Sekta (od łac. secta – kierunek, droga, postępowanie, zasady, stronnictwo, nauka, od sequi – iść za kimś, postępować, towarzyszyć albo łac. seco, secare – odcinać, odrąbywać, odcinać się od czegoś) – grupa społeczna stanowiąca odłam wśród wyznawców jakiejś religii. Na gruncie religioznawstwa termin "sekta" nie ma, w przeciwieństwie do sytuacji z języka potocznego, zabarwienia pejoratywnego.

Sekty w hinduizmie

Terminologia

W kulturowym kontekście Indii i hinduizmu termin "sekta" nie ma wydźwięku pejoratywnego. Określenie "sekta" wykorzystywane jest tam w odniesieniu do każdego odłamu religijnego. Nazwy indyjskie odpowiadające pojęciu sekty, to w łonie hinduizmu: sampradaja (sekta, zakon, tradycja), marga, panth, mat (szkoła filozoficzna). Louis Dumont definiuje występującą w religii hinduistycznej sektę (zastrzegając o małym podobieństwie do grup określanych w ten sposób w chrześcijaństwie), jako grupę religijną obejmującą:

i wskazuje, że w najszerszym ujęciu wyłonionymi w historii hinduizmu sektami są buddyzm i dźinizm.

Tolerancja wpisana w definicję hinduizmu

Już Max Weber zauważa, nie może być już większej "tolerancji" religijnej w obrębie jednej i tej samej "religii" niż to ma miejsce w hinduizmie. Trudno o inne stanowisko, skoro sam hinduizm definiuje się jako zbiór wielkiej liczby sekt, charakteryzujących się za każdym razem szczególnym kultem i doktryną. Dana sekta hinduistyczna jest skupiona wokół jednego aspektu tej religii, na przykład na bogu Wisznu czy Śiwie, co często czyni ją nurtem monoteistycznym. Ma sobie właściwe: bóstwo uznawane za najwyższe, liturgię, świątynie, osoby duchowne, praktyki jogi, teologię oraz niebiosa (lokę). Jest powiązana z resztą kluczowych wyróżnków hinduizmu pod względem wierzeń (np. dharma, karman), jak i popularnych ogólnohinduistycznych praktyk religijnych (np. dźapa, pradakszina).

Do normy należy fakt, że dany hindus przynależy do jakiejś sekty hinduistycznej, właśnie to bardziej wiąże go z tradycją, a nie separuje od wspólczesnego hinduizmu jako religii. W tym wyraża się jego pobożność, że nie jest jedynie hindusem z urodzenia ale jeszcze jest członkiem jakiejś hinduistycznej tradycji, wyznawcą swamiego lub świętego z pobliskiego aśramu czy też uczniem rodzinnego guru. Louis Dumont uznaje za pewnik, że większość głów rodzin (ze wszystkich kast hinduistycznych i muzułmańskich Indii), podąża za naukami indywidualnego guru, u którego uzyskali dikszę (inicjację w ścieżkę). Wspominany Max Weber podaje, iż nieodosobnionymi są przypadki, gdy członkowie tej samej rodziny należą do odmiennych sekt: ojciec może być śiwaitą a syn wisznuitą: uczęszczają do innych guru, składają ofiary innym bóstwom i systematycznie odwiedzają inne świątynie.

Krańcowo odmienną sytuację reprezentować będą ortodoksyjni bramini. Braminizm dziedziczy mnogość bóstw znanych od czasów Wed, oferując synkretyzm lub panteizm spekulatywny (w odniesieniu do brahmana), jednak grupuje tylko szczególnie wybranych wiernych - tzw. dwukrotnie urodzonych (dwidźa). Dla przeważającej rzeszy pozostałych niżej urodzonych wyznawców hinduizmu, oficjalna religia braministyczna przyjmuje formę zrelatywizowaną: braminizm pojmowany jako pewien stosunkowo obojętny porządek świata (zastany albo nieobecny w życiu wyznawcy sekty). Religia powszechna nakłada się tu jak tło, na religię grupy i religię indywidualną. L. Dumois proponuje dla europejskiego odbiorcy pomoc w zrozumieniu takiej sytuacji, poprzez wskazanie na analogię ze starożytności klasycznej: pomyślmy o Greku poszukujacym inicjacji w Eleuzis.

Hinduizm kasty

Sytuacja taka bywa w zupełnej zgodzie z ortodoksyjnym współczesnym hinduizmem, o ile nie narusza reguł obowiązujących członków danej dźati (podkasty przynależnej z racji urodzenia). Gdyby jednak złamać przyrodzone prawa swojej dźati, pańćajat kasty mógłby ich nawet dotknąć najsurowiej orzekając czasowe lub stałe z niej wykluczenie, co w hinduizmie oznacza społeczną śmierć.

Obraz bowiem jest szerszy: wielbienie guru lub bóstwa, szczególne z racji bycia inicjowanym członkiem sekty, nie zastępuje hinduizmu kasty - wyznania właściwego społeczności endogamicznej z którą związany jest dany hindus. Dźati (kasta) jest fundamentalną instytucją hinduizmu. Wartości kasty wyznaczają podstawowe elementy wiary, stąd odpowiednia dharma zawodowa braminów, monarchów, reszty społeczeństwa, aż do złodziei, zbójców i prostytutek.