Seweryn Nalewajko - Polski Serwis Naukowy

Rewers ukraińskiej monety 20 hrywien z wizerunkiem Nalewajki

Seweryn (Semen) Nalewajko (Naliwajko) ukr. Северин Наливайко (ur. w Husiatynie, zm. 11 kwietnia 1597 w Warszawie) – kozacki ataman, przywódca powstania w latach 1595–1596.

Jako syn kuśnierza z Husiatyna, który popadł w zatarg z dziedzicem miasteczka Kalinowskim i został zabity przez jego sługi, zbiegł w służbę żołnierską. Początkowo walczył przeciwko kozakom u Konstantego Ostrogskiego, skąd też do nich zbiegł. Tam jako dowódca bandy łupieskiej wyprawiał się na Turków i Tatarów, pustosząc Mołdawię i Węgry.

Powstanie Nalewajki - drugie powstanie kozackie przeciw I Rzeczypospolitej wywołane przez powracającego z Węgier, byłego dowódcę kozaków księcia Konstantego Wasyla Ostrogskiego, Semena Nalewajkę (pomoc Habsburgom przeciw Turcji), którego bezpośrednią przyczyną - oprócz chęci poprawy doli Kozaków (patrz Porządek ze strony Niżowców i Ukrainy ) - była zemsta za śmierć ojca zamordowanego przez szlachcica Marcina Kalinowskiego.

Powstanie Kosińskiego (1591-1593) – pierwsze powstanie kozackie przeciwko I Rzeczypospolitej, dowodzone przez samozwańczego hetmana kozackiego Krzysztofa Kosińskiego.

W 1595 wykorzystując niepokoje miejscowej czerni, wywołane niedawnym powstaniem Kosińskiego stanął na czele rewolty przeciw Rzeczypospolitej. Zdobył Mohylew i Słuck, dokonując licznych pogromów i rzezi mieszczan i Żydów. W roku 1596 został pokonany przez hetmana polnego koronnego Stanisława Żółkiewskiego w bitwie pod Łubniami lub Ostrym Kamieniem, po której na pobliskim uroczysku Sołonica, został wzięty do niewoli (bitwę określa się wymiennie nazwami: bitwa pod Łubniami, Sołonicą, Ostrym Kamieniem). Podczas próby ucieczki Nalewajko został schwytany i przewieziony do Warszawy, gdzie po dziesięciomiesięcznym śledztwie skazano go na karę śmierci, wykonaną na Górze Szubienicznej (na której wzniesiono ponad 200 lat później Cytadelę Warszawską) .

Język ukraiński (українська мова, ukrajinśka mowa) to język należący do grupy języków wschodniosłowiańskich. Posługuje się nim ponad 47 mln ludzi, głównie na Ukrainie, gdzie ma status języka urzędowego, używany jest również przez Ukraińców w Rosji, Stanach Zjednoczonych, Kanadzie, Mołdawii, Polsce i na Białorusi. Współczesny alfabet ukraiński stanowi odmianę cyrylicy, a obecna ortografia ustalona została zasadniczo na początku XX wieku.

Ukraina, łac. Ucraina (Ukraina Naddnieprzańska, Naddnieprze) – kraina historyczna położona w centralnej i południowo-wschodniej Ukrainie, na wschód od Podola i Wołynia, między Bohem a Worsklą, w dorzeczu Dniepru, do roku 1772 w południowo-wschodniej Rzeczypospolitej.

Według opowieści (która do dnia dzisiejszego jest obecna wśród ludu ukraińskiego) szerzonej na Naddnieprzu po śmierci Nalewajki, Polacy mieli go upiec we wnętrzu miedzianego wołu.

Nalewajko jest bohaterem narodowym we współczesnej Ukrainie. Jego nazwiskiem nazwano ulice w wielu miastach, w szczególności na zachodzie kraju (m.in. we Lwowie i Winnicy), ma swoje pomniki. W 1998 Narodowy Bank Ukrainy wyemitował okolicznościową monetę o wartości 20 hrywien z jego wizerunkiem.

Cytadela Warszawska (w okresie rozbiorów Cytadela Aleksandrowska, Александровская цитадель) – twierdza rosyjska zbudowana na rozkaz cara Mikołaja I w Warszawie, po upadku powstania listopadowego, z zamysłem kontroli nad miastem, będącym ośrodkiem polskiego ruchu niepodległościowego. Pełniła także rolę więzienia śledczego (X Pawilon) oraz miejsca straceń działaczy narodowych i rewolucjonistów.

Konstanty Wasyl Ostrogski (ur. 2 lutego 1526 w Ostrogu, zm. 13 lutego (23 lutego) 1608 w Ostrogu) – książę, litewski magnat, starosta włodzimierski, wojewoda kijowski od 1559 i marszałek ziemski wołyński (1550), poczwórny senator, dowódca wojsk i obrońca kresów przeciwko Tatarom, działacz oświatowy, rozwijający kulturę i oświatę na Wołyniu, założyciel szkoły i drukarni, tworząc z miasta Ostroga wybitne ognisko oświaty i gromadząc uczonych na swym dworze.

Przypisy

Karol Szajnocha, Dwa lata dziejów naszych, 1646-1648: opowiadanie i źródła, str. 71
Władysław Andrzej Serczyk Historia Ukrainy Ossolineum 2001, s. 16-17