercati, prefekt Archiwów Watykanu, stworzył listę papieży, która od tamtej pory została oficjalnie uznana przez Kościół katolicki. Zamieszczona poniżej lista jest zgodna z listą Mercatiego.

W czasie sediswakancji dykasterie Kurii rzymskiej mają władzę ściśle określoną w Konstytucji Apostolskiej Universi Dominici Gregis. Ten sam dokument stwierdza (część I, rozdział V, punkt 30), że nikomu nie wolno filmować ani nagrywać słów konającego papieża, a jeśli ktoś chciałby fotografować go po śmierci w celach dokumentalnych, powinien poprosić kardynała kamerlinga o zgodę na to. Jeśli zmarły papież pozostawił testament i ustanowił jego wykonawcę, to wykonawca testamentu ma za zadanie wykonać ostatnie życzenia papieża, ale ze swych poczynań zdaje relację wyłącznie nowemu papieżowi (część I, rozdział V, punkt 32).

Dziekan kolegium kardynalskiego – przewodniczący kolegium kardynalskiego w Kościele rzymskokatolickim, zawsze w randze kardynała-biskupa. Do jego zwyczajowych zadań należy m. in. przewodniczenie uroczystościom pogrzebowym po śmierci papieża, odprawianie mszy na rozpoczęcie konklawe i przewodniczenie obradom konklawe.

Papież (Ojciec Święty) (łac. papa, -ae m, wł. papa, gr. pappas, forma funkcjonująca w języku polskim pochodzi od czeskiego papež) – biskup Rzymu, głowa Kościoła rzymskokatolickiego, katolickich Kościołów wschodnich, Stolicy Apostolskiej oraz państwa Watykan. Obecnym papieżem jest Benedykt XVI.

Podczas sediswakancji Stolica Apostolska posługuje się specyficznym herbem stanowiącym symbol szczególnego czasu sede vacante, jest to też herb kardynała kamerlinga. Na tarczy herbowej znajdują się dwa skrzyżowane klucze i rozpostarty parasol. Klucze to ewangeliczny symbol władzy danej Piotrowi przez Jezusa Chrystusa. Parasol to tzw. pavilion, rodzaj baldachimu lub uroczystego parasola, który był rozkładany tylko nad głową władcy. Od początku XVI wieku zaczęto umieszczać go w herbie kamerlinga na znak władzy. Parasol ten ma oznaczać także ochronę Opatrzności nad Kościołem w czasie oczekiwania na nowego papieża.

Biskup diecezjalny - biskup, któremu powierzono jakąś aktualnie istniejącą diecezję. Potocznie używa się wobec biskupa diecezjalnego również określenia biskup ordynariusz danej diecezji.

Konklawe (łac. cum clave, "pod kluczem", zamknięte pomieszczenie, pokój) – ogólne zgromadzenie kardynałów, zwoływane po 15, maksymalnie po 20 dniach od śmierci papieża (tyle czasu mają nieobecni kardynałowie na przybycie na spotkanie), poprzedzone okresem novemdiales.

Sediswakancja innych diecezji

Sediswakancja w innych diecezjach rozpoczyna się po śmierci ordynariusza, po przyjęciu jego rezygnacji, przeniesieniu lub pozbawieniu urzędu (jeśli nie był wyznaczony biskup koadiutor). Tymczasową władzę przejmuje biskup pomocniczy (przy większej liczbie najstarszy nominacją) albo inny kapłan z wykazu, który winien być sporządzony przez ordynariusza. Następnie kolegium konsultorów powinno wybrać administratora diecezjalnego. Jego urząd wygasa, gdy diecezję obejmuje mianowany przez papieża nowy biskup.

Watykan, Państwo Watykańskie (wł. Città del Vaticano, Stato della Città del Vaticano, łac. Status Civitatis Vaticanae) – państwo-miasto europejskie, enklawa w Rzymie. Najmniejsze państwo świata pod względem powierzchni.

Maurice Druon (ur. jako Maurice Kessel 23 kwietnia 1918 w Paryżu, zm. 14 kwietnia 2009) - francuski pisarz i polityk, członek Akademii Francuskiej, kawaler Wielkiego Krzyża Legii Honorowej, rycerz komandor Orderu Imperium Brytyjskiego.

Zobacz też

sedewakantyzm

pierścień Rybaka

poczet papieży