Siły Powietrzne RP - Polski Serwis Naukowy

Siły Powietrzne – jeden z czterech polskich rodzajów sił zbrojnych, obok Wojsk Lądowych, Marynarki Wojennej i Wojsk Specjalnych. Ich głównym zadaniem jest prowadzenie operacji mających na celu uzyskanie przewagi w powietrzu i wspieranie oddziałów innych Rodzajów Sił Zbrojnych. Składają się z Wojsk Lotniczych, Wojsk Obrony Przeciwlotniczej i Wojsk Radiotechnicznych.

Schreck FBA-17H – francuski patrolowy samolot typu amfibia. Zaprojektowana i zbudowana w 1923 roku w wytwórni lotniczej FBA Hydroavions Louis Schreck w Argenteuil we Francji.
Polskie Linie Lotnicze LOT (PLL LOT) – powstałe 1 stycznia 1929 roku, z połączenia wszystkich działających w kraju linii lotniczych. Pierwszymi stosowanymi samolotami były Junkers F 13 (15 szt.) i Fokker F.VIIa/1m (6 szt.).

Ich prekursorem były siły powietrzne Błękitnej Armii podczas I wojny światowej. Do 1 lipca 2004 nosiły nazwę: Wojska Lotnicze i Obrony Powietrznej (WLOP), które z kolei zostały utworzone 1 lipca 1990 przez połączenie dwóch rodzajów sił zbrojnych: Wojsk Lotniczych i Wojsk Obrony Powietrznej Kraju.

Historia

1918-1922

Albatrosy D.III (Oef) 7. „Kościuszkowskiej” Eskadry Myśliwskiej, z widocznym godłem eskadry

Breguet 14A2 39. Eskadry Breguetów 16. eskadry wywiadowczej w Kijowie, 1920

Historia Sił Powietrznych zaczyna się wraz z końcem I wojny światowej. W 1918, istniało kilka polskich eskadr stworzonych w innych państwach. W Rosji istniała eskadra przy oddziałach gen. Józefa Dowbor-Muśnickiego, rozformowana w maju 1918. We Francji 5 eskadr lotniczych powstało przy armii gen. Józefa Hallera. Znalazły się one w Polsce wraz z wyposażeniem w 1919. Siły Powietrzne zaczęto tworzyć w listopadzie 1918. Początkowo opierały się one na maszynach zdobycznych lub pozostawionych przez armię zaborców (niemiecką lub austriacką). Najwięcej sprzętu zdobyli powstańcy wielkopolscy w bitwie o Ławicę, rozegranej 6 stycznia 1919, w której zdobyto kilkaset rozmontowanych i zakonserwowanych samolotów bojowych oraz balonów obserwacyjnych. Zdobyty sprzęt miał wartość 200 milionów marek niemieckich i stanowił największy łup wojenny w dziejach polskiego oręża. Na zdobytych samolotach 9 stycznia 1919 poznańska eskadra zbombardowała 12-kilogramowym ładunkiem lotnisko we Frankfurcie nad Odrą. Na sprzęcie tym walczono później o Lwów podczas walk polsko-ukraińskich oraz podczas wojny polsko-bolszewickiej 1919-1920. Od 1919 rozpoczęto zakupy samolotów za granicą. W wyniku tego w 1920 Siły Powietrzne posiadały mieszankę samolotów brytyjskich, francuskich, niemieckich, austriackich oraz włoskich z okresu I wojny światowej. Głównie były to:

Józef Dowbor-Muśnicki (ur. 25 października 1867 w Garbowie koło Sandomierza, zm. 26 października 1937 w Batorowie koło Poznania) – generał-lejtnant Armii Imperium Rosyjskiego i generał broni Wojska Polskiego, głównodowodzący Siłami Zbrojnymi Polskimi w byłym zaborze pruskim.
Mi-24 (ros. Ми-24) - ciężki śmigłowiec bojowy zaprojektowany w biurze konstrukcyjnym OKB Mil i produkowany w Rostowskiej Fabryce Śmigłowców "Rostwiertoł" w Rostowie nad Donem (ОАО Ростовский Вертолётный Завод "Роствертол"). Zadaniem Mi-24 jest wsparcie z powietrza i transport do ośmiu żołnierzy w przestrzeni ładunkowej. Wprowadzony do służby w siłach powietrznych Związku Radzieckiego w 1976 roku jest obecnie używany przez ponad 30 państw. W kodzie NATO oznaczony jako Hind (ang. - łania) z literą oznaczającą wersję. Wersje eksportowe Mi-25 i Mi-35 nazwano odpowiednio Hind D i Hind E. Mi-24 był nazywany przez pilotów radzieckich latającym czołgiem (ros. Летающий танк) lub krokodylem (ros. Крокодил), od charakterystycznego wydłużonego kształtu i kamuflażu.

myśliwce: Bristol F.2B Fighter, SPAD XIII, Fokker D.VII, Oeffag D.III, Ansaldo A.1 Balilla, SPAD VII, Albatros D.III, Sopwith Dolphin, Fokker E.V (D.VIII)

bombowce i rozpoznawcze: Breguet 14, Ansaldo SVA-9, Salmson 2A2, Airco DH.9, Albatros C.X, Albatros C.XII, DFW C.V, LVG C.V i LVG C.VI.

1923-1932

W 1925 utworzono Oficerską Szkołę Lotnictwa w Grudziądzu, w 1927 przeniesioną do Dęblina.

PZL.50 Jastrząb (PZL-50) – prototyp polskiego samolotu myśliwskiego konstrukcji inżyniera Wsiewołoda Jakimiuka, opracowany i wyprodukowany w Państwowych Zakładach Lotniczych w 1939 roku.
Jan Raczkowski (ur. 22 sierpnia 1922 w Zajezierzu w pow. nieświeskim, zm. 31 stycznia 2003 w Warszawie) – polski dowódca wojskowy, generał dywizji pilot Wojska Polskiego, dowódca Wojsk Lotniczych (1967–1972), poseł na Sejm PRL V kadencji (1969–1972), konsul generalny PRL w Mińsku na Białorusi.

Po wojnie z ZSRR, przestarzałe samoloty były wycofywane, a ich miejsce zajęły nowe, zakupione głównie we Francji. W latach 1924-1926 podstawowym myśliwcem został SPAD 61C1 (280 sztuk), lekkimi bombowcami kolejno: Potez XV (245 sztuk), Breguet XIX (250 sztuk) oraz Potez XXV (316 szuk), który był produkowany w Polsce na licencji. Cięższe bombowce to Farman F-68BN4 Goliath, a później Fokker F.VIIB/3m, również produkowany w Polsce. Później, na licencji czeskiej, wyprodukowano 50 samolotów Avia BH-33 pod nazwą PWS-A. Lotnictwo morskie do połowy lat trzydziestych używało francuskich łodzi latających, głównie Schreck FBA-17H, LeO H.13, LeO H.135B3 oraz Latham 43. Od początku lat trzydziestych lotnictwo polskie zaczęło być wyposażane w samoloty polskiej konstrukcji, produkowane w Polsce. Pierwszym myśliwcem polskiej konstrukcji był następca PWS-A, samolot PWS-10, którego 80 egzemplarzy używano od 1932.

MiG-15 (ros. МиГ-15) - radziecki samolot myśliwski, skonstruowany w końcu lat czterdziestych. Ten typ maszyn brał udział w wojnie koreańskiej. Oznaczenie NATO - "FAGOT".
Powstanie wielkopolskie – zbrojne wystąpienie polskich mieszkańców Wielkopolski przeciwko państwu niemieckiemu wkrótce po zakończeniu I wojny światowej. Polacy domagali się powrotu ziem zaboru pruskiego do Polski, która w tym czasie umacniała swą niepodległość.

1933-1938

Galeria

PZL.37 Łoś

W 1933 do służby weszły myśliwce PZL P.7a, wyprodukowane w liczbie ok. 150 sztuk, a następnie ok. 50 egzemplarzy PZL P.11a. W latach 1935–1936 jednostki zostały wyposażone w myśliwce PZL P.11c ok. 150 sztuk. Niestety, nowoczesne w 1935 samoloty, w 1939 były już przestarzałe. Rozwinięcie tych konstrukcji w postaci PZL P.24 było kierowane wyłącznie na eksport. Jedynie PZL.23 Karaś 166 sztuk i PZL.37 Łoś 36 sztuk względnie odpowiadały standardom ówczesnej broni. Prototyp PZL.50 Jastrząb nie doczekał się produkcji seryjnej. Podobny los spotkał ciężkie myśliwce PZL.38 Wilk i PZL.48 Lampart.

Po-2 (ros. По-2) — radziecki dwupłatowy samolot szkolny i wielozadaniowy, zaprojektowany w 1928 w biurze konstrukcyjnym Nikołaja Polikarpowa. Do roku 1944 maszyna była oznaczona jako U-2, a jej popularna nazwa to Kukuruźnik. W kodzie aliantów oznaczony jako Mule od ang. muł.
PRWB OSA (9K33 Osa, ZRK-SD Romb, kod NATO: SA-8 Gecko) – samobieżny przeciwlotniczy zestaw rakietowy "OSA-AK" to pojazd służący do zwalczania celów z prędkością do 500 m/s na wysokości do 5000 metrów i w odległości do 10 500 metrów w każdych warunkach atmosferycznych.

Do 1939 lotnictwo zorganizowane było w 6 pułków:

1 Pułk Lotniczy – Warszawa (1921-1939)

2 Pułk Lotniczy – Kraków (1921-1939)

3 Pułk Lotniczy – Poznań (1921-1939)

4 Pułk Lotniczy – Toruń (1924-1939)

5 Pułk Lotniczy – Lida (1928-1939)

6 Pułk Lotniczy – Skniłów (1925-1939)

1939

Osobny artykuł: Polskie Lotnictwo Wojskowe 1939.

Pomnik Lotników Polskich poległych w czasie II wojny światowej, Northolt Wielka Brytania

24 sierpnia 1939 pułki lotnicze zostały zlikwidowane. Eskadry zostały przydzielone do poszczególnych Armii oraz do Brygad.

Aleksander Romeyko (ros. Александр Станиславович Ромейко) (ur. 2 kwietnia 1898 w Rydze – zm. 3 grudnia 1965 w Moskwie) – radziecki i polski generał.
Przeciwlotniczy zestaw rakietowy GROM – przenośny przeciwlotniczy zestaw rakietowy produkcji polskiej przeznaczony do zwalczania nisko lecących statków powietrznych, samolotów i śmigłowców. Przyjęty na uzbrojenie SZ RP w roku 1995.

Według danych z 1 września 1939 ogólna liczba samolotów wojskowych lotnictwa polskiego wynosiła 745, z czego w oddziałach bojowych było 400 maszyn. Pozostałe 345 stanowiły sprzęt rezerwowy.

Skład lotnictwa bojowego:

brygada bombowa (samoloty PZL.37 Łoś)

brygada pościgowa (samoloty myśliwskie PZL P.7 i PZL P.11)

dywizjony liniowe (samoloty PZL.23 Karaś)

dywizjon morski (samoloty Lublin R.XIII)

eskadry łącznikowe (samoloty Lublin R.XIII towarzyszące poszczególnym armiom)

Z wyjątkiem „Łosi” cały ten sprzęt ustępował pod każdym względem samolotom niemieckiej Luftwaffe, a eskadry łącznikowe były niemal bezbronne.

Henryk Michałowski (ur. 2 lutego 1927) – polski dowódca wojskowy, generał dywizji pilot Wojska Polskiego, dowódca Wojsk Lotniczych w latach 1972-1976.
Roman Wincenty Paszkowski (ur. 19 lipca 1914 w Gułowie w woj. lubelskim, zm. 16 sierpnia 1998 w Katowicach) – generał broni pilot Wojska Polskiego, oficer WP od 1936, uczestnik Wojny Obronnej 1939, jeniec oflagów, dowódca 1. Korpusu Obrony Przeciwlotniczej Obszaru Kraju (1959–1962), dowódca Wojsk Obrony Powietrznej Kraju (1967–1976), ambasador PRL w Angoli (1976–1980), wojewoda katowicki (1981–1985), przewodniczący Rady Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa (1985–1990), poseł na Sejm PRL IX kadencji z ramienia PZPR.

Mimo prawie ośmiokrotnej przewagi liczebnej nieprzyjaciela, w walkach powietrznych poniósł on poważne straty. Już 1 września brygada pościgowa zestrzeliła w rejonie Warszawy 14 samolotów niemieckich, a nazajutrz piloci 142 eskadry (4 Pułk Lotniczy) w rejonie Chełmży – 7.

Ogółem w okresie od 1 do 17 września polscy myśliwcy zestrzelili na pewno 126 samolotów niemieckich, prawdopodobnie jeszcze 10 i uszkodzili 14. Ponadto polskie załogi bombowe zestrzeliły 11 maszyn, a artyleria przeciwlotnicza kolejne kilkadziesiąt.

Ryszard Olszewski (ur. 1 maja 1948 w Tucznej) - generał broni pilot Wojska Polskiego, dowódca Sił Powietrznych RP, ambasador RP w Kambodży, doktor habilitowany nauk wojskowych.
S-125 Newa – (w kodzie NATO SA-3 Goa) system kierowanych rakiet ziemia-powietrze opracowanych w ZSRR w celu uzupełnienia systemów S-25 i S-75 w porównaniu do których miał krótszy zasięg, niższy pułap i mniejszą prędkość, jednak dzięki dwustopniowej konstrukcji rakiety na paliwo stałe lepiej nadawał się do niszczenia manewrujących celów na niskich pułapach.

Według archiwalnych źródeł niemieckich, Luftwaffe straciła bezpowrotnie w kampanii polskiej ok. 247 samolotów, w tym 91 w wypadkach lotniczych a niemal tyleż zostało uszkodzonych.

Lotnictwo polskie straciło ok. 70% sprzętu i wielu lotników. 17 września do Rumunii przeleciały 43 samoloty P-7 i P-11 oraz część „Łosi”. Pomiędzy 17 a 20 września większość lotników polskich przekroczyła granicę rumuńską i węgierską.

1940 (Francja)

Osobny artykuł: Polskie Siły Powietrzne we Francji.

Po upadku Polski, zaczęto tworzyć nowe jednostki we Francji. Jedyną jednostką, sformowaną przed atakiem Niemiec na Francję, był dywizjon 1/145, wyposażony w myśliwce Caudron CR.714 (przerobione na wojskowe samoloty sportowe, była to jedyna jednostka używająca tych samolotów). Polscy piloci byli przydzielani do dywizjonów francuskich oraz tzw. kluczy kominowych. Latali na wielu typach maszyn jednak najwięcej z nich na myśliwcach Morane-Saulnier MS.406.

Wojska Ochrony Pogranicza (WOP) - formacja wojskowa, część Wojska Polskiego, odrębny rodzaj wojsk powołany do ochrony granic Polski. Liczebność formacji osiągała nawet do 20 tysięcy żołnierzy. Pierwszym dowódcą WOP był płk Gwidon Czerwiński, ostatnim gen. dyw. Feliks Stramik.
Jan Ludwik Frey-Bielecki (10 sierpnia 1916 w Łodzi, zm. 28 czerwca 1994 w Warszawie) – generał dywizji pilot Wojska Polskiego, działacz komunistyczny, poseł na Sejm PRL II i III kadencji, dowódca Wojsk Lotniczych i Obrony Przeciwlotniczej Obszaru Kraju w latach 1956–1962.

1940-1947 (Wielka Brytania)

Osobny artykuł: Polskie Siły Powietrzne w Wielkiej Brytanii.

1943-1989

Początki lotnictwa LWP sięgają 7 lipca 1943, kiedy to dowódca 1 Dywizji Piechoty im. Tadeusza Kościuszki wydał rozkaz Nr 43 o sformowaniu 1 Samodzielnej Eskadry Lotnictwa Myśliwskiego. Na miejsce formowania wybrano lotnisko Grigoriewskoje.

Szachownica lotnicza – znak Sił Powietrznych Rzeczypospolitej Polskiej, malowany na statkach powietrznych. Znak ma formę kwadratowej szachownicy o czterech polach w kolorach czerwonym i białym.
Tytus Arkadiusz Krawczyc (ur. 5 października 1930 w Silawiczach w pow. słonimskim) – generał dywizji pilot Wojska Polskiego, poseł na Sejm PRL VI kadencji.

20 sierpnia 1943 eskadrę rozwinięto do rozmiarów pułku, któremu nadano nazwę 1 Pułk Lotnictwa Myśliwskiego "Warszawa".

1 kwietnia 1944 przystąpiono do formowania 2 Pułku Nocnych Bombowców „Kraków”.

31 października 1944 „zorganizowano” Dowództwo Lotnictwa Frontu Wojska Polskiego. Wymieniony organ dowodzenia, na czele z gen. Fiodorem Połyninem, powstał w wyniku przemianowania radzieckiego Dowództwa 6 Armii Lotniczej.

Po zakończeniu wojny (10 maja 1945), polskie lotnictwo wojskowe zostało przebazowane (z terenu Niemiec do stałych miejsc postoju w kraju) i dysponowało następującymi jednostkami:

Marynarka Wojenna Rzeczypospolitej Polskiej – jeden z czterech rodzajów polskich Sił Zbrojnych, obok Wojsk Lądowych, Sił Powietrznych i Wojsk Specjalnych. Odpowiada za obronę wybrzeża i wód terytorialnych. Pod względem organizacyjnym stanowi związek operacyjny – flotę. Od 25 czerwca 2010 roku funkcję dowódcy pełni adm. fl. Tomasz Mathea.
Brygada to najmniejszy związek taktyczny stanowiący w wielu armiach podstawową jednostkę bojową wojsk lądowych o wielkości pośredniej między pułkiem a dywizją. Dzieli się na pułki lub bataliony. Występuje również w innych rodzajach sił zbrojnych.

1 Mieszany Korpus Lotniczy (mp. Łowicz)

1 Dywizja Lotnictwa Bombowego

3 Pułk Lotnictwa Bombowego

4 Pułk Lotnictwa Bombowego

5 Pułk Lotnictwa Bombowego

2 Dywizja Lotnictwa Szturmowego (mp. Łódź)

6 Pułk Lotnictwa Szturmowego (mp. Ujazdów k. Tomaszowa Mazowieckiego)

7 Pułk Lotnictwa Szturmowego (mp. Ujazdów k. Tomaszowa Mazowieckiego)

8 Pułk Lotnictwa Szturmowego (mp. Łódź)

3 Dywizja Lotnictwa Myśliwskiego (mp. Kutno)

9 Pułk Lotnictwa Myśliwskiego

10 Pułk Lotnictwa Myśliwskiego

11 Pułk Lotnictwa Myśliwskiego

1 Eskadra Lotnictwa Łącznikowego

4 Mieszana Dywizja Lotnicza (mp. Bydgoszcz)

1 Pułk Lotnictwa Myśliwskiego „Warszawa”

2 Pułk Lotnictwa Szturmowego „Kraków”

3 Pułk Lotnictwa Szturmowego

Jednostki samodzielne

Kraków – i pod względem powierzchni. Jedno z najstarszych miast Polski, o ponad tysiącletniej historii. Kraków posiada wartościowe zabytki architektury, działa w nim wiele instytucji i placówek kulturalnych.
Su-17 (oraz jego wersje eksportowe Su-20 i Su-22), oznaczenie NATO Fitter - samolot szturmowo-bombowy produkcji ZSRR używany przez kraje byłego Układu Warszawskiego, Bliskiego Wschodu oraz Libię, Wietnam, Peru i Angolę. Maszyna zyskała pieszczotliwy przydomek wśród pilotów którzy nazywają ją "Suczką".

12 Pułk Lotnictwa Sanitarnego

13 Pułk Lotnictwa Transportowego

14 Samodzielny Pułk Korekcji i Zwiadu

15 Samodzielny Pułk Lotniczy

17 Pułk Lotnictwa Łącznikowego

3 Samodzielna Eskadra Lotnictwa Łącznikowego

4 Samodzielna Eskadra Lotnictwa Łącznikowego

5 Samodzielna Eskadra Lotnictwa Łącznikowego

6 Samodzielna Eskadra Lotnictwa Łącznikowego

103 Samodzielna Eskadra Lotnictwa Łącznikowego

Pod koniec 1945 na stanie sił powietrznych znajdowało się 643 samoloty:

9 Pułk Lotnictwa Myśliwskiego (9 plm) - oddział Wojska Polskiego, sformowany w 1944 w Malborku, początkowo stacjonował w Debrznie. Rozwiązany w 2000 (stacjonował w Zegrzu Pomorskim).
Gustaw Macewicz (ur. 5 września 1879 w Prussach, powiat czerkawski, gubernia kijowska, zm. 1 lutego 1933 w Warszawie) – pułkownik awiacji Armii Imperium Rosyjskiego i generał brygady Wojska Polskiego.

152 Jak-9 (wszystkich wersji)

177 Ił-2 (wszystkich wersji)

121 Pe-2 (wszystkich wersji)

36 UT-2

138 Po-2

11 C-47

4 Li-2

2 Szcze-2

1 P-39

1 Bf 108

Po wojnie nadal rozwijano polskie lotnictwo. Z ZSRR dostarczono bombowce Pe-2 i Tu-2 (w 1950) oraz bombowce treningowe USB-1 i USB-2. W 1949 do służby wprowadzono przebudowane na bombowce treningowe samoloty transportowe Li-2sb. W 1950 przeszkolono pierwszych pilotów na samolotach odrzutowych (Jak-17); do uzbrojenia weszły: transportowce Ił-12, oraz samoloty treningowe Jak-18 i treningowe bombowce UTB-2. W 1951 na uzbrojeniu pojawiły się pierwsze odrzutowce – Jak-23 i MiG-15 (również w wersji dwumiejscowej UTIMiG-15) a w 1961 następca MiG-a-15 – MiG-17.

Samolot – statek powietrzny cięższy od powietrza (aerodyna), utrzymujący się w powietrzu dzięki wytwarzanej sile nośnej za pomocą nieruchomych, w danych warunkach względem statku, skrzydeł. Ciąg potrzebny do utrzymania prędkości wytwarzany jest przez jeden lub więcej silników.
2 Pułk Nocnych Bombowców "Kraków" – polska jednostka wojskowa okresu II wojny światowej utworzona w Grigoriewskoje na terenie byłego ZSRR. Wchodziła w skład 4 Pomorskiej Mieszanej Dywizji Lotniczej.

Poza dostawami z ZSRR Polska podjęła również produkcję licencyjną: MiG-ów-15 jako Lim-1 (w 1952) a MiG-ów-15bis jako Lim-2 (od 1957), w 1955 rozpoczęto produkcję MiG-ów-17 jako Lim-5. W 1964 powstało krajowe rozwiniecie tego samolotu – szturmowy Lim-6bis.

Jedyny odrzutowy bombowiec, Ił-28 wszedł do służby w 1952. W 1959 Polska otrzymała niewielką liczbę samolotów MiG-19 zaś w 1963 MiG-21 stał się podstawowym samolotem myśliwskim. W 1979 do służby trafiła mała liczba samolotów MiG-23 a w 1989 MiG-29.

Począwszy od 1949 podstawowym samolotem szturmowym był Ił-10 (od 1951 również jego wersja treningowa UIł-10). Począwszy od 1965 lotnictwo szturmowe zaczęło używać odrzutowców, początkowo Su-7, następnie Su-20 od 1974, a od 1984 Su-22.

PZL.48 Lampart (PZL-48) to projekt polskiego samolotu myśliwskiego konstrukcji inżynierów Franciszka Misztala i Wsiełowoda Jakimiuka, opracowany w Państwowych Zakładach Lotniczych w roku 1938.
Po przegranej kampanii wrześniowej polski personel lotniczy i naziemny (podobnie jak i innych rodzajów sił zbrojnych) przedostał się do Francji i Wielkiej Brytanii. Dzięki umowom z rządem francuskim na terenie tego kraju dość szybko powstały polskie jednostki wojskowe, w tym także lotnicze. W Wielkiej Brytanii sprawa była bardziej skomplikowana z uwagi na aspekty prawne: trudności z uznaniem suwerenności sił zbrojnych obcego państwa na własnym terytorium i dowództwa nad nimi. Początkowo zezwolono jedynie na uczestnictwo w walkach polskich pilotów w ramach dywizjonów angielskich (pod wyłącznie brytyjskim dowództwem i podlegających brytyjskim przepisom). W pierwszym okresie Bitwy o Anglię, w sierpniu 1940 roku, do akcji weszło dwóch spośród dziesięciu wyszkolonych pilotów (obaj ze składu 65 Dywizjonu Indii Wschodnich): F/O Franciszek Gruszka i F/O Władysław Szulkowski.

Jedyny odrzutowy samolot szkolny, PZL TS-11 Iskra, zastąpił tłokowe Junak-2 (w służbie od 1952), Junak-3 (w służbie 1954) i TS-8 Bies (w służbie od 1958). Następca Iskry, PZL I-22 Iryda, przez pewien czas znajdowała się w małej liczbie na wyposażeniu wojsk lotniczych, lecz ciągłe problemy sprawiły, że wszystkie Irydy wróciły do fabryki w celu dokonania modyfikacji i obecnie nie znajdują się na wyposażeniu wojska.

PZL-104 Wilga - czteromiejscowy samolot wielozadaniowy produkowany w Polsce w zakładach PZL-Okęcie oraz na licencji w Indonezji. Używany przez lotnictwo sportowe w następujących krajach: Polska, byłe kraje ZSRR, Niemcy, Austria, Belgia, Bułgaria, Czechy, Słowacja, Egipt, Hiszpania, Jugosławia, Kanada, Kuba, Mongolia, Nowa Zelandia, Rumunia, Szwajcaria, Turcja, USA, Wenezuela, Węgry i Wielka Brytania.
Bitwa o Ławicę – bitwa rozegrana w dniu 6 stycznia 1919 roku podczas Powstania Wielkopolskiego o wieś Ławica pod Poznaniem (obecnie w granicach Poznania), gdzie zlokalizowane było niemieckie lotnisko wojskowe. W wyniku bitwy w ręce Polaków trafił sprzęt wartości 200 milionów marek niemieckich, będący największym łupem wojennym w dziejach polskiego oręża.

Od 1951 rolę samolotu wielozadaniowego pełnił Jak-12, w 1955 dołączył do niego An-2, a później również Wilga-35P.

Samoloty transportowe i pasażerskie to kolejno: Ił-14 od 1955, Ił-18 od 1961, An-12B od 1966, An-26 od 1972, oraz Jak-40 od 1973 i Tu-154.

W okresie powojennym polskie lotnictwo zostało również wyposażone w śmigłowce: wielozadaniowy SM-1 (licencja Mi-1) od 1956, wielozadaniowy Mi-4 od 1958, wielozadaniowy SM-2 od 1960, Mi-2 i Mi-8 (później również Mi-17) od 1968, a także szturmowy Mi-24 od 1976. W użyciu znalazły się również amfibijny Mi-14 i ciężki transportowy Mi-6.

Douglas C-47 Skytrain (ang. "powietrzny pociąg"), znany także jako Dakota – amerykański samolot transportowy bazujący na konstrukcji cywilnego samolotu pasażerskiego Douglas DC-3.
Polska, oficjalnie Rzeczpospolita Polska – państwo położone w Europie Środkowej nad Morzem Bałtyckim. Graniczy z Niemcami (na zachodzie), Czechami i Słowacją (na południu), Ukrainą i Białorusią (na wschodzie), na północnym wschodzie z Litwą oraz na północy z Rosją (obwód kaliningradzki). Ponadto polska granica wyłącznej strefy ekonomicznej na Bałtyku graniczy ze strefami Danii i Szwecji.

W 1954 Wojska Lotnicze połączono z Wojskami Obrony Powietrznej Kraju tworząc Wojska Lotnicze i Obrony Przeciwlotniczej Obszaru Kraju. Nowa formacja skupiała zarówno jednostki lotnicze jak i przeciwlotnicze. W 1962 rozdzielono je ponowie na Wojska Lotnicze i Wojska Obrony Powietrznej Kraju jako odrębne rodzaje sił zbrojnych. Ta struktura funkcjonowała nieprzerwanie przez 28 lat.

Sławomir Kałuziński, (ur. 7 listopada 1960 r. w Sulejowie) – generał dywizji pilot Wojska Polskiego. Generał Kałuziński spędził w powietrzu ponad 1500 godzin, wykonując loty samolotami MiG-23, MiG-21, TS-11 Iskra oraz M-28 Bryza.
Wyższa Szkoła Oficerska Sił Powietrznych (Szkoła Orląt) – polska uczelnia wojskowa z siedzibą w Dęblinie, wchodząca w skład Sił Powietrznych i kształcąca żołnierzy zawodowych oraz kandydatów na żołnierzy zawodowych dla potrzeb Sił Powietrznych.

1990-2004

1 lipca 1990 ponownie połączono oba elementy, tworząc Wojska Lotnicze i Obrony Powietrznej.

Po 2004

W roku 2006 do uzbrojenia weszły dwa nowe typy maszyn. Na początku roku lekki śmigłowiec PZL SW-4, zaś 9 listopada pierwsze samoloty F-16C/D.

16 stycznia 2009 został wycofany ze służby ostatni z 12 samolotów transportowych An-26.

24 marca 2009 został przekazany pierwszy z pięciu samolotów transportowych C-130 Hercules.

Jak-12 (ros. Як-12) – radziecki samolot wielozadaniowy z 1947, skonstruowany przez biuro konstrukcyjne Aleksandra Jakowlewa, produkowany na licencji także w Polsce i używany m.in. w polskim lotnictwie wojskowym i cywilnym.
Władysław Jan Kalkus (ur. 8 czerwca 1882 we Lwowie – zm. 23 lutego 1945 w Blackpool, w Anglii) – prawnik, podoficer piechoty Cesarskiej i Królewskiej Armii i generał brygady Wojska Polskiego.

Po 10 kwietnia 2010 roku Ministerstwo Obrony Narodowej wyczarterowało na 4 lata 2 samoloty Embraer 175 od PLL LOT do przewozu najważniejszych osób w państwie; samoloty te pozostały maszynami cywilnymi i nie są oznaczone szachownicą lotniczą.

Dowódcy Sił Powietrznych Polski

Szef Sekcji Żeglugi Napowietrznej

1918 – ppłk pil. Hipolit Łossowski

Dowódca Wojsk Lotniczych

PZL TS-11 Iskra - samolot szkolno-treningowy, produkowany przez WSK "PZL Mielec" (obecnie Polskie Zakłady Lotnicze Sp. z o.o. w Mielcu), zaprojektowany przez zespół pod kierunkiem Tadeusza Sołtyka (stąd oznaczenie TS). Pierwsza polska konstrukcja lotnicza napędzana silnikiem odrzutowym.
Stanisław Karpiński (ur. 1891 w Piotrkowie Trybunalskim, zm. 30 stycznia 1982 w Los Angeles) – polski lotnik wojskowy, generał brygady pilot Wojska Polskiego.

1918-1919 – ppłk pil. Hipolit Łossowski

Inspektorzy Wojsk Lotniczych

1919 – ppłk pil. Hipolit Łossowski

1919-1920 – gen. bryg. pil. Gustaw Macewicz

Szefowie Departamentu Żeglugi Powietrznej

1920-1923 – gen. bryg. pil. Gustaw Macewicz

1923-1924 – gen. bryg. pil. François-Lèon Leveque

1924-1926 – gen. bryg. pil. Włodzimierz Zagórski

1926-1936 – gen. bryg. pil. Ludomił Rayski

Dowódcy Lotnictwa w Ministerstwie Spraw Wojskowych

1936-1939 – gen. bryg. pil. Ludomił Rayski

1939 – gen. bryg. pil. Władysław Kalkus

Inspektorzy Obrony Powietrznej Państwa

LVG C.VI – niemiecki samolot wielozadaniowy (rozpoznawczy i lekki bombowiec). Zaprojektowany i zbudowany w 1917 roku w niemieckich zakładach lotniczych Luft-Verkehrs-Gesselschaft (LVG) w Berlinie.
Albatros D.III (Oef) – austro-węgierski samolot myśliwski z okresu I wojny światowej, licencyjna udoskonalona wersja niemieckiego myśliwca Albatros D.III. Był jednym z podstawowych typów myśliwców używanych po odzyskaniu niepodległości przez Polskę, która była ich drugim co do wielkości użytkownikiem. W Polsce znany był także potocznie od nazwy wytwórcy jako Oeffag D.III, lecz nie była to nazwa oficjalna.

1936 – gen. dyw. Gustaw Orlicz-Dreszer

1936-1939 – gen. bryg. pil. Józef Zając

Naczelny Dowódca Lotnictwa i OPL, Dowódca Lotnictwa i OPL

1939-1940 – gen. bryg. pil. Józef Zając

Dowódca Polskich Sił Powietrznych

1940 – gen. bryg. pil. Józef Zając

Inspektorzy Polskich Sił Powietrznych

1940-1943 – gen. bryg. pil. Stanisław Ujejski

1943 – płk pil. Stanisław Karpiński

1943-1944 – gen. bryg. pil. Mateusz Iżycki

Dowódca Polskich Sił Powietrznych

Lockheed C-130 Hercules – amerykański średni czterosilnikowy wojskowy samolot transportowy o napędzie turbośmigłowym, produkowany przez wytwórnię Lockheed. Od wprowadzenia do służby w grudniu 1956 do chwili obecnej (2006) wyprodukowano ponad 2260 egzemplarzy tej maszyny w 40 wersjach, w którą wyposażone są siły zbrojne ponad 50 krajów świata. W grudniu 2006 C-130 Hercules stał się trzecią maszyną obok B-52 Stratofortress i English Electric Canberra, wykorzystywaną bez przerwy od 50 lat przez siły zbrojne, dla których został zaprojektowany, w tym wypadku Siły Powietrzne Stanów Zjednoczonych, będąc jednocześnie najdłużej produkowanym samolotem w historii lotnictwa. Najnowszą aktualnie budowaną wersją Herculesa jest C-130J.
Ludomił Antoni Rayski (ur. 29 grudnia 1892 w Czasławiu, zm. 11 kwietnia 1977 w Londynie) – polski dowódca wojskowy, generał brygady pilot inżynier Wojska Polskiego, dowódca lotnictwa w latach 1926-1939.

1944-1947 – gen. bryg. pil. Mateusz Iżycki

Dowódca Lotnictwa Frontu Polskiego (na Wschodzie)

1944-1945 – gen. dyw. pil. Fiodor Pietrowicz Połynin

Dowódca Lotnictwa WP

1945-1947 – gen. broni pil. Fiodor Pietrowicz Połynin

Dowódcy Wojsk Lotniczych

1947-1950 – gen. bryg. Aleksander Romeyko

1950-1954 – gen. broni pil. Iwan Turkiel

Dowódcy Wojsk Obrony Przeciwlotniczej Obszaru Kraju (samodzielny organ dowodzenia w latach 1951-1954)

1951-1952 – gen. bryg. Nikołaj Trawin

1952-1954 – gen. bryg. Siergiej Sazonow

Dowódcy Wojsk Lotniczych i Obrony Przeciwlotniczej Obszaru Kraju

Airco DH.9 – brytyjski samolot bombowy i rozpoznawczy. Zaprojektowany i zbudowany w 1917 roku w wytwórni lotniczej Aircraft Manufacturig Company (Airco).
Samolot bombowy (bombowiec) – rodzaj samolotu wojskowego, którego podstawowym przeznaczeniem jest niszczenie obiektów naziemnych lub jednostek pływających nieprzyjaciela za pomocą bomb, ewentualnie pocisków rakietowych.

1954-1956 – gen. broni pil. Iwan Turkiel

1956-1962 – gen. dyw. pil. Jan Frey-Bielecki

Dowódca Wojsk Obrony Przeciwlotniczej Obszaru Kraju (w ramach Dowództwa Wojsk Lotniczych i OPL OK)

1959-1962 – gen. bryg. pil. Czesław Mankiewicz

Główni Inspektorzy Lotnictwa

1962-1963 – gen. dyw. pil. Jan Frey-Bielecki

1963-1967 – gen. dyw. pil. Jan Raczkowski

Dowódcy Wojsk Lotniczych

Bréguet 19 (Bréguet XIX, skrót: Br.19, Bre.19) - francuski lekki bombowiec i samolot rozpoznawczy, a także rajdowy okresu międzywojennego, skonstruowany w zakładach Breguet i produkowany od 1924 roku.
Polska Rzeczpospolita Ludowa (PRL) - oficjalna nazwa państwa polskiego w latach 1952-1989. Uprzednio w latach 1945-1952 ten sam organizm państwowy funkcjonował jako podmiot prawa międzynarodowego pod nazwą Rzeczpospolita Polska. Zwana propagandowo Polską Ludową - był to kolokwialny eufemizm na okres monopartyjnych rządów PPR, a od 1948 PZPR w Polsce.

1967-1972 – gen. dyw. pil. Jan Raczkowski

1972-1976 – gen. dyw. pil. Henryk Michałowski

1976-1983 – gen. dyw. pil. Tadeusz Krepski

1983-1989 – gen. dyw. pil. Tytus Krawczyc

1989-1990 – gen. dyw. pil. Jerzy Gotowała

Dowódcy Wojsk Obrony Powietrznej Kraju

1962-1967 – gen. dyw. pil. Czesław Mankiewicz

1967-1976 – gen. dyw. pil. Roman Paszkowski

1976-1990 – gen. broni Longin Łozowicki

Dowódcy Wojsk Lotniczych i Obrony Powietrznej (po scaleniu WOPK i Wojsk Lotniczych w 1990 roku)

1990-1995 – gen. broni pil. Jerzy Gotowała

1995-1999 – gen. dyw. Kazimierz Dziok

1999-2002 – gen. broni pil. Andrzej Dulęba

2002-2004 – gen. broni pil. Ryszard Olszewski

Dowódcy Sił Powietrznych (zmiana nazwy z WLOP na Siły Powietrzne 1 lipca 2004 r.)

MiG-23 (ros. МиГ-23 oznaczenie NATO: Flogger – knut) – radziecki samolot, zaprojektowany jako myśliwiec, lecz później powstały także wersje przeznaczone do innych celów. Przez pilotów nazywany niekiedy żartobliwie "pterodaktyl". Używany był w ZSRR. Wersja MiG-23MF znalazła się na wyposażeniu armii krajów Układu Warszawskiego oraz Algierii, Iraku, Kuby i Libii. Wersję MiG-23BN używały Algieria, Czechosłowacja, Egipt, Etiopia, Indie, Irak, Kuba, Liban oraz Syria i Wietnam. Polskie maszyny wycofano ze służby ze względu na ich małą liczebność.
Jak-18 (ros. Як-18) - samolot szkolny wyprodukowany na zamówienie lotnictwa radzieckiego, skonstruowany przez biuro konstrukcyjne Aleksandra Jakowlewa. Samolot ten to rozwinięcie konstrukcji samolotu szkolno-treningowego UT-2L.

2004-2005 – gen. broni pil. Ryszard Olszewski

2005-2007 – gen. broni pil. Stanisław Targosz)

2007-2010 – gen. broni pil. Andrzej Błasik

Od 2010 – gen. broni pil. Lech Majewski

Organizacja

Na dzień 1 stycznia 2012

Dowództwo

dowódca – gen. broni pil. Lech Majewski

zastępca dowódcy – szef szkolenia – gen. dyw. pil. Sławomir Kałuziński

szef sztabu – gen. bryg. Jerzy Fryczyński

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)