Semafor - kolejnictwo - Polski Serwis Naukowy

Semafory kształtowe w Kościerzynie

Semafory kształtowe w pobliżu nastawni Błądzim, w oddali wylot do Bydgoszczy

Semafory świetlne stacji Warszawa Aleje Jerozolimskie

Głowica semafora z pomarańczowym pasem świetlnym (wygaszonym)

Semafor – pociągowy sygnalizator kolejowy do sterowania ruchem kolejowym poprzez wizualne informowanie maszynisty przy pomocy ustawienia ramion (semafory kształtowe) lub barwnych świateł (semafory świetlne lub kształtowe pod warunkiem, że zostały wyposażone w odpowiednie latarnie zapalane w porze nocnej) o prędkości jazdy bądź nakazie zatrzymania pociągu, obowiązującej prędkości przy tym, oraz na kolejnym semaforze.

Warszawa Włochy - przystanek Polskich Kolei Państwowych położona na terenie warszawskich Włoch, przy ul. Świerszcza, tworząca tzw. węzeł kolei łódzkiej. Z przystanku PKP Warszawa Włochy można dojechać elektrycznymi pociągami podmiejskimi m.in do Śródmieścia stolicy, Otwocka, Pilawy, Skierniewic, Łowicza oraz Sochaczewa. Na przystanku zatrzymują się pociągi Szybkiej Kolei Miejskiej (linia S2).
Dębica Towarowa – stacja towarowa w Dębicy, w województwie podkarpackim, w Polsce. Posiada 3 nastawnie ("DT", "DT1", "DT11") z urządzeniami mechanicznymi i semaforami świetlnymi.

Typy i budowa semaforów

Semafory kształtowe

Semafory kształtowe to starszy typ semaforów, zaopatrzony w jedno lub więcej ramion umieszczonych na wysokim słupie, których wychylenie wskazuje dozwoloną prędkość. W Polsce semafory kształtowe mają jedno lub dwa ramiona, malowane na czerwono-biało. W innych krajach (np. Wielkiej Brytanii) ramiona dla łatwiejszego odróżnienia bywają malowane na różne kolory. Aby nastawienie semafora można było rozpoznać także w nocy, wprowadzono kolorowe latarnie, zapalane w porze nocnej i pokazujące także w ciemności jak ustawione są ramiona.

Barwa – wrażenie psychiczne wywoływane w mózgu człowieka (i zwierząt), gdy oko odbiera promieniowanie elektromagnetyczne z zakresu światła, a pisząc dokładniej, z widzialnej części fal świetlnych. Główny wpływ na to wrażenie ma skład widmowy promieniowania świetlnego, w drugiej kolejności ilość energii świetlnej, jednak niebagatelny udział w odbiorze danej barwy ma również obecność innych barw w polu widzenia obserwatora, oraz jego cechy osobnicze, jak zdrowie, samopoczucie, nastrój, a nawet doświadczenie i wiedza w posługiwaniu się zmysłem wzroku.
Warszawa Falenica – stacja kolejowa Polskich Kolei Państwowych położona na terenie warszawskiego Wawra przy ul. Patriotów, tworząca tzw. węzeł otwocki. Ze stacji PKP Falenica można dojechać elektrycznymi pociągami podmiejskimi do m.in.: Śródmieścia stolicy, Otwocka, Pilawy i Skierniewic. Na przystanku zatrzymują się pociągi Szybkiej Kolei Miejskiej. Na przystanku zatrzymują się pociągi:

Semafory świetlne

W odróżnieniu od kształtowych, semafory świetlne przekazują sygnał tylko poprzez kolory i odpowiedni układ świateł. W Polsce semafory świetlne mają zazwyczaj od dwóch do pięciu lamp. Wyjątkowo spotyka się semafory z sześcioma lampami. Niektóre semafory posiadają dodatkowo zielony lub pomarańczowy pas świetlny umieszczony pod głowicą. Pasy świetlne pozwalają na zwiększenie prędkości pociągu na pierwszej drodze jazdy do 60 km/h (pomarańczowy) lub 100 km/h (zielony), w porównaniu do 40 km/h (brak pasa świetlnego). Semafor świetlny składa się z umieszczonej na maszcie głowicy, w której znajdują się komory kolorowych świateł. Określona liczba, rodzaj i ustawienie zapalonych lamp tworzy określony sygnał. Na obwodzie zewnętrznych soczewek semaforów znajdują się sektory, które odchylają strumień światła o kąt 55 stopni, dzięki czemu maszynista w pojeździe trakcyjnym stojącym blisko sygnalizatora jest w stanie rozpoznać, które lampy emitują światło.

W15 – wskaźnik kolejowy oznaczający, że semafor, sygnalizator powtarzający lub tarcza ostrzegawcza, które nie są umieszczone w miejscu, w którym powinny się znajdować, mimo to odnoszą się do toru przy którym stoi wskaźnik.
Radiotelefon (transceiver, trx, walkie-talkie, krótkofalówka) to niewielka, uproszczona radiostacja nadawczo-odbiorcza służąca do porozumiewania się głosem na niewielkie odległości, pełniąca rolę mobilnego telefonu. Telefon komórkowy jest zminiaturyzowanym cyfrowym radiotelefonem pracującym tylko ze stacjami bazowymi i posiadającym przez to większy zasięg od radiotelefonów pracujących pomiędzy sobą (bezpośrednio). Zaletą i przewagą radiotelefonu jest praca bez infrastruktury sieci oraz duża niezależność, dlatego używają jej służby profesjonalne, jest także jedynym środkiem łączności podczas wojny, gdy stacje retransmisyjne (np. GSM) są zniszczone, oraz w innych sytuacjach, np. podczas klęsk żywiołowych. Do celów amatorskich używane są radiotelefony (radiostacje) dla krótkofalowców oraz radiotelefon/radiostacja obywatelska krótkofalowa wąskopasmowa pracująca w paśmie 26,960 MHz do 27,400 MHz zwana CB radiem.

Semafory świetlne różnią się od pozostałych kolejowych sygnalizatorów świetlnych specyficznym malowaniem masztu. Maszty semaforów samoczynnych (np. semaforów SBL) pomalowane są na biało, półsamoczynnych i niesamoczynnych w biało-czerwone pasy, podczas gdy maszty pozostałych sygnalizatorów malowane są na szaro (tarcze manewrowe, tarcze ostrzegawcze), w czarno-białe pasy (tarcze przejazdowe) lub nie posiadają malowania (powtarzacze).

Tunel Krakowskiego Szybkiego Tramwaju – tunel tramwajowy w Krakowie łączący Rondo Mogilskie z okolicami ul.Pawiej i Dworca Towarowego. Liczy 1 420 m długości (1 538 m wraz z rampami wjazdowymi) i jest pierwszym tego typu obiektem w kraju . Zlokalizowane zostały w nim dwa przystanki: Dworzec Główny Tunel oraz Politechnika, przez co tworzy on trzeci [styl do poprawy], po metrze warszawskim i znajdującej się również w Warszawie kolejowej linii średnicowej, system komunikacji podziemnej w Polsce. Budowa tunelu trwała z długimi przerwami łącznie 34 lata, a ostateczne otwarcie miało miejsce 11 grudnia 2008. Tunel stanowi część sieci Krakowskiego Szybkiego Tramwaju.
Skrajnia kolejowa to zarys, poza który nie mogą wystawać żadne elementy taboru (skrajnia taboru) i budowli (skrajnia budowli), aby umożliwić swobodny ruch pojazdów szynowych. Skrajnie (skrajnia taboru mieści się w skrajni budowli) określają przestrzeń przeznaczoną tylko do poruszania się taboru kolejowego, wewnątrz której nie mogą się znajdować żadne elementy - także należące do sieci trakcyjnej prócz przewodu jezdnego i jego wieszaków.

Niekiedy na masztach semaforów montuje się dodatkowe wskaźniki. Semafory (podobnie jak inne sygnalizatory świetlne) mogą mieć głowicę zamocowaną bezpośrednio na maszcie lub na specjalnym wysięgu, tak aby zbliżyć semafor (w poziomie) do osi toru.

Zasilanie semaforów

Semafory zasilane są napięciem 230V AC, które jest przetwarzane w transformatorach zasilających na napięcie 110V i doprowadzane do głowicy sygnalizatora. Dodatkowo, w celu zapobiegnięcia powstania fałszywych sygnałów przy jednym zwarciu żył kabla, obwód światła czerwonego powinien mieć dołączony oddzielny transformator zasilający. Pozostałe światła są zasilane ze wspólnego transformatora grupowego. Światła zezwalające na jazdę oraz światła sygnałów zastępczych mają oddzielne zasilacze grupowe.

Warszawa Aleje Jerozolimskie - przystanek osobowy Polskich Kolei Państwowych położony na terenie warszawskiej Ochoty, przy Al. Jerozolimskich, na tzw. linii radomskiej.
Stacja kolejowa Celestynów – stacja kolejowa położona w Celestynowie na terenie gminy Celestynów. Stacja znajduje się na linii kolei nadwiślańskiej z Warszawy Wschodniej do Dorohuska (Linia kolejowa nr 7). Na terenie stacji kolejowej w Celestynowie znajduje zabytkowy budynek z kasą biletową Kolei Mazowieckich oraz poczekalnią. Na terenie stacji znajduje się również budynek nastawni Celestynów (Cl).

Zasilanie żarówek wyświetlających sygnały jest realizowane napięciem 12V AC. Żarówki w sygnalizatorach mają moc 24W. Każda komora sygnałowa w semaforze zaopatrzona jest w oddzielny transformator dla każdej żarówki, który przetwarza doprowadzone napięcie.

Komory świetlne:

Polska, oficjalnie Rzeczpospolita Polska – państwo położone w Europie Środkowej nad Morzem Bałtyckim. Graniczy z Niemcami (na zachodzie), Czechami i Słowacją (na południu), Ukrainą i Białorusią (na wschodzie), na północnym wschodzie z Litwą oraz na północy z Rosją (obwód kaliningradzki). Ponadto polska granica wyłącznej strefy ekonomicznej na Bałtyku graniczy ze strefami Danii i Szwecji.
Pociąg – w transporcie kolejowym zespół sprzęgniętych ze sobą pojazdów kolejowych (w odpowiedniej konfiguracji mogą to być wagon, człony zestawu trakcyjnego, zespół trakcyjny, wagon silnikowy albo sama lokomotywa) połączonych z co najmniej jedną czynną lokomotywą albo mających samodzielny napęd, osygnalizowany zgodnie z przepisami, odpowiednio wyposażony (obsługa, materiały eksploatacyjne), przygotowany do drogi albo będący w drodze.

czerwona w semaforach

niebieska w tarczach manewrowych

pomarańczowa w tarczach ostrzegawczych

biała w powtarzaczach

wyposażone są dodatkowo w żarówki rezerwowe o mniejszej mocy, aby w razie przepalenia głównej żarówki rezerwowa mogła kontynuować jej zadanie do czasu wymiany żarówki głównej. Przepalenie żarówki głównej powoduje przyciemnienie powtarzacza na pulpicie nastawni. Przepalenie żarówki rezerwowej powoduje jego całkowite wygaszenie.

Warszawa Wschodnia, znana jako Dworzec Wschodni, właściwie Warszawa Wschodnia Osobowa – jeden z ważniejszych warszawskich dworców kolejowych, położony na warszawskiej linii średnicowej. Budynek dworca położony jest w dzielnicy Praga Północ między ulicami Kijowską a Lubelską, na zachodnim krańcu rozległych terenów stacji. Pod względem ogólnej liczby odprawianych pociągów jest głównym dworcem Warszawy. Wszystkie pociągi zatrzymujące się na Dworcu Centralnym i Śródmieściu – dwóch dworcach o największej liczbie pasażerów – zatrzymują się również na Dworcu Wschodnim (nie dzieje się tak na Dworcu Zachodnim).
SBL, Samoczynna Blokada Liniowa to zespół urządzeń zabezpieczenia ruchu kolejowego, zwiększających przepustowość szlaku i zapewniających bezpieczeństwo kilku pociągom znajdującym się w tym samym czasie na szlaku.

Rodzaje semaforów

Semafory półsamoczynne i niesamoczynne

Semafory te są obsługiwane przez pracownika nastawni, służące do zezwalania lub zakazywania wjazdu, wyjazdu, bądź przejazdu przez stację. Używane także na posterunkach odstępowych, zwiększających przepustowość szlaku. W Polsce są one oznaczane słupem pomalowanym w czerwone i białe pasy, bądź pasem czerwono-biało-czerwonej blachy na słupie semafora lub nad głowicą semafora jeśli znajduje się on na bramkowej konstrukcji wsporczej (jak na zdjęciach). W przypadku zastosowania semaforów półsamoczynnych pracownik ustawia sygnał zezwalający, który pod wpływem przejazdu pociągu samoczynnie zmienia się na sygnał "Stój" – dotyczy to przeważającej większości semaforów świetlnych i niektórych kształtowych (z tzw. sprzęgłem sygnałowym), natomiast w semaforach niesamoczynnych pracownik musi również po przejeździe pociągu sam zmienić sygnał na "Stój!" – dotyczy to głównie semaforów kształtowych. Semafory półsamoczynne i niesamoczynne nie są permisywne. Oznacza to, że minięcie semafora wskazującego sygnał "S1 Stój!" jest zabronione, chyba że maszynista otrzyma odpowiedni rozkaz pisemny od dyżurnego ruchu (może on także zostać przekazany środkami łączności) albo zostanie podany sygnał zastępczy.

W22 - wskaźnik kolejowy umieszczany na semaforach SBL. Kwadratowa czarna tablica ustawiona po przekątnej pionowo, a na niej biała litera "T" wykonana z materiałów odblaskowych. Stosowany jest na wzniesieniach ponad 6‰.
Tunel – budowla komunikacyjna w postaci długiego korytarza – podziemna lub podwodna, wykonana metodą odkrywkową lub drążenia, umiejscowiona pod przeszkodą.

Semafory samoczynne

Semafory samoczynne są sterowane przez urządzenia sterowania ruchem kolejowym. Przeważająca większość semaforów samoczynnych to semafory samoczynnej blokady liniowej. W Polsce takie semafory mają słupy pomalowane na biało. Semafory samoczynne w przeciwieństwie do półsamoczynnych są permisywne, co oznacza, że maszynista może pomimo wyświetlanego sygnału "S1 Stój!", po zatrzymaniu się i nadaniu syreną sygnału Rp1 "Baczność" wznowić jazdę z prędkością do 20 km/h, o ile w zasięgu wzroku za semaforem nie ma przeszkody uniemożliwiającej dalszą jazdę oraz aby móc natychmiast zatrzymać się w razie nagłego zauważenia przeszkody. Jeżeli na semaforze SBL znajduje się wskaźnik W22 (kwadratowa czarna tablica ustawiona po przekątnej pionowo, a na niej biała litera "T" wykonana z materiałów odblaskowych – stosowany na wzniesieniach ponad 6‰) to maszynista ciężkiego pociągu towarowego może minąć ten semafor bez zatrzymania z prędkością nie większą niż 20 km/h (dawniej 15 km/h) tak regulując prędkość, aby mógł w każdej chwili zatrzymać pociąg w razie zauważenia przeszkody do dalszej jazdy. Zatrzymanie i ponowne ruszenie pociągu towarowego o dużej masie w tych warunkach mogłoby spowodować jego rozerwanie. Analogicznie jak przy sygnale "Stój" należy postąpić, kiedy sygnał jest wątpliwy (niepewny) albo kiedy brak sygnału (semafor nieoświetlony).

Warszawa Śródmieście WKD - stacja Warszawskiej Kolei Dojazdowej położona na terenie warszawskiego Śródmieścia po północno-zachodniej stronie skrzyżowania Al. Jerozolimskich z ul. Chałubińskiego i Al. Jana Pawła II.
Warszawskie metro – system kolei podziemnej w mieście stołecznym Warszawie, także spółka miejska Metro Warszawskie sp. z o.o. obsługująca tę kolej.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)