Senat rzymski - Polski Serwis Naukowy

Senat rzymski

Senat rzymski (łac. Senatus) – w czasach republiki było to ciało ustawodawcze i wykonawcze, a w czasach cesarstwa rzymskiego było to najwyższe ciało ustawodawcze.

Dosłownie Senat to rada starszych. Senat decydował także o polityce wewnętrznej i zewnętrznej państwa.

Czasy republiki

W czasach królestwa rzymskiego w skład Senatu wchodziło 100 przedstawicieli najważniejszych gentes - rodów rzymskich (łac. patres - ojcowie, senatorowie). Republika rzymska przejęła po obalonej monarchii ten organ władzy. W II w p.n.e. liczbę senatorów zwiększono do 300, a w 80 r. p.n.e. do 600.

Prowincje rzymskie - jednostki administracyjne imperium rzymskiego, tworzone na podbitych terytoriach (poza Italią). Liczba i rozmiary poszczególnych prowincji zmieniały się na przestrzeni dziejów Imperium w zależności od warunków zewnętrznych i polityki wewnętrznej. Pierwszą rzymską prowincją była wyspa Sycylia, podbita w 241 p.n.e. w czasie I wojny punickiej. Zasadniczo prowincje rzymskie dzieliły się na dwa rodzaje:

Konsul (łac. consul – l.mn. consules) – w starożytnym Rzymie, w okresie republiki był jednym z dwóch najwyższych rangą urzędników wybieranych przez komicja centurialne na roczną kadencję. Był odpowiedzialny za politykę zagraniczną.

Senatorowie byli wybierani spośród dorosłych mężczyzn pochodzących z tzw. rodów senatorskich - czyli najbardziej wpływowych i najzamożniejszych rodzin patrycjuszy. Nowych kandydatów proponował za czasu wczesnej republiki konsul (z czasem rolę tę przejął cenzor), a zatwierdzał ich cały senat. Stanowisko senatora było dożywotnie, chyba że dany senator splamił się hańbą i został przez senat wykluczony ze swojego składu. Senatorowie ginęli też nierzadko w walkach frakcyjnych. W samym senacie decyzje zapadały na ogół demokratycznie - poprzez jawne głosowania polegające na przechodzeniu (lub nie) przez linię narysowaną na posadzce Senatu. W trakcie niektórych ważnych głosowań dochodziło do przepychanek, czy wręcz zmuszania siłą opornych senatorów do przechodzenia na właściwą stronę.

Municipium (łac.) - gmina italska, mająca z Rzymem traktat o przymierzu i zobowiązana do wypełniania zadań wskazanych przez Rzym. Jej mieszkańcy nie posiadali pełni praw obywatelstwa rzymskiego, mieli bowiem ograniczone prawo obywatelstwa rzymskiego. Nie wolno im było głosować ani kandydować na urzędy. Z czasem jednak uzyskali pełnię praw obywatelskich rzymskich. Dziś mianem municypium określa się - ograniczone prawa obywatelskie w okresie średniowiecza i epoki wczesnonowożytnej, szczególnie w miastach na prawie niemieckim.

Siedmiu królów rzymskich – wg tradycji (utrwalonej w czasach Oktawiana Augusta w pracach historycznych Liwiusza i Dionizjusza z Halikarnasu oraz w dziełach poetyckich) pierwsi władcy starożytnego Rzymu. Współcześni historycy uważają Romulusa za postać legendarną, są jednak skłonni uznać historyczność następnych królów rzymskich, a zwłaszcza trzech ostatnich władców pochodzenia etruskiego. Daty założenia Rzymu i wypędzenia Tarkwiniusza (753–509) zamykają w tradycji tzw. okres królewski.

Prawa senatorów i partie w Senacie

Każdy senator miał prawo do jednego wystąpienia w danej sprawie. Zgodnie z prawem nie wolno mu było przerywać, o ile sam nie przestał wygłaszać swojej mowy. Miał też prawo, zanim przeszedł do rzeczy, mówić o czym chciał i jak długo chciał. Było to wykorzystywane czasami do blokowania obrad poprzez niekończące się przemówienia, w trakcie których koledzy "głoszącego" senatora prośbą lub groźbą "organizowali" poparcie dla projektów, które chcieli przeforsować.

Curia Iulia (łac. Kuria [prawd. miejsce spotkań] Juliusza/julijska) – budynek na Forum Romanum przeznaczony na posiedzenia senatu w starożytnym Rzymie. Podobne budynki były stawiane w miastach zakładanych przez Rzymian, odbywały się w nich posiedzenia Rady Dekurionów.

Patrycjusze (łac. patres - ojcowie) to uprzywilejowana, wyższa warstwa społeczna, która pojawiła się w okresie republiki, w starożytnym Rzymie. Posiadali pełne prawa polityczne (do pewnego momentu) i wyłączność na obejmowanie urzędów. Wywodzili się oni z zamożnych rodzin. Początkowo prawdopodobnie potomkowie arystokracji rodowej (zamknięta liczba rodów - "gentes"), która we wczesnym okresie państwa (okres królewski i wczesnej republiki) cieszyła się pełnią praw politycznych.

W senacie tworzyły się rozmaite frakcje, niektóre z nich trwałe, a inne tylko dla poparcia jednego projektu. W systemie politycznym republiki istniały dwie stałe partie zwane optymatami (którzy reprezentowali interesy najmożniejszych rodów Rzymu) oraz popularami (którzy nie tworzyli jednego programu, bazowali na populizmie). Podział ten miał swoje odbicie w senacie

Senator - deputowany, członek parlamentu. Instytucja mająca korzenie w Senacie z okresu starożytnego Rzymu. W Polsce senator jest członkiem Senatu, izby wyższej Parlamentu.

Gens – pierwotna organizacja rodowa w starożytnym Rzymie, skupiająca do kilkunastu rodzin (familia) wywodzących się, lub przypisujących sobie pochodzenie od wspólnego przodka - eponima, od którego imienia pochodziła nazwa całego rodu (nomen gentilicium). Gentes posiadały wspólne groby przydomowe i prywatne kulty (sacrum gentilicium), które często stawały się później kultami państwowymi.

Senat mógł obradować tylko w miejscu inaugurowanym, czyli konsekrowanym przez augurów na drodze auspicjów. Stały budynek posiedzeń - kuria, miał taką konsekrację tak samo jak rzymskie świątynie co sprawiało, że przelanie krwi wewnątrz budynku sprawiało, że morderca był natychmiast skazywany na śmierć. Stąd też posiedzenia senatu zwoływano niejednokrotnie w którejś ze świątyń, co przeważnie miało swoje znaczenie polityczne. Wyjątkiem była świątynia Westy, która nie miała konsekracji i senat nie mógł się tam zbierać.

Auspicjum (łac. auspicium) – starożytny rytuał rzymski o korzeniach praindoeuropejskich mający na celu wywnioskowanie woli bogów z lotu wielkich ptaków drapieżnych, przede wszystkim orła, sępa oraz kilku innych gatunków, których identyfikacja jest sporna.

Republika rzymska – państwo powstałe w starożytnym Rzymie, istniejące w latach 509 p.n.e.–27 p.n.e., które rozwinęło się z niewielkiego, monarchicznego państwa-miasta w środkowej części Półwyspu Apenińskiego do największej potęgi świata antycznego kontrolującej cały basen Morza Śródziemnego, po czym przekształciło się w cesarstwo rzymskie.

Uprawnienia Senatu

przydzielanie namiestnikom prowincji,

zarządzanie budżetem republiki,

zawieranie i zrywanie sojuszy politycznych,

deklarowanie wojen,

ogólna kontrola nad armią,

stanowienie prawa,

sądzenie członków rodzin senatorskich.

Czasy Cesarstwa

Po ustanowieniu cesarstwa znaczenie senatu stopniowo malało, aż stracił on całkowicie znaczenie polityczne, a wybór na senatora stał się tylko swojego rodzaju nobilitacją (zobacz: Adlectio).

Łacina (łac. lingua Latina, język łaciński) – język indoeuropejski z podgrupy latynofaliskiej języków italskich, wywodzący się z Lacjum (łac. Latium), krainy w starożytnej Italii, na północnym skraju której znajduje się Rzym. Łacina była językiem ojczystym Rzymian. Stała się z czasem językiem urzędowym całego Imperium Rzymskiego, wypierając inne wcześniej używane na tym obszarze języki (takie jak oskijski czy umbryjski).

Optymaci (łac. optimates, od optimus - "najlepszy") – konserwatywne ugrupowanie polityczne w starożytnym Rzymie, powstałe w drugiej połowie II wieku p.n.e. Jego nawybitniejsi przedstawiciele to Sulla i Pompejusz Wielki, ród Cyprianów.

Oprócz Rzymu swoje senaty posiadały też municypia - zaanektowane miasta i kolonie - miasta założone przez obywateli rzymskich.

Zobacz też

Herb Rzymu

S.P.Q.R.