Sianki - Ukraina - Polski Serwis Naukowy

Ten artykuł dotyczy wsi na Ukrainie. Zapoznaj się również z: Sianki – wyludniona wieś w Polsce.

Sianki (ukr. Сянки) – wieś na Ukrainie w obwodzie lwowskim, w rejonie turczańskim, nad górnym Sanem. Liczy ok. 580 mieszkańców.

Historia

1920-1944 Sianki leżały w powiecie turczańskim w woj. lwowskim w Polsce. W latach 1934-1939 istniała gmina Sianki. Wówczas wieś leżała po obu stronach Sanu na terytorium Polski. Po wojnie została przecięta granicą państwową. Po stronie ukraińskiej znajduje się obecnie około 100 domów i stacja kolejowa na linii Użhorod-Lwów. Polska część Sianek jest od 1945 roku wyludniona.

Galicja (niem. Galizien, węg. Gácsország, cz. Halič, jid. גאַליציע - Golicje, tur. Haliç, rum. Galiţia, ros. Галиция - Galicija, ukr. Галичина - Hałyczyna) – potoczna nazwa narzucona przez zaborców i stosowana na określenie ziem znajdujących się obecnie w Polsce i Ukrainie składających się na dawny zabór austriacki. Również nazwa austriackiego kraju koronnego (dokładniej Królestwo Galicji i Lodomerii), istniejącego w latach 1772-1918. Zalicza się do niej ziemie południowej Małopolski po Wisłę, Ruś Czerwoną oraz zachodnią część Podola do linii Zbrucza. Jest to stosunkowo nowe pojęcie o charakterze kulturowym i historyczno-administracyjnym. Granice Galicji nie pokrywają się z granicami dawniejszych krain historycznych ani regionów geograficznych takich jak Małopolska czy ziemia halicka.

Józef Klemens Piłsudski (ur. 5 grudnia 1867 w Zułowie pod Wilnem, zm. 12 maja 1935 w Warszawie) – polski działacz niepodległościowy, dowódca wojskowy, polityk, naczelnik państwa polskiego w latach 1918–1922 i naczelny wódz Armii Polskiej od 11 listopada 1918, Pierwszy Marszałek Polski od 1920; dwukrotny premier Polski (1926–1928 i 1930), twórca tzw. rządów sanacyjnych w II Rzeczpospolitej wprowadzonych w 1926 po zamachu stanu.

Wieś lokowana na prawie wołoskim w 1560 roku przez ród Kmitów. Właścicielami oprócz Piotra Kmity od 1553 r. była Barbara Kmita, w 1580 r. – rodzina Tarłów. W 1589 r. – Jadwiga Tarło, a w 1663 r. – własność wspólna Zatwarnickich, Czarnieckich, Grochowskich. Od początku XVIII w. do 1939 r. – rodzina Stroińskich; po stronie polskiej znajduje się ich grobowiec.

Język ukraiński (українська мова, ukrajinśka mowa) to język należący do grupy języków wschodniosłowiańskich. Posługuje się nim ponad 47 mln ludzi, głównie na Ukrainie, gdzie ma status języka urzędowego, używany jest również przez Ukraińców w Rosji, Stanach Zjednoczonych, Kanadzie, Mołdawii, Polsce i na Białorusi. Współczesny alfabet ukraiński stanowi odmianę cyrylicy, a obecna ortografia ustalona została zasadniczo na początku XX wieku.

Prawo wołoskie – prawo osadnicze; zbiór norm regulujący stosunki pomiędzy właścicielem a osadnikami (najczęściej byli to Wołosi, Rusnacy, Bojkowie, Huculi).

Od roku 1905 przez miejscowość prowadzi linia kolejowa łączącą Użhorod z Samborem, jest tu dworzec kolejowy. W latach 1772-1918 pod zaborem austriackim, położona w powiecie turczańskim w austriackiej prowincji Galicja, 14 km od miejscowości Borynia, na granicy węgierskiej. Graniczyła z wsiami Beniowa, Sokoliki, Tarnawa Wyżna, Tureczki Wyżne, Butelka Wyżna, Jaworów i Użok. W roku 1880 wieś liczyła 355 mieszkańców, oraz 50 domów, zamieszkana była przez Polaków, Rusinów, Żydów i Niemców. W Siankach znajdował się także kościół i dwie drewniane cerkwie, obydwie pod wezwaniem św. Stefana. Parafia katolicka znajdowała się w Turce, unicka w Beniowej. W końcu lat dwudziestych Sianki odwiedził Józef Piłsudski wędrując także z dziećmi na Opołonek, do Skały Dobosza.

Czarnieccy herbu Łodzia – rodzina szlachecka Czarnieckich lub Czarneckich wywodząca się ze wsi Czarnca w Małopolsce . Początki rodu sięgają XIV wieku .

Sianki (ukr. Сянки, w latach 1977−1981 Sanniki) – opuszczona po polskiej stronie granicy miejscowość, formalnie położona nad Sanem w województwie podkarpackim, w powiecie bieszczadzkim, w gminie Lutowiska, leżąca nad rzeką San na obszarze Bieszczadzkiego Parku Narodowego. Polska część jest od 1945 roku kompletnie wyludniona, natomiast w Siankach (Сянки) po stronie ukraińskiej znajduje się obecnie około 100 domów i ważna stacja kolejowa na linii Użhorod−Lwów.

Przed II wojną światową wieś była znanym ośrodkiem narciarskim w Polsce. Po 17 września 1939 roku przez wieś przebiegała granica między Niemcami a ZSRR. Po roku 1951 wieś została formalnie podzielona między Polskę a radziecką Ukrainę.

W 1921 Sianki liczyły jeszcze 788 mieszkańców (spis powszechny z 1931 podawał 889), wśród których 62% stanowili grekokatolicy.

W polskich Siankach zachowały się do dnia dzisiejszego grobowce Klary z Kalinowskich (zm. 1867) i Franciszka (zm 1893) Stroińskich – przedwojennych właścicieli tych dóbr. Obecnie jest to tzw. obręb geodezyjny, leżący w obrębie Międzynarodowego Rezerwatu Biosfery "Karpaty Wschodnie". W 1993 r. rekonstruowano mury kaplicy.

Gmina Sianki – dawna gmina wiejska istniejąca w latach 1934-1939 w woj. lwowskim (dzisiejsze obwód lwowski/woj. podkarpackie). Siedzibą władz gminy były Sianki (obecnie Sianki to zamieszkana wieś na Ukrainie, natomiast polskie Sianki są kompletnie wyludnione od 1945 roku).

Jadwiga Tarło-Mniszech (ur. ok. 1560 zm. po 1629. ), herbu Topór – (córka Mikołaja Tarło - sekretarza królewskiego i Jadwigi Stadnickiej), żona Jerzego Mniszecha (zm. 1613) - krajczego koronnego w 1574, kasztelana radomskiego (1583), wojewody sandomierskiego w (1590), żupnika ruskiego, starosty lwowskiego (1593}, samborskiego, sokalskiego, sanockiego, rohatyńskiego.

Niedaleko od obecnej granicy Polski i Ukrainy w Siankach ma swoje źródło rzeka San. Na samej granicy przy znaku granicznym 224 stoi ukraiński obelisk błędnie informujący, iż jest to źródło Sanu (w rzeczywistości to źródło pierwszego lewego dopływu Sanu). Na obelisku znajdują się koordynaty punktu będącego rzeczywistym źródłem Sanu oddalonym na południowy zachód o ok. 200 m stąd (49°00′10″N 22°52′30″E / 49.00278, 22.875).

Wieś (łac. pagus, rus) – jednostka osadnicza o zwartej, skupionej lub rozproszonej zabudowie i istniejących funkcjach rolniczych lub związanych z nimi usługowych lub turystycznych, nieposiadająca praw miejskich lub statusu miasta (art. 2 ustawy z 29 sierpnia 2003 o urzędowych nazwach miejscowości i obiektów fizjograficznych).

Powiat turczański - powiat województwa stanisławowskiego II Rzeczypospolitej. Jego siedzibą było miasto Turka. 17 kwietnia 1931 roku został wyłączony z województwa stanisławowskiego i włączony do województwa lwowskiego.

Na początku lat 90. XX wieku, 150 m od Sanu, po stronie ukraińskiej, umieszczono 32 żelbetonowe kontenery z toksycznymi substancjami (17 ton substancji). Kilka z nich przeciekało, a trucizna groziła skażeniem Sanu. Z pomocą środków unijnych kontenery usunięto jesienią 2008, a chemikalia zutylizowano w Niemczech.

20 października jest 293. (w latach przestępnych 294.) dniem w kalendarzu gregoriańskim. Do końca roku pozostaje 72 dni. Jest to początek miesiąca Brumaire we francuskim kalendarzu rewolucyjnym.

Ukraina (ukr. Україна, Ukrajina) – państwo położone w Europie Wschodniej. Graniczy od północy z Białorusią, od zachodu z Polską, Słowacją i Węgrami, od południa z Rumunią i Mołdawią oraz Morzem Czarnym, od północnego wschodu i wschodu z Federacją Rosyjską. Ukraina jest członkiem-założycielem ONZ oraz organizacji regionalnych i subregionalnych tj. Wspólnota Niepodległych Państw, OBWE, GUAM i Organizacja Państw Morza Czarnego. Jedynym skrawkiem Ukrainy w Azji jest wyspa Tuzła w cieśninie kerczeńskiej.

W Siankach urodził się 1928 Zygmunt Wisłouch - polski dowódca plutonowy, podporucznik Armii Krajowej, uczestnik powstania warszawskiego.

Przypisy

Ralacja telewizyjna TVP1 z 20 października 2006 w cyklu "Na celowniku" o godz. 17:20