Selerowate - Polski Serwis Naukowy

Nasiona anyżu

Selerowate, baldaszkowate (Apiaceae Lindl., Umbelliferae Juss.) – rodzina bylin, rzadziej krzewów, do której należy około 430 rodzajów i ok. 3780 gatunków. W Polsce dziko rośnie ok. 70 gatunków.

Charakterystyka

Łodyga Puste międzywęźla i wyraźne węzły. Liście Pierzasto złożone, 2-3-krotne, często z rozdętymi pochwami. Ulistnienie skrętoległe. Kwiaty Drobne, zebrane w baldach złożony z wielolistnymi pokrywami u nasady baldachów i pokrywkami u nasady baldaszków. Kwiaty na brzegu baldacha są większe i często grzbieciste. Kielich zredukowany do małych ząbków. Dwukrotny słupek jest dolny. Owoce Rozłupnia rozpadająca się na dwie niełupki, zawieszone na wiązkach przewodzących, powstałych z kolumienki w słupku. Nasienie bielmowe. Biologia W łodygach, liściach i owocach znajdują się przewody wypełnione olejkami eterycznymi, które nadają roślinom silny zapach. Posiadają także żywicę i alkaloidy.

Systematyka

Pozycja systematyczna wg APweb (aktualizowany system APG III z 2009)

Jedna z rodzin rzędu selerowców Apiales w obrębie grupy euasterids II wchodzącej w skład kladu astrowych (asterids) należącego do dwuliściennych właściwych (eudicots).

Mikołajek (Eryngium L.) – rodzaj roślin należący do rodziny selerowatych. Należy do niego ok. 230 gatunków pochodzących głownie z Europy oraz Ameryki Południowej. Gatunkiem typowym jest Eryngium maritimum L..

Olejek eteryczny (łac. oleum aetherium, oleum aethereum) – ciekła, lotna substancja wonna uzyskiwana najczęściej poprzez destylację z parą wodną z odpowiedniego surowca roślinnego. Pod względem składu jest to mieszanina rozmaitych związków chemicznych: ketonów, aldehydów, alkoholi, estrów, laktonów, terpenów i innych związków organicznych, np. tych zawierających azot i siarkę.

Podział według APweb (aktualizowany System APG III z 2009)

W obrębie rodziny wyróżnia się 4 klady w randze podrodzin:

Podrodzina Mackinlayoideae Plunkett & Lowry – 7–9 rodzajów w Afryce, Azji południowej i Oceanii

rodzaj: Actinotus

rodzaj: Apiopetalum

rodzaj: Centella

rodzaj: Mackinlaya

rodzaj: Micropleura

rodzaj: Platysace

rodzaj: Xanthosia

Podrodzina Azorelloideae Plunkett & Lowry – 21 rodzajów, głównie w Ameryce Południowej i Australii

Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski – całościowa, krytyczna lista roślin naczyniowych Polski. Opracowana została przez Instytut Botaniki im. prof. W. Szafera PAN w Krakowie. Składa się z dwóch wydań.

Jarzmianka (Astrantia L.) – rodzaj roślin zielnych z rodziny selerowatych (Apiaceae) liczący 8-9 gatunków. Występuje w Europie środkowej, wschodniej i południowej oraz w rejonie Kaukazu. Gatunkiem typowym jest Astrantia major L.

Podrodzina Saniculoideae Burnett – 20 rodzajów występujących na całym świecie

rodzaj: Actinolema

rodzaj: Alepidea

rodzaj: Arctopus

rodzaj: Astrantia – jarzmianka

rodzaj: Choritaenia

rodzaj: Eryngium – mikołajek

rodzaj: Hacquetia – cieszynianka

rodzaj: Petagnaea

rodzaj: Polemanniopsis

rodzaj: Sanicula – żankiel

rodzaj: Steganotaenia

Podrodzina Apioideae Seemann

Krzew - roślina wieloletnia o zdrewniałej łodydze, czasem także korzeniach, przekraczająca 0,5 m wysokości. Krzewy mają krótki pęd główny, z którego wyrastają równorzędne, rozgałęziające się pędy boczne. W przeciwieństwie do drzew u krzewów brak osi głównej, która u drzew przechodzi przez system pędowy. W rozwoju krzew powstaje przez rozwój pączków bocznych, znajdujących się u nasady pędu głównego, który zostaje szybko opanowany przez tworzące się liczne pędy boczne i wcześnie zamiera. Krzewy mają korzeń palowy, podobnie jak drzewa.

Selerowce (Apiales Lindl.) – rząd roślin nasiennych, stanowiący jedną z linii rozwojowych astrowych (asterids). Należy tutaj 7 rodzin o dobrze poznanych i dowiedzionych relacjach filogenetycznych. W obrębie rodzin wyróżnia się w sumie 493 rodzajów i blisko 5,5 tys. gatunków. W sumie należy do tego rzędu 2,4% gatunków dwuliściennych właściwych (eudicots).

Pozycja w systemie Reveala (1993–1999)

Gromada okrytonasienne (Magnoliophyta Cronquist), podgromada Magnoliophytina Frohne & U. Jensen ex Reveal, klasa Rosopsida Batsch, podklasa dereniowe (Cornidae Frohne & U. Jensen ex Reveal), nadrząd Aralianae Takht., rząd araliowce (Araliales Reveal), rodzina selerowate (Apiaceae Lindl.).

Pochwa liściowa (ang. leaf sheath, łac. vagina) – rozszerzona i przekształcona w specyficzny sposób nasadowa część liścia obejmująca łodygę. Dość często występuje u roślin, np. u wiechlinowatych, selerowatych i in. U wiechlinowatych pochwa liściowa otaczająca łodygę na długim odcinku spełnia funkcję wzmacniającą i usztywniającą źdźbło. Pochwa liściowa umożliwia też trawom podniesienie się po wylegnięciu spowodowanym silnym wiatrem lub opadami – w takim wypadku pochwa zaczyna intensywnie rosnąć od dolnej strony i rośnie tak długo aż górna część źdźbła zostanie ustawiona w pozycji pionowej. U niektórych gatunków roślin silnie rozrośnięta pochwa liściowa przejmuje, albo wspomaga funkcje asymilacyjne liścia. Tak jest np. u barszczu zwyczajnego, czy goryszu. U cebuli zwyczajnej pochwy liściowe tworzą cebulę.

Owoc (łac. fructus) - w znaczeniu botanicznym występujący u okrytozalążkowych organ powstający z zalążni słupka i ewentualnie dna kwiatowego zawierający w swym wnętrzu nasiona, osłaniający je i ułatwiający rozsiewanie.

Przedstawiciele flory Polski

Przypisy

↑ Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2010-05-01].
Nazwy naukowe alternatywne zgodnie z art. 18 Kodeksu Nomenklatury Botanicznej [1]
Crescent Bloom: Apiaceae (ang.). The Compleat Botanica. [dostęp 2010-05-01].
Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa, Adam Zając, Maria Zając: Flowering plants and pteridophytes of Poland : a checklist. Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski. Instytut Botaniki PAN im. Władysława Szafera w Krakowie, 2002. ISBN 83-85444-83-1.