Sektor finansów publicznych

To zbiór państwowych i samorządowych osób prawnych oraz jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej, finansowanych głównie lub wyłącznie ze środków budżetu państwa lub jednostki samorządu terytorialnego, wykonujących zadania na zasadach niekomercyjnych.

Gospodarstwo pomocnicze – wyodrębniona z jednostki budżetowej, pod względem organizacyjnym albo też finansowym, część jej działalności podstawowej lub działalność uboczna. Tworzone są przez kierowników jednostek budżetowych po otrzymaniu zgody od organu, który utworzył daną jednostkę budżetową.

Samorząd terytorialny – organizacja społeczności lokalnej (gmina, powiat) lub regionalnej (województwo samorządowe) i jednocześnie forma administracji publicznej, w której mieszkańcy tworzą z mocy prawa wspólnotę i względnie samodzielnie decydują o realizacji zadań administracyjnych, wynikających z potrzeb tej wspólnoty na danym terytorium i dozwolonych samorządowi przez ustawy, pod określonym ustawowo nadzorem administracji rządowej.

W sektorze finansów publicznych wyodrębnić można:

sektor rządowy;
sektor samorządowy – jednostki samorządu terytorialnego i ich organy oraz podległe tym organom jednostki organizacyjne.

W myśl art. 9 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych do sektora finansów publicznych zalicza się:

organy władzy publicznej, organy administracji rządowej, organy kontroli państwowej i ochrony prawa, sądy i trybunały, a także jednostki samorządu terytorialnego i ich organy oraz związki;

jednostki budżetowe, samorządowe zakłady budżetowe i instytucje gospodarki budżetowej;

fundusze celowe;

państwowe szkoły wyższe;

jednostki badawczo-rozwojowe;

samodzielne publiczne zakłady opieki zdrowotnej;

państwowe lub samorządowe instytucje kultury;

Zakład Ubezpieczeń Społecznych, Kasę Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego i zarządzane przez nie fundusze;

Kasy Chorych;

Polską Akademię Nauk i tworzone przez nią jednostki organizacyjne;

państwowe lub samorządowe osoby prawne utworzone na podst. odrębnych ustaw w celu wykonywania zadań publicznych, z wyłączeniem przedsiębiorstw, banków i spółek prawa handlowego.

W myśl ustawy z 2009 r. o finansach publicznych do sektora finansów publicznych zalicza się:

Policja – umundurowana i uzbrojona formacja przeznaczona do ochrony bezpieczeństwa ludzi i mienia oraz do utrzymywania bezpieczeństwa i porządku publicznego. Do jej głównych zadań należy pilnowanie przestrzegania prawa i ściganie przestępców, jak również zapewnienie ochrony i pomocy w sytuacjach kryzysowych zarówno wobec ludzi jak i mienia. Jeżeli jest to konieczne, policja nadzoruje na poziomie operacyjnym także wszelkie służby ratownicze.

Zakład budżetowy - jednostka organizacyjna sektora finansów publicznych, która odpłatnie wykonuje wyodrębnione zadania i pokrywa koszty swojej działalności z przychodów własnych.

organy władzy publicznej, organy administracji rządowej, organy kontroli państwowej i ochrony prawa, sądy i trybunały, a także jednostki samorządu terytorialnego i ich organy oraz związki;

państwowe jednostki budżetowe, samorządowe zakłady budżetowe, instytucje gospodarki budżetowej, agencje wykonawcze;

państwowe fundusze celowe;

uczelnie publiczne;

samodzielne publiczne zakłady opieki zdrowotnej;

państwowe i samorządowe instytucje kultury oraz państwowe instytucje filmowe;

Zakład Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) i zarządzane fundusze, Kasę Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (KRUS) i fundusze zarządzane przez Prezesa KRUS;

Narodowy Fundusz Zdrowia (NFZ);

Polską Akademię Nauk i tworzone przez nią jednostki organizacyjne;

państwowe lub samorządowe osoby prawne utworzone na podst. odrębnych ustaw w celu wykonywania zadań publicznych, z wyłączeniem przedsiębiorstw, banków i spółek prawa handlowego.

Jednostka budżetowa

Jednostka budżetowa środki na swoje potrzeby otrzymuje z budżetu państwa i nie może mieszać dochodów z wydatkami. W tej formie występują podmioty z założenia deficytowe np: szkoły, straż miejska, straż pożarna, policja, zakłady karne, domy kultury, domy dziecka, domy pomocy społecznej, wszystkie urzędy. Jednostka budżetowa jest powiązana z budżetem metodą brutto (pełna kwotę dochodów i pełna kwotę wydatków). Jednostka budżetowa może mieć utworzony rachunek dochodów własnych. W jednostce budżetowej obowiązuje zasada roczności - niezrealizowane wydatki wygasają z dniem 31 grudnia oraz do budżetu państwa musi zostać odprowadzona ustalona na ten dzień nadywżka z rachunku dochodów własnych. Rachunek dochodów własnych może być tworzony przez każdą jednostkę budżetową.

Straż miejska (wł. straż gminna) – umundurowana formacja tworzona przez radę miasta (gminy) mająca na celu ochronę porządku publicznego na terenie miasta (gminy). Straże miejskie działają w Polsce na podstawie ustawy o strażach gminnych (Dz. U. z 1997 r. Nr 123, poz. 779 z późn. zm.)

Straż pożarna, dawniej straż ogniowa – zorganizowana formacja zajmująca się prewencją i walką z pożarami oraz pozostałymi zagrożeniami (innymi niż przestępczość) dla zdrowia i życia ludzkiego, dobytku oraz środowiska naturalnego. Do zadań straży pożarnej należy także usuwanie skutków klęsk żywiołowych i katastrof.

Zakłady budżetowe

Zakłady budżetowe świadczą swoje usługi odpłatnie, zaś koszty ich działalności pokrywane są z przychodów własnych. Przychód może być wykorzystany do pokrycia kosztów np. przedszkól, izb wytrzeźwień, żłobków, obiektów sportowych, zakładów utylizacji odpadów, zakładów komunalnych, oczyszczalni ścieków.

Dom (także: ośrodek, centrum) kultury – jednostka będąca centrum kulturalno-oświatowym danej okolicy: wsi, osiedla, miasta. W jej budynku mieszczą się lokale kulturalno-rozrywkowe typu: sale teatralno-kinowe, czytelnie, świetlice itp., w których można prowadzić pozaszkolną działalność i inicjatywy dydaktyczno-kulturalne dla młodzieży i dorosłych (warsztaty kulturalne, przedstawienia, zabawy, wystawy).

Dom pomocy społecznej - instytucja świadcząca na poziomie obowiązującego standardu, osobom wymagającym całodobowej opieki z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności usługi: bytowe, opiekuńcze, wspomagające, edukacyjne w formach i zakresie wynikających z indywidualnych potrzeb.

Gospodarstwa pomocnicze jednostek budżetowych

Gospodarstwo pomocnicze to działalność uboczna lub część działalności podstawowej jednostki budżetowej, wyodrębniona z niej pod względem organizacyjnym i finansowym. Jest powiązana metodą budżetowania netto.

Gospodarstwa pomocnicze realizują zadania rzeczowe o charakterze produkcyjno usługowym na zasadzie odpłatnej np. warsztaty szkolne, warsztaty naprawcze przy jednostce wojskowej, laboratorium analityczne przy ZOZZ

Zakład karny, więzienie – miejsce, w którym osoby skazane prawomocnym wyrokiem sądu odbywają karę pozbawienia wolności. W Polsce do 1970 roku terminem więzienie określano nie miejsce, lecz samą karę pozbawienia wolności.

Sąd we współczesnych demokratycznych systemach prawnych to niezawisły organ państwowy powołany do stosowania prawa w zakresie rozstrzygania sporów między podmiotami pozostającymi w sporze, a także decydowania o przysługujących uprawnieniach oraz dokonywania innych czynności określonych w ustawach lub umowach międzynarodowych. Wyposażony jest w atrybut niezawisłości i funkcjonuje w szczególnej, procesowej formie.

Fundusze celowe

Fundusze celowe stanowią alternatywne źródło finansowania zadań państwa oraz jednostek samorządu terytorialnego wobec budżetu. Środki z funduszu celowego są przeznaczone na realizację konkretnych z góry określonych zadań.

Agencje rządowe

Utworzona na mocy ustawy państwowa osoba prawna w celu realizacji zadań publicznych pod nadzorem właściwego ministra np. Agencja Rynku Rolnego; agencje zarządzają miniem publicznym i uzyskuja dochody np. z jego sprzedaży, dzierżawy.

Przypisy

Dz. U. z 2009 r. Nr 157, poz. 1240