Sejm Litwy Środkowej - Polski Serwis Naukowy

Miejsce obrad Sejmu Litwy Środkowej - Teatr na Pohulance

Sejm Litwy Środkowej – sejm wybrany w wyborach 8 stycznia 1922 roku, obradował od 1 lutego do 1 marca, podejmując decyzję o przyłączeniu zajętej przez gen. Żeligowskiego Wileńszczyzny do Polski.

Wybory do sejmu

Osobny artykuł: wybory do Sejmu Litwy Środkowej.

Prace sejmu

Sejm rozpoczął swoje prace 1 lutego 1922 roku. Obradom przewodził początkowo bp. Karol Hryniewiecki jako marszałek senior, następnego dnia zastąpił go w tej roli Jan Falewicz z Zespołu Stronnictw i Ugrupowań Narodowych.

Witold Bańkowski (ur. 21 listopada 1864 w Narwidziszkach na Litwie, zm. 1940) – wileński polityk narodowy, poseł na Sejm Litwy Środkowej, prezydent Wilna (1919, 1923–1927).

Polskie Stronnictwo Ludowe "Wyzwolenie" – chłopska lewicowa partia polityczna działająca w II Rzeczpospolitej, utworzona w 1915 r. (początkowo pod nazwą PSL w Królestwie Polskim). Ugrupowanie wydawało tytuł prasowy Wyzwolenie, od którego przyjęło nazwę w 1918 r. Program partii zakładał państwo ludowe, świeckie, z powszechną i darmową edukacją. PSL "Wyzwolenie" postulowało także przeprowadzenie radykalnej reformy rolnej. Od 1919 r. wchodziło w skład lewicy parlamentarnej, prowadziło współpracę z Polską Partią Socjalistyczną. Pierwszy prezydent RP, Gabriel Narutowicz został wysunięty na stanowisko głowy państwa przez PSL "Wyzwolenie". W opozycji do rządu Chjeno-Piasta. Ugrupowanie poparło przewrót majowy w 1926 r. Początkowo udzielało poparcia sanacji, jednak w 1927 r. przeszło do opozycji względem obozu rządzącego. Od 1929 r. w Centrolewie. Część przywódców partii została osadzona w twierdzy brzeskiej i skazana w procesie brzeskim. W 1931 r., po połączeniu z PSL "Piast" i Stronnictwem Chłopskim utworzyło Stronnictwo Ludowe.

Na pierwszym posiedzeniu uchwalono regulamin sejmowy, który regulował m.in. stosunki władzy ustawodawczej z Tymczasową Komisją Rządzącą.

Ostatecznie marszałkiem izby wybrano Antoniego Łokuciewskiego z Klubu Rad Ludowych, jego zastępcami zostali Zygmunt Fedorowicz z ZSiUN, Bronisław Krzyżanowski z PSL oraz Józef Małowieski z Rad Ludowych.

Wybrano również sześciu sekretarzy.

Polska, oficjalnie Rzeczpospolita Polska – państwo położone w Europie Środkowej nad Morzem Bałtyckim. Graniczy z Niemcami (na zachodzie), Czechami i Słowacją (na południu), Ukrainą i Białorusią (na wschodzie), na północnym wschodzie z Litwą oraz na północy z Rosją (obwód kaliningradzki). Ponadto polska granica wyłącznej strefy ekonomicznej na Bałtyku graniczy ze strefami Danii i Szwecji.

Lucjan Żeligowski (ur. 17 października 1865 w Oszmianie, zm. 9 lipca 1947 w Londynie) – pułkownik piechoty Armii Imperium Rosyjskiego i generał broni Wojska Polskiego, znany z tzw. buntu Żeligowskiego, podczas którego zajął Wilno i jego okolice, proklamując powstanie tzw. Litwy Środkowej.

Dekretem z 30 stycznia 1922 roku posłom zapewniono nietykalność, powołano straż marszałkowską, na czele której stanął Józef Bohdanowicz.

Przy sejmie funkcjonowało Biuro Prasowe (od 1 lutego do 1 kwietnia 1922), które wydało w ciągu miesiąca działalności izby 808 komunikatów.

Ogółem sejm zebrał się 15 razy, ostatnie posiedzenie odbyło się 1 marca 1922 roku.

Litwa Środkowa – niezależny formalnie organizm państwowy ze stolicą w Wilnie, którego powstanie ogłoszono 12 października 1920 roku. Powołana do życia przez Polaków jako sposób na oderwanie od Litwy terenów przekazanych jej 27 sierpnia przez bolszewików w zamian za życzliwą neutralność w toczącej się wtedy wojnie polsko-bolszewickiej.

Witold Abramowicz (ur. 28 sierpnia 1874 w Kałudze, zm. 1940 lub 1941 w ZSRR) – polski polityk Wileńszczyzny, krajowiec – zwolennik federacyjnych koncepcji ukształtowania RP, poseł na Sejm Litwy Środkowej oraz senator II i III kadencji w II RP.

Na swoim 10 posiedzeniu w dniu 20 lutego 1922 Sejm przyjął tzw. Uchwałę w przedmiocie przynależności państwowej Ziemi Wileńskiej. Ostatecznie za wnioskiem o przyłączenie regionu do Polski głosowało 96 posłów, 6 reprezentujących PPS wstrzymało się od głosu. W trakcie głosowań przepadły wnioski o nadanie obszarowi autonomii politycznej i kulturalnej.

Zygmunt Fedorowicz, ps. Albin, Pani Maria, Józef (ur. 1889, zm. 1973) – polski zoolog, nauczyciel, działacz Stronnictwa Narodowego, w czasie II wojny światowej Delegat Rządu na Okręg Wileński.

Karol Hryniewiecki (ur. 13 grudnia 1841 w Pulsynie, zm. 14 kwietnia 1929 we Lwowie) - biskup wileński i działacz polityczny II RP, poseł na Sejm Litwy Środkowej.

W pkt. 4 uchwały zapisano: "Ziemia Wileńska stanowi bez warunków i zastrzeżeń nierozerwalną część Rzeczypospolitej Polskiej".

2 marca 1922 do Warszawy przybyła delegacja Sejmu Wileńskiego składająca się z 20 posłów (wybranych proporcjonalnie do pozycji politycznej klubów). Brak zgody tej delegacji na wprowadzenie zmian do uchwały o włączeniu Wilna do Polski doprowadził do kryzysu politycznego zakończonego dymisją rządu premiera Ponikowskiego.

Aleksander Zasztowt (ur. 16 lutego 1877 w Wilnie, zm. 11 listopada 1944 tamże) – polski działacz polityczny na Litwie, dziennikarz, poseł na Sejm Wileński i Ustawodawczy RP.

Warszawa (miasto stołeczne Warszawa) (wymowa ?/i) – stolica i największe miasto Polski, położone w środkowo-wschodniej części kraju, na Mazowszu nad Wisłą.

25 marca 1922 roku marszałek Łokuciewski dokonał rozwiązania sejmu wileńskiego, przekazując jego kompetencje Sejmowi RP w Warszawie. Aż do listopada 1922 roku Wileńszczyzna była reprezentowana przez 20 posłów wybranych z grona b. członków sejmu Litwy Środkowej.

Kluby i ich przewodniczący

ZSiUN - 43 mandaty (Witold Bańkowski)

Klub Rad Ludowych - 34 (Józef Małowieski)

PSL Ziemi Wileńskiej - 13 (Bronisław Krzyżanowski)

PSL Odrodzenie-Wyzwolenie - 6 (Ludwik Chomiński)

Stronnictwo Demokratyczne - 4 (Witold Abramowicz)

PSL Odrodzenie - 3 (Stefan Mickiewicz)

PPS Litwy i Białorusi - 3 (Aleksander Zasztowt)

Grupa Włościańskich Rad Ludowych - 7 (Adam Uziembło), wyodrębniła się w trakcie trwania kadencji z Klubu Rad Ludowych