Sereje - Polski Serwis Naukowy

Na mapach: 54°13′50″N 23°48′50″E / 54.23056, 23.81389

Sereje (lit. Seirijai, ros. Серее) - miasteczko na Litwie w okręgu olickim w rejonie Łoździejskim, położone ok. 20 km od Łoździej. Przed 1914 r. mieszkało tam 4 tys. mieszkańców, z tego 3 tys. Żydów. W 2001 r. liczba ludności wynosiła 983 osoby. Siedziba starostwa Sereje.

Bogusław Radziwiłł herbu Trąby (ur. 3 maja 1620 w Gdańsku, zm. 31 grudnia 1669 pod Królewcem) – książę Świętego Cesarstwa Rzymskiego Narodu Niemieckiego, wielokrotny poseł na Sejm Rzeczypospolitej, starosta barski, koniuszy wielki litewski od 1646, chorąży wielki litewski od 1638, feldmarszałek szwedzki, generalny namiestnik Prus Książęcych w latach 1657-1669.

Królestwo Polskie (potocznie Królestwo Kongresowe, Kongresówka; ros. Царство Польское, Carstwo Polskoje) – istniejące w latach 1815-1916 państwo na terytorium polskim, pozostające w unii personalnej z Imperium Rosyjskim, z własną konstytucją, sejmem, wojskiem, monetą i polskim językiem urzędowym oraz cesarzem rosyjskim jako koronowanym królem Polski i ustanowionym przez niego namiestnikiem.

Historia

Ślady osadnictwa w rejonie Serejów szacuje się na ok. IV w p.n.e. Znaleziono tam liczne narzędzia kamienne. Pierwsze pisemne wzmianki o Serejach znajdują się w źródłach krzyżackich z 1384 r. Wspomina się w nich jezioro Seirijaj i dużo ludzi koszących przy jeziorach i na polach. Przyjmuje się, że tereny te (Dzukija) były już w XII-XIII w. zasiedlone przez Jaćwingów, na co wskazują niektóre nazwy miejscowe - jezioro Gailieko- "gailis"- bialy, Seirijai, Paserninkai, w mowie Jaćwingów rdzeń "ser" w litewskim odpowiada "tek".

Fryderyk I Hohenzollern (ur. 11 lipca 1657 w Królewcu, zm. 25 lutego 1713 w Berlinie) – od 1688 roku elektor Brandenburgii (jako Fryderyk III) z dynastii Hohenzollernów, od 1701 roku pierwszy król pruski (nie uznawany przez Rzeczpospolitą).

Jaćwingowie lub Jaćwięgowie – wymarły w XVI wieku lud bałtycki, blisko spokrewniony z Prusami i Litwinami (czasem uważany za jedno z plemion pruskich), zamieszkujący Jaćwież (Sudowię). Posługiwali się językiem jaćwińskim (jaćwieskim) lub dialektem języka pruskiego.

2 września 1511 r. król polski Zygmunt Stary podarował Sereje księciu Jerzemu Radziwiłłowi. W 1584 r. w Serejach zbudowano kościół pod wezwaniem NMP Szkaplerznej. Radziwiłłowie, którzy przeszli w okresie reformacji na kalwinizm wznieśli w Serejach kościół ewangelicko-reformowany. W Serejach osiedlili oni wielu rzemieślników. W okresie "potopu" przez Sereje przechodziło wojsko cara Alekseja (1655). Ludwika Karolina Radziwiłłówna, córka Bogusława Radziwiłła wniosła Sereje jako posag do związku z Ludwikiem księciem neuburskim w 1688 r. Po jej śmierci w 1695 r. wskutek skomplikowanych działów spadkowych Sereje stały się własnością elektora brandenburskiego Fryderyka III Hohenzollerna, a od 1701 r. króla pruskiego Fryderyka I. W rękach Hohenzollernów Sereje pozostawały do 1806 r., mimo że wcześniej w 1793 r. sejm grodzieński próbował na wniosek bp. Kossakowskiego wymusić na królu pruskim rezygnację z Serejów i Taurogów.

Dzukia (lit. Dzūkija) jest jednym z pięciu regionów etnograficznych Litwy. Rejon położony jest na południu kraju, częściowo też na terytorium Polski (województwo podlaskie) i Białorusi.

Okręg olicki (lit. Alytaus apskritis) – jeden z dziesięciu okręgów Litwy, położony w południowej części kraju przy granicy z Polską i Białorusią. Stolicą okręgu jest miasto Olita.

W Serejach Radziwiłłowie ufundowali zbór kościoła reformowanego (1597-1603), który w XVIII w. był odnowiony przez króla pruskiego Fryderyka I. Większość wyznawców kościoła reformowanego w Serejach stanowili litewscy chłopi. W 1634 r. przełożonym zboru był Samuel Minwid. W 1822 r. w pobliskich Meteliach zbudowano kościół klasycystyczny z elementami baroku pod wezwaniem Chrystusa Odmienionego.

Język litewski (lietuvių kalba) - język z zespołu wschodniobałtyckiego języków bałtyckich, którym posługuje się ok. 5 mln osób. Oprócz Litwy językiem tym posługują się Litwini zamieszkujący na zachodzie Białorusi i północno-wschodniej Polsce (Suwalszczyzna), a także w Rosji, Łotwie oraz emigranci w USA, Kanadzie, Australii, Niemczech. Jest językiem urzędowym Litwy.

Gmina Sereje – dawna gmina wiejska istniejąca na przełomie XIX i XX wieku w guberni suwalskiej. Siedzibą władz gminy były Sereje (lit. Seirijai) (do 1870 odrębna gmina miejska).

Sereje był świadkiem wielu kampanii wojennych (1812, 1914-15, 1941-1944), jak też powstań narodowych (1831, 1863). Po powstańcach z 1830-31 i 1863-64 r. pozostały mogiły we wsiach Mockoniach, Stogastulpiach, Staciszkach. W 1870 roku miasteczko miało 3662 mieszkańców.

Za Królestwa Polskiego istniała wiejska gmina Sereje.

Jerzy Radziwiłł "Herkules" herbu Trąby (ur. 1480 – zm.1541) – hetman wielki litewski w latach 1531-1541, marszałek nadworny litewski od 1528, hetman nadworny litewski od 1521, kasztelan wileński od 1527, kasztelan trocki od 1522, starosta grodzieński od 1514, wojewoda kijowski w latach 1511-1514, podczaszy wielki litewski od 1509.

Miasteczka na Litwie (lit. miestelis) wg litewskiego urzędu statystycznego to obszary zurbanizowane o relatywnie gęstej zabudowie, o liczbie mieszkańców pomiędzy 500 a 3000, gdzie ponad 50% mieszkańców zatrudnionych jest w innych sektorach zatrudnienia niż rolnictwo, z uwzględnieniem tradycji miasteczek. Wg cenzusu z roku 2001 na Litwie były 103 miasta, 244 miasteczka i około 24 000 wsi.

19 września 1941 r. w okolicy Serej Niemcy przy pomocy prawdopodobnie policji litewskiej zamordowali 953 Żydów. Na cmentarzu w Serejach i w lesie przy wsi Baraciszki znajdują się pomniki upamiętniające ofiary tych mordów. Po 1944 r. w okolicy Serejów działała do 1951 r. antysowiecka partyzantka litewska. Na miejscu walk partyzanckich w 1951 roku, we wsi Paserniki postawiony został pomnik ku czci poległym partyzantom, a w Bestraigiszskim lesie kamień upamiętniający członków partyzanckiego sztabu okręgu Dainawa, którzy tam polegli. Bojowników litewskiego, antysowieckiego ruchu oporu upamiętnia pomnik w Serejach przy ulicy Witolda, w miejscu, gdzie stała siedziba miejscowego oddziału NKWD.

Zabytki

Jednymi z najstarszych budowli w rejonie są: zbudowany przed 300 laty budynek leśnictwa oraz zabudowania dworu serejskiego przy ulicy Metelskiej.

W Serejach znajduje się pięć cmentarzy: dwa żydowskie, katolicki, niemiecki polski, które świadczą o tym, że miejscowość ta była w przeszłości niemałym centrum handlowym i rzemieślniczym położonym przy skrzyżowaniu pięciu dróg.

Z Serej pochodził znany malarz litewski Antanas Žmuidzinavičius (1876-1966). W miejscu, w którym stał jego dom postawiono kamień pamiątkowy, a w miejscowej szkole średniej zlokalizowano muzeum poświęcone jego twórczości.

W pobliskiej wsi Paserniki znajduje się stare grodzisko, a we wsi Sagavo 100-letnia lipa.

Linki zewnętrzne

Historia Serej (lit.)