Seweryn Boner - Polski Serwis Naukowy

Płyta nagrobna Seweryna Bonera z kościoła mariackiego

Medal Seweryna Bonera, 1533

Seweryn Boner h. Bonarowa (ur. 1486, zm.12 maja 1549) – bankier królewski Bony Sforza i Zygmunta I Starego, burgrabia krakowski, starosta biecki.

Był synem bankiera Jakuba Andrzeja , bratankiem Jana po którym odziedziczył cały majatek wraz z piastowanymi przez wuja urzędami.23 października 1515 pojął za żonę Zofie Bethmanównę – dziedziczkę Balic, które stają się podmiejską rezydencją Bonerów.Z pierwszego małżeństwa Seweryn miał trójkę dzieci: synów Jana, Stanisława (1517-1560) i córkę Zofię (zm.1563) wydaną za mąż za marszałka koronnego Jana Firleja - dziedziczkę rodzinnej fortuny. Drugą żoną była Jadwiga Kościelecka matka dwóch młodszych synów Seweryna (kasztelana krakowskiego) i Jakuba Fryderyka (zm.1585)

Ropa – wieś i gmina w Polsce położona w województwie małopolskim, w powiecie gorlickim, w gminie Ropa. Lokowana jest na mocy przywileju Kazimierza Wielkiego w XIV wieku na prawie niemieckim. W 1393 wieś przeszła w posiadanie rodu Gładyszów.

Jan Boner h. Boner , (ur. ?, zm. 1562) – burgrabia krakowski (1550), wielkorządca krakowski (1552), kasztelan oświęcimski (1546), kasztelan biecki (1555), kasztelan chełmski( 1552) , starosta rabsztyński i spiski.

W 1520 pod zastaw Biecza i Ciężkowic udzielił kolejnej pożyczki królowi zostając w 1535 kasztelanem bieckim, a w 1547 kasztelanem sądeckim. Prowadził rozległe interesy w całej Europie. Był mecenasem uczonych. Utrzymywał kontakty z Erazmem z Rotterdamu. W swoim dworze w Balicach założył przepiekny ogród sprowadzając z zagranicy ozdobne rośliny, utrzymywał też własną kapelę, którą podejmował w 1543 królową Elżbietę, a w 1553 Katarzynę w Balicach. Kierował przebudową Wawelu oraz zamku w Ogrodzieńcu i zamku w Kamieńcu. W 1534 podarował górnikom z Wieliczki zachowany do dziś róg tura ozdobiony srebrem wsparty na postaci klęczącego Herkulesa.

Kraków – i pod względem powierzchni. Jedno z najstarszych miast Polski, o ponad tysiącletniej historii. Kraków posiada wartościowe zabytki architektury, działa w nim wiele instytucji i placówek kulturalnych.

Zakład Narodowy im. Ossolińskich – zasłużony dla polskiej nauki i kultury Instytut (do 1939 r. – łączył w sobie Bibliotekę, Wydawnictwo i Muzeum im. Lubomirskich), ufundowany dla Narodu Polskiego w 1817 roku przez Józefa Maksymiliana Ossolińskiego, otwarty w 1827 roku we Lwowie.

W 1534 obalił wykorzystując swoje rozległe wpływy niekorzystny dla siebie testament szwagra Jana Betmana przejmując niemal cały majatek rodziny Betmanów.

Z osobą Seweryna Bonera związana jest następująca anegdota: w 1530, szukając złota, w miejscowości Ropa pod górą Chełm, znalazł olej, który zalał mu kopalnię. Drwiono z niego na dworze królewskim, z powodu oblepienia się smołą, zamiast złotem, którego poszukiwał. Określano Bonera: "ten, co to złota w Ropie szukał – smołą się opłukał".

Bona Sforza d’Aragona (ur. 2 lutego 1494 w Vigevano, zm. 19 listopada 1557 w Bari) – od 1518 królowa Polski i wielka księżna litewska, księżna Rusi, Prus i Mazowsza itd., księżna Bari i Rosano, spadkobierczyni pretensji do Królestwa Jerozolimy od roku 1524. Żona Zygmunta Starego, matka Zygmunta Augusta i Anny Jagiellonki.

Ogrodzieniec – miasto w województwie śląskim, w powiecie zawierciańskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Ogrodzieniec. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do województwa katowickiego. Prawa miejskie posiadał w latach 1386-1870 oraz od 1973. Mieszkańcy należą do Parafii Przemienienia Pańskiego.

Zmarł wracając ze ślubu swojego najstarszego syna Jana. Pochowany został w rodzinnej kaplicy św. Jana Chrzciciela w Kościele Mariackim. Znajdujące się w niej do dziś brązowe płyty nagrobne Seweryna (odlana w 1538) i Zofii Bonerów (odlana po roku 1532) w warsztacie Hansa Vischera w Norymberdze według projektów Stanisława Samostrzelnika uważane są za jedno z najlepszych dzieł wczesnorenesansowej rzeźby w Polsce.

Gebethner i Wolff – znane warszawskie przedsiębiorstwo wydawnicze i księgarskie założone w 1857 przez Gustawa Adolfa Gebethnera i Augusta Roberta Wolffa przy Krakowskim Przedmieściu w Warszawie (Pałac Potockich), a później również w Krakowie. Istniało do 1950, zlikwidowane przez komunistów (antykwariat działał do 1961 r.).

Stanisław Samostrzelnik (ur. ok. 1480 w Krakowie, zm. 1541 tamże) – polski malarz, iluminaturzysta i miniaturzysta, cysters. Jego twórczość przypadająca na rozwój renesansu nawiązuje jeszcze do tradycji gotyckiej, dzięki czemu zalicza się ją do tzw. stylu miękkiego.

Bibliografia

Marian Hanik "Trzy pokolenia z rodziny Bonerów" wyd. COIT Kraków 1985

Przypisy

Janina Chodera: Feliks Kiryk: Słownik biograficzny historii Polski: A-K. Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 2005, s. 131. ISBN 8304048566, 9788304048560.
Stanisław Górski: Piotr Tomicki: Acta Tomiciana. T. 15. Sumptibus Instituti Nationalis Ossoliniani, 1957, s. 333.
Teka A. Schneidera – Wojewódzkie Archiwum Państwowe w Krakowie – Wawel.

Literatura dodatkowa

Władysław Pociecha: Boner Seweryn. W: Polski Słownik Biograficzny. T. 2: Beyzym Jan – Brownsford Marja. Kraków: Polska Akademia Umiejętności – Skład Główny w Księgarniach Gebethnera i Wolffa, 1936, s. 300–301. Reprint: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Kraków 1989, ISBN 8304032910