Seweryn Pieniężny - syn - Polski Serwis Naukowy

Seweryn Pieniężny (ur. 25 lutego 1890 w Olsztynie, zm. 24 lutego 1940 w KZ Hohenbruch) – polski dziennikarz, redaktor i wydawca "Gazety Olsztyńskiej", działacz społeczny i oświatowy na Warmii, samorządowiec.

Rodzina

Był synem Seweryna Pieniężnego (współwydawcy "Gazety Olsztyńskiej") i Joanny z Liszewskich, pracującej w redakcji "Gazety".

Na zawsze w jego pamięci pozostały wydarzenia z 1901, kiedy to niemiecki nauczyciel zaskarżył ojca Seweryna w olsztyńskim sądzie. Chodziło o artykuł, w którym Pieniężny starszy potępił zachowanie nauczyciela drwiącego z polskich uczniów i ich rodzin. Na rozprawie w roli świadków występował Seweryn młodszy i jego brat Władysław. Sąd zasądził grzywnę z zamianą na areszt.

Barczewo (dawniej Wartembork, niem. Wartenburg in Ostpreussen) – miasto w woj. warmińsko-mazurskim, w powiecie olsztyńskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Barczewo. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do woj. olsztyńskiego.

Warmia lub Warmija (pruskie Wormjan – czerwona ziemia, warm. Warńija, mazur. Warmzia, łac. Varmia, Warmia, niem. Ermland lub Ermeland) – kraina historyczna w obecnym województwie warmińsko-mazurskim. Nazwę wzięła od pruskiego plemienia Warmów. Barwy historycznej Warmii to czerwień i biel. Powierzchnia Warmii wynosi 4249 km².

W 1920 ożenił się z Wandą Dembińską, która pracowała w Konsulacie RP w Olsztynie; angażowała się ona w działania kulturalno-oświatowe, tworzyła koła Kobiet Polek była także sekretarzem Polsko-Katolickiego Towarzystwa Szkolnego w Olsztynie. Mieli czworo dzieci: Konstanty, Ewa, Maria, Halina. Syn Konstanty był działaczem polskiego ruchu młodzieżowego na Warmii. Został aresztowany w Wąbrzeźnie w 1939 i uwięziony. Zbiegł z więzienia i ukrywał się w Krakowie, gdzie w 1942 zmarł na skutek choroby.

Pieniężno (dawniej Melzak, niem. Mehlsack) – miasto w woj. warmińsko-mazurskim, w powiecie braniewskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Pieniężno. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do woj. elbląskiego.

24 lutego jest 55. dniem w kalendarzu gregoriańskim. Do końca roku pozostało 310 (w latach przestępnych 311) dni. W latach przestępnych dzień ten jest zdwajany.

Działalność

W 1910 Seweryn Pieniężny rozpoczął działalność publiczną, pełniąc funkcję sekretarza w zarządzie Polsko-Katolickiego Towarzystwa Ludowego "Zgoda" w Olsztynie. Był członkiem polskiej Rady Ludowej dla Warmii oraz delegatem Warmii na sejm dzielnicowy w Poznaniu. Pełnił także funkcję wiceprezesa Komitetu Centralnego Związku Polaków w Prusach Wschodnich. W 1914 został powołany do wojska. W 1918 przejął obowiązki kierownika redakcji "Gazety Olsztyńskiej". Gazeta stała się głównym organem propagandowym strony polskiej, prezentując wiernie przebieg kampanii informacyjnej przed plebiscytem.

Jan Ginter Chłosta (ur. 27 grudnia 1938 w Olsztynie) – doktor nauk humanistycznych, publicysta, krytyk literacki, autor ponad 500 artykułów publicystycznych i naukowych o tematyce regionalnej, autor kilku książek o tematyce warmińskiej.

Gwara warmińska – część dialektu mazowieckiego języka polskiego; powstała w wyniku wymieszania się różnych gwar polskich, którymi mówili osadnicy kolonizujący południową część Warmii w XIV w. Były to głównie wielkopolskie gwary chełmińsko-dobrzyńskie i sąsiednie gwary Mazowsza. W związku z tym tradycyjnie uznawana była za część dialektu wielkopolskiego w odróżnieniu od sąsiedniej gwary mazurskiej. W systemach wyróżniających dialekt chełmińsko-kociewsko-warmiński jest uznawana za jego część.

Szczególną pozycję w Gazecie zajmowały felietony w gwarze warmińskiej Kuba z pod Wartemborka gada (Wartembork to dawna polska nazwa Barczewa). W III Rzeszy był kilkakrotnie skazywany w procesach prasowych.

1 września 1939 do redakcji "Gazety" wkroczyło gestapo. Seweryn Pieniężny został aresztowany, a 24 lutego 1940 rozstrzelany w obozie koncentracyjnym w KZ Hohenbruch koło Kłajpedy. Pogrzeb odbył się w Olsztynie dopiero po ekshumacji w 1946. Po aresztowaniu Seweryna prześladowania ze strony hitlerowców spotkały jego żonę. Została aresztowana w grudniu 1939 i wywieziona do Ravensbrück, później do olsztyńskiego więzienia.

Gestapo (niem. Geheime Staatspolizei, Tajna Policja Państwowa) – tajna policja utworzona w nazistowskich Niemczech 26 kwietnia 1933, która w sposób bezwzględny zwalczała wszelkie przejawy oporu, rozwiązana wraz z upadkiem III Rzeszy w 1945 roku.

Obóz koncentracyjny Hohenbruch – niemiecki obóz koncentracyjny w Prusach Wschodnich, położony w pobliżu miejscowości o tej samej nazwie (obecnie Gromowo w rejonie sławskim obwodu kaliningradzkiego Federacji Rosyjskiej).

Na cześć Seweryna Pieniężnego miasto Melzak otrzymało nazwę Pieniężno.

Przypisy

Paweł Sowa, Tropem spadkobierców Hakaty. Antypolska działalność Bund Deutscher Osten na Warmii i Mazurach (1933–1939), MON, Warszawa 1979
Ryszard Hajduk, Stefan Popiołek, Encyklopedia, która się nie ukazała, Wyd. Śląsk, Katowice 1970
Maria Biolik, Funkcja pragmatyczna gwary warmińskiej w felietonach S. Pieniężnego "Kuba spod Wartemborka gada"
Paweł Sowa, Tropem spadkobierców Hakaty.Antypolska działalność Bund Deutscher Osten na Warmii i Mazurach (1933–1939), MON, Warszawa 1979

Bibliografia

Kuba spod Wartemborka gada. Felietony Seweryna Pieniężnego drukowane w "Gazecie Olsztyńskiej", wstęp i oprac. Jan Chłosta, Olsztyn 1989

Jan Chłosta, Słownik Warmii. Wyd. Littera, Olsztyn 2002, str. 257–258