Segregacja rasowa - Polski Serwis Naukowy

Segregacja rasowa (oddzielenie) – rodzaj sformalizowanej, zinstytucjonalizowanej dyskryminacji opartej na kryterium rasy, której cechą charakterystyczną jest oddzielenie jednej rasy od drugiej. Separacja może mieć charakter geograficzny, ale zazwyczaj była stosowana poprzez świadczenie usług za pomocą oddzielnych instytucji, jak szkoły czy transport publiczny.

Doktor Martin Luther King, Jr. (ur. 15 stycznia 1929 w Atlancie, zm. 4 kwietnia 1968 w Memphis) – pastor baptystyczny, działacz na rzecz równouprawnienia, zniesienia dyskryminacji rasowej, laureat pokojowej Nagrody Nobla, Człowiek Roku 1963 według magazynu Time. Zamordowany 4 kwietnia 1968 roku przez przeciwników równouprawnienia ludności.
I Have a Dream (pol. Mam marzenie) – popularna nazwa nadana historycznemu przemówieniu Martina Luthera Kinga, wygłoszonemu w czasie Marszu na Waszyngton, w którym poruszył problem nierówności rasowych pomiędzy białymi a czarnoskórymi mieszkańcami USA.

Społeczeństwa, które praktykowały segregację rasową

Nazistowskie Niemcy

W latach 30. XX w. wprowadzono w życie rasistowskie i antysemickie ustawy norymberskie, skierowane przeciwko dużej społeczności żydowskiej w Niemczech. Zakazywały one małżeństw między Żydami (Untermenschen – podludzie) i "aryjskimi" Niemcami (Übermenschen – nadludzie). Wiele mieszanych małżeństw popełniło samobójstwo, gdy prawa te weszły w życie.

Obywatelskie nieposłuszeństwo (civil disobedience) – celowe działanie łamiące konkretne przepisy prawne w imię przekonania, że owe przepisy rażąco naruszają wartości istotne dla stosującego nieposłuszeństwo obywatelskie - połączone ze świadomością możliwości poniesienia negatywnych konsekwencji prawnych i godzeniem się z możliwością ich poniesienia.
Volkslista (niem. Deutsche Volksliste DVL) – niemiecka lista narodowościowa wprowadzona 2 września 1940 na podstawie reskryptu Heinricha Himmlera. Na terenach Rzeczypospolitej Polskiej anektowanych przez III Rzeszę w czasie II wojny światowej, volkslistę wprowadzono zarządzeniem z 4 marca 1941.

W Generalnym Gubernatorstwie w 1940 r. ludność była podzielona na kilka grup. Każda grupa miała odmienne prawa, racje żywnościowe, przydzielone okręgi zamieszkania w miastach, transport publiczny i zarezerwowane restauracje. Od najbardziej do najmniej uprzywilejowanych:

Niemcy z Niemiec (Reichsdeutsche)

"aktywni" Niemcy spoza Niemiec (Volksdeutsche), Volkslista kategorii 1 i 2

"pasywni" Niemcy spoza Niemiec i członkowie ich rodzin (grupa ta obejmowała także wielu dawnych obywateli polskich), Volkslista kategorii 3 i 4

Ukraińcy

Górale (Goralenvolk) – sztucznie wyodrębniona grupa narodowościowa, próba podzielenia społeczeństwa polskiego

Polacy

Cyganie

Żydzi (ostatecznie skazani na eksterminację jako kategoria)

W latach 30. i 40. Żydzi i Cyganie zostali zmuszeni do noszenia żółtych opasek i byli dyskryminowani z mocy prawa rasowego. Żydowscy lekarze i nauczyciele nie mogli leczyć czy nauczać "aryjskich" pacjentów czy uczniów.

332 Grupa Myśliwska (ang. 332nd Fighter Group) - grupa lotnictwa myśliwskiego Sił Powietrznych Armii Stanów Zjednoczonych, popularnie nazywana "Tuskegee Airmen", sformowana w 1941 r. z czarnoskórych obywateli USA, przeszkolonych w zakresie pilotażu na samolotach myśliwskich.
Rasizm, dyskryminacja rasowa (z . Przetrwanie tych "wyższych" ras staje się wartością nadrzędną i z racji swej wyższości dążą do dominowania nad rasami "niższymi". Rasizm opiera się na przekonaniu, że różnice w wyglądzie ludzi niosą za sobą niezbywalne różnice osobowościowe i intelektualne (ten pogląd znany jest w ).

USA

Dyskryminacja rasowa została prawnie uregulowana w tzw. Jim Crow laws w czasie wojny domowej, głównie (choć nie wyłącznie) w południowych stanach. Segregacja ta trwała aż do lat 60. XX w. Biali i czarni zmuszeni byli do korzystania z oddzielnych szkół, publicznych toalet, ławek parkowych, pociągów czy miejsc w restauracjach. Prawa dotyczące "mieszania ras" zabraniały międzyrasowych małżeństw. W niektórych miejscowościach w restauracjach nie pozwalano obsługiwać różnych ras pod tym samym dachem.

Rodezja – nazwa terytorium utworzonego w latach 1890-95 przez Brytyjską Kompanię Południowoafrykańską (BSAC) kierowaną przez Cecila Rhodesa. To na jego cześć nadano nowemu terytorium nazwę Rodezja. W 1911 podzielono je na Rodezję Północną i Południową, które w latach 20. XX wieku zostały wykupione przez rząd brytyjski i otrzymały status kolonii brytyjskich. W 1953 rząd brytyjski z samorządnej kolonii Rodezji Południowej i dwóch protektoratów brytyjskich Rodezji Północnej i Niasy utworzył Federację Rodezji i Niasy. W 1963 wobec konfliktów targających poszczególnymi częściami składowymi i pod wpływem postępującej w Afryce dekolonizacji Federacja została rozwiązana. W 1964 Rodezja Północna uzyskała niepodległość jako Zambia natomiast Niasa jako Malawi. W obydwu krajach władzę objęli czarni politycy. Na początku lat 60. w Rodezji Południowej mieszkało 270 tysięcy białych i ponad 4 miliony czarnych. Istniejące partie i organizacje walczące o równe prawa czarnej ludności były systematycznie delegalizowane, ich liderzy i członkowie aresztowani i prześladowani. W 1964 nowy rząd kolonii utworzyła rasistowska partia Front Rodezyjski kierowana przez Iana Douglasa Smitha. W dniu 11 XI 1965 rząd Smitha przeciwstawiając się planom rządu brytyjskiego przekazania władzy czarnej większości ogłosił jednostronnie niepodległość Rodezji. Społeczność międzynarodowa nie uznała tego faktu i prawie wszystkie kraje dalej traktowały Rodezję jako kolonię brytyjską. Londyn od samego początku rozpoczął długotrwałe próby rozwiązania konfliktu rodezyjskiego poprzez nakłonienie miejscowego rządu do równouprawnienia czarnej ludności. ONZ uznając ogłoszenie niepodległości za nielegalne wezwała do bojkotu tego kraju. W 1970 Rodezja została proklamowana Republiką. W latach siedemdziesiątych przybrała na sile walka dwóch ugrupowań walczących o wyzwolenie czarnej ludności (ZANU i ZAPU), które prowadziły walkę zbrojną z rządem Iana Douglasa Smitha (Wojna w buszu albo Druga Chimurenga). Pod wpływem nacisków zagranicznych oraz intensyfikacji działań zbrojnych ZANU i ZAPU doszło do negocjacji pomiędzy rządem Smitha i czarną opozycją, w wyniku których utworzono w 1979 przejściowy rząd Zimbabwe-Rodezji z czarnoskórym umiarkowanym politykiem arcybiskupem Abelem Muzorewą. W 1980 w wyniku demokratycznych wyborów zwycięstwo odniosła organizacja ZANU kierowana przez Roberta Mugabe. W dniu 18 IV 1980 nastąpiło proklamowanie nowego państwa noszącego nazwę Zimbabwe, co ostatecznie położyło kres istnieniu Rodezji.
Ksenofobia (gr. ξένος ksenós - obcy, gr. φόβος phóbos - strach, czyli strach przed obcymi) - niechęć, wrogość, lęk wobec obcych, przesadne wyrażanie niechęci wobec cudzoziemców.

Po zakończeniu wojny wśród czarnych Amerykanów rósł sprzeciw wobec oficjalnej segregacji rasowej. Pierwszym krokiem było podpisanie przez prezydenta Trumana, 26 lipca 1948, tzw. Executive Order 9981, który zakończył segregację w siłach zbrojnych USA. Duży wpływ na tę decyzję miał sukces grupy lotniczej złożonej wyłącznie z z czarnoskórych obywateli USA.

Apartheid (z języka afrikaans od apart = osobno i sufiksu -heid) – teoria głosząca konieczność osobnego rozwoju społeczności różnych ras, a także bazujący na tej teorii system polityczny panujący w Republice Południowej Afryki do połowy lat 90. XX wieku, oparty na segregacji rasowej.
Marcus Mosiah Garvey (ur. 17 sierpnia 1887 w Saint Ann na Jamajce, zm. 10 czerwca 1940 w Londynie) – uznawany za twórcę podstawowych elementów doktryny ruchu społeczno-religijnego Rastafari, choć sam nigdy się z nim nie utożsamiał.

Zinstytucjonalizowana segregacja rasowa została zakończona dzięki wysiłkom takich aktywistów na rzecz praw człowieka, jak Rosa Parks i Martin Luther King, pracujących od zakończenia wojny aż do chwili przyjęcia Voting Rights Act (ustawa o prawie do głosowania) i Civil Rights Act (ustawa o prawach obywatelskich) w 1964 r., popartych przez prezydenta Lyndona Johnsona 3 lipca tegoż roku. Wiele z tych wysiłków nosiło charakter obywatelskiego nieposłuszeństwa, nakierowanego na łamanie segregacyjnych zasad i praw, jak siadanie na miejscach dla białych, na przedzie autobusu (Rosa Parks) czy zajmowanie miejsc w restauracjach dla białych.

Poniższy podział ras ludzkich opiera się na XVIII-wiecznej koncepcji Blumenbacha. Podział ten wraz z wyróżnionymi antropologicznymi cechami ras budzi wiele zastrzeżeń.
Liberia (Republika Liberii – Republic of Liberia) – państwo położone w Afryce Zachodniej. Sąsiaduje z Gwineą, Wybrzeżem Kości Słoniowej oraz Sierra Leone. Sytuacja gospodarcza i polityczna tego kraju jest nadal niestabilna, co jest skutkiem przewrotów wojskowych i wojny domowej (zakończonej w 1996).

Chociaż równość rasowa jest dzisiaj, przynajmniej w teorii, zagwarantowana dla wszystkich obywateli USA, niektórzy uznają niedawny USA Patriot Act za niejawną próbę narzucenia rasowej segregacji i dyskryminacji nie-obywatelom Stanów Zjednoczonych. Osoby o ciemniejszej karnacji, jak Arabowie czy Pakistańczycy, są często poddawani odmiennym procedurom niż inne. Jednak Stany Zjednoczone mają ścisłe reguły przeciwdziałające rasowemu "profilowaniu", które mają zapobiegać takiej dyskryminacji.

Eugenika (gr. eugenes = dobrze urodzony) – pojęcie wprowadzone w 1883 r. przez Francisa Galtona, kuzyna Karola Darwina, które dotyczyło selektywnego rozmnażania zwierząt lub ludzi, aby ulepszać gatunki z pokolenia na pokolenie, szczególnie jeśli chodzi o cechy dziedziczone. W ciągu następnych lat Galton poprawił swoją definicję, aby uwzględnić specyfikę eugeniki pozytywnej, zachęcającej do częstszego reprodukowania się najlepszych osobników oraz eugeniki negatywnej, zniechęcającej do reprodukcji osobników mniej wartościowych.
Ian Smith (Douglas) GCLM ID (ur. 8 kwietnia 1919 r. w Selukwe w Rodezji, obecnie Shurugwi Zimbabwe, zm. 20 listopada 2007) - pierwszy rodowity premier brytyjskiej kolonii Południowej Rodezji i zwolennik "supremacji białych". W 1965 r. ogłosił niepodległość Rodezji, a później jej wystąpienie z Brytyjskiej Wspólnoty Narodów.

Republika Południowej Afryki

Osobny artykuł: Apartheid.

Tablica na plaży w Durbanie określająca że plaża jest tylko dla białych

Apartheid był systemem, który istniał w Afryce Południowej przez ponad 40 lat, aczkolwiek sam termin wywodzi się jeszcze z lat 1910. Po zwycięstwie Partii Narodowej w wyborach krajowych (wyłącznie dla białych) w 1948 r. wydano szereg ustaw formalizujących segregację rasową. Apartheid został stopniowo znoszony począwszy od 1984 r. na skutek presji międzynarodowego środowiska i sytuacji wewnętrznej w kraju. Ostatecznie zniesiono go w 1994 r.

Eufemizm (z gr. ευφημισμός - euphēmismós, od eu dobrze i phemi mówić) – wyraz lub peryfraza zastępująca słowo lub zwrot, które ze względu na tabu kulturowe czy religijne, na zabobon, na cenzurę lub autocenzurę (polityczną lub obyczajową), czy też na normy towarzyskie, pruderię, współczucie (empatia), poprawność polityczną, delikatność, uprzejmość, dobre wychowanie mówiącego nie może lub nie powinno być używane.
Ustawy norymberskie (niem. Nürnberger Gesetze, też Nürnberger Rassengesetze) – ustawy rasowe ogłoszone 15 września 1935 na zjeździe Reichsparteitagu w Norymberdze. Do ustaw tych należały:

Rodezja

W listopadzie 1965 roku kierowany przez Iana Smitha rząd białej mniejszości sprawujący władzę w brytyjskiej kolonii Rodezji ogłosił jednostronnie niepodległość. Przez następnych 15 lat Rodezja sprawnie funkcjonowała pomimo międzynarodowych sankcji i presji dyplomatycznej głównie ze strony Wielkiej Brytanii. Walka partyzancka z rządem Smitha prowadzona przez lewicowe organizacje wyzwoleńcze czarnej ludności ZANU i ZAPU, sankcje oraz międzynarodowe naciski doprowadziły ostatecznie do rokowań w wyniku których doszło w 1979 do zniesienia rządów białej mniejszości, ogłoszenia powszechnych wyborów i proklamowania Zimbabwe.

Nadczłowiek (łac. homo superior, niem. Übermensch) kategoria literacka, filozoficzna, i ideologiczna opisująca hipotetyczny "wyższy etap" rozwoju człowieka bądź wybitną jednostkę przewyzszającą "zwyczajnych ludzi" pod każdym względem. Pojęcie to zostało wprowadzone do filozofii przez niemieckiego filozofa, Fryderyka Nietzschego, między innymi w dziele Tako rzecze Zaratustra.
Untermensch (z niem. podczłowiek, mn. Untermenschen) – rasistowskie określenie używane w propagandzie nazistowskiej w stosunku do Żydów, Cyganów, Polaków, Rosjan i innych narodów słowiańskich oraz do przedstawicieli innych grup etnicznych uznawanych przez nazistów jako „nie-aryjskie” (nie-germańskie).

Prawa wprowadzające segregację rasową były w Rodezji już na długo przed 1965 rokiem jednak wiele instytucji je po prostu ignorowało. Jednym z najbardziej znanych incydentów w kwestii walki z segregacją rasową w tym kraju była sprawa otwarcia nowego teatru (Reps Theatre) w Salisbury (obecnie Harare), który miał być dostępny dla wszystkich ras. Jednak wybuchła kwestia korzystania z tych samych toalet przez ludzi o różnym kolorze skóry, gdyż przepisy wyraźnie zabraniały tego w miejscach publicznych.

Malcolm X (ur. 19 maja 1925 jako Malcolm Little, zm. 21 lutego 1965 jako El-Hajj Malik El-Shabazz) – radykalny przywódca ruchu afroamerykańskiego w Stanach Zjednoczonych.
Afrykański Narodowy Związek Zimbabwe (ang. Zimbabwe African National Union (ZANU)) – partia polityczna w Zimbabwe utworzona w 1963 przez byłych członków Afrykańskiego Ludowego Związku Zimbabwe (ZAPU) rozczarowanych umiarkowaną polityką tej partii wobec rządów białej mniejszości w Rodezji Południowej (obecnie Zimbabwe).

Izrael

Niektóre organizacje, w tym Palestinian Society for the Protection of Human Rights i Islamic Human Rights Commission, zarzucają Izraelowi,że jest państwem praktykującym apartheid w rozumieniu definicji ONZ. Prawo Izraela pozwala na emigrację do tego państwa jedynie osobom spełniającym oba warunki: bycia narodowości żydowskiej oraz wyznawania judaizmu. Izrael odmawia też obywatelstwa, pobytu oraz własności nieruchomości uchodźcom wojennym innej narodowości niż żydowska, którzy zamieszkiwali niegdyś tereny zajmowane przez Izrael w wyniku kolejnych wojen.

Zimbabwe, Republika Zimbabwe (Republic of Zimbabwe), dawniej Rodezja – państwo położone w południowej Afryce. Jego stolicą jest Harare. Prezydentem kraju jest Robert Mugabe. Około 98% ludności stanowią czarnoskórzy. Biali stanowią około 2% ludności.
Stany Zjednoczone, Stany Zjednoczone Ameryki (ang.: United States, United States of America, US, USA) – państwo w Ameryce Północnej graniczące z Kanadą od północy, Meksykiem od południa, Oceanem Spokojnym od zachodu, Oceanem Arktycznym od północnego zachodu, Oceanem Atlantyckim od wschodu.

Jordania

Jordania zabrania Żydom uzyskiwania obywatelstwa.

Fidżi

Dwa wojskowe zamachy stanu w 1987 r. odsunęły od władzy rząd kierowany przez etnicznych mieszkańców Fidżi, ale wspierany przez mieszany elektorat Fidżijczyków i Hindusów, którzy stanowili w przybliżeniu połowę ludności. Nowa konstytucja, ogłoszona w 1990 r., ustanowiła w Fidżi republikę, z urzędami prezydenta, premiera, 2/3 miejsc w senacie i znaczącą większością miejsc w izbie reprezentantów zarezerwowanych dla etnicznych mieszkańców Fidżi, pomimo tego, że stanowili oni jedynie mniej niż połowę ludności. W konstytucji zawarowano dla nich także własność ziemską, na której pracowali głównie Indo-Fidżijczycy.

Partia Narodowa (ang. National Party, afr. Nasionale Party, skrót. NP) była południowoafrykańską partią polityczną, działającą w latach 1914-2005. Władzę w kraju sprawowała w latach 1948-1994. Miała ona charakter konserwatywny, nacjonalistyczny i republikański. Jej działacze odwoływali się do dominacji białej rasy i segregacji rasowej które były podstawą doktryny apartheidu.
Rosa Parks, z domu Rosa Louise McCauley (ur. 4 lutego 1913 w Tuskegee, zm. 24 października 2005 w Detroit) – amerykańska działaczka na rzecz praw człowieka, Murzynka, symbol walki z segregacją rasową.

Potępienie konstytucji ze strony świata skłoniło rząd Fidżi do zrewidowania jej w 1997 r. Poprawki usunęły większość dyskryminacyjnych klauzul, a wybory 1990 r. wyniosły do władzy nowy rząd, z Mahendra Chaudhry jako pierwszym premierem pochodzenia Indo-Fidżijskiego.

W 2000 r. nastąpił kolejny zamach stanu, kierowany przez George'a Speighta, a wspierany przez sympatyzujące z nim armię i policję – jego celem było zakończenie Indo-Fidżijskiego wpływu na politykę. Jednak ostatecznie przywrócone zostały demokracja i umiarkowana konstytucja z 1997 r.

Sąd Najwyższy Stanów Zjednoczonych (ang. Supreme Court of the United States) – głowa władzy sądowniczej w systemie trójwładzy funkcjonującym w Stanach Zjednoczonych, obok władzy wykonawczej (prezydenta) i ustawodawczej (Kongresu). Jest sądem najwyższej instancji w sprawach podlegających prawu federalnemu. Jego zadaniem jest zagwarantowanie że wszystkie działania władzy wykonawczej i ustawodawczej są zgodne z konstytucją.
Biała supremacja (ang. white supremacy) - ruch uznający białą rasę za wyższą niż ludy należące do innych ras i mniejszości. Członkowie określają niekiedy ruch mianem White Pride lub White Power.

Obecny (2004) premier Laisenia Qarase odmówił stosowania się do postanowień konstytucji, nie przyjmując do rządu ministrów z Indo-Fidżijskiej partii pracy.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)