Siatka - elektroda - Polski Serwis Naukowy

wnętrze lampy elektronowej; siatka – spirala z cienkiego drutu – widoczna pośrodku

Siatka - elektroda w lampie elektronowej, znajdująca się pomiędzy katodą a anodą. W triodzie jest jedna siatka, w tetrodzie - dwie siatki, w pentodzie - trzy, w heksodzie cztery, itd. Siatki budowane są zazwyczaj w postaci cienkiego drucika otaczającego katodę o luźno nawiniętych zwojach na "słupkach" z grubszego drutu, unoszących konstrukcję siatki i stanowiących równocześnie wyprowadzenie elektryczne siatki.

Trioda jest najprostszą i najstarsza lampą wzmacniającą. Składa się z trzech elektrod – anody, katody i siatki. Trioda umożliwia sterowanie przepływem elektronów z katody do anody przez zmianę napięcia na siatce – a zatem umożliwia budowanie wzmacniaczy sygnałów elektrycznych.

Lampa próżniowa to jeden z rodzajów lamp elektronowych, której najbardziej charakterystyczną cechą jest maksymalnie niskie ciśnienie gazów wewnątrz bańki. Aby pochłonąć śladowe ilości pozostałych gazów, napyla się od środka getter dający charakterystyczną lustrzaną powierzchnię.

Zadaniem siatki, która w czasie pracy lampy polaryzowana jest napięciem (dodatnim lub ujemnym) względem katody jest sterowanie chmurą elektronów zmierzających z katody do anody. Lampy, w których wykorzystywana jest ta metoda sterowania elektronami nazywane są wspólnym mianem "lamp siatkowych".

Ennoda to rodzaj próżniowej lampy elektronowej z dziewięcioma elektrodami: anodą, katodą i siedmioma siatkami, zaprojektowana specjalnie do pracy jako detektor sygnału zmodulowanego w częstotliwości FM.

Magiczne oko – próżniowa lampa elektronowa, której zadaniem jest sygnalizowanie poziomu napięcia. Stosowane były jako wskaźniki wysterowania w radioodbiornikach i wzmacniaczach oraz wskaźniki równowagi w mostkach pomiarowych.

W zależności od położenia poszczególnych siatek względem katody oraz ich konstrukcji (głównie gęstości "oczek" siatki) mają one różne przeznaczenie, różnie są polaryzowane i noszą różne nazwy.

Pentoda - symbol i oznaczenia elektrod:
H - włókno żarzenia
1 - anoda
2 - katoda
3 - siatka sterująca
4 - siatka ekranująca
5 - siatka hamująca

Siatki w lampach od triody do pentody:

Siatka najbliższa katody (w triodach jedyna siatka tej lampy) nosi nazwę siatki sterującej i w typowych zastosowaniach lamp jako wzmacniacz napięcia do tej siatki - zazwyczaj wstępnie spolaryzowanej niewielkim (kilkuwoltowym) napięciem ujemnym względem katody - przykładany jest sygnał (zwykle niewielkie napięcie zmienne), który ma być przez lampę wzmacniany.

Siatka następna (druga, za sterującą) nosi nazwę siatki ekranującej (osłonnej). Polaryzowana jest zazwyczaj wysokim dodatnim napięciem względem katody (bliskim napięciu anodowemu). Występuje w tetrodzie i innych lampach wielosiatkowych. Jej zadaniem jest zmniejszenie wpływu anody na prąd siatki sterującej.

Siatka trzecia, występująca w pentodach i lampach o jeszcze większej liczbie siatek nosi nazwę siatki hamującej. Polaryzowana jest zazwyczaj identycznie jak katoda. Jej zadaniem jest zatrzymać elektrony wtórne wybite z siatki drugiej przez elektrony pierwotne pędzące z katody; elektrony te, jeśli nie są hamowane trzecią siatką (tj. w tetrodach, gdzie jej nie ma), to przyciągane są przez anodę i zwiększają prąd anodowy lampy, co pogarsza jej parametry eksploatacyjne.

W lampach o liczbie siatek większej od trzech rola poszczególnych siatek jest już nieco inna, bowiem lampy te przeznaczone są do pracy w układach sterowanych nie jednym, a dwoma sygnałami (np. mieszaczach):

Katoda (gr. kata - "w dół", hodós - "ścieżka") - elektroda, z której do układu dostaje się ładunek ujemny lub jest absorbowany ładunek dodatni. W zależności od charakteru układu lub urządzenia elektrycznego (kierunku przepływającego przez nie prądu elektrycznego), katoda może być elektrodą dodatnią lub ujemną. Katoda występuje zawsze w parze z elektrodą jej przeciwną pod względem znaku, czyli anodą.

Oktoda jest lampą próżniową zawierającą zgodnie z nazwą osiem elektrod - anodę, katodę oraz sześć siatek. Siatka pierwsza i czwarta jest siatką sterującą, siatka druga jest siatką specjalną, siatki trzecia i piąta to siatki ekranujące (ich znaczenie jest identyczne jak siatki drugiej w tetrodzie) a siatka szósta to siatka hamująca.

W heksodzie, która ma cztery siatki, są dwie siatki sterujące (pierwsza i trzecia) i dwie ekranujące: siatka druga przeciwdziała wzajemnym wpływom obu siatek sterujących, a siatka czwarta ekranuje siatki od anody (jak siatka druga w tetrodzie).

Heptoda (pięciosiatkowa) występuje w dwóch wersjach:

heptoda heksodowa ma konstrukcję podobną do heksody, przy czym przed samą anodą ma jeszcze dodatkową siatkę hamującą o funkcji podobnej, jak siatka trzecia w pentodzie;

heptoda oktodowa zbudowana jest podobnie do oktody, ale brak w niej siatki szóstej, która w oktodach pełni rolę hamującej.

Oktoda ma sześć siatek: pierwszą i czwartą - sterujące, drugą - specjalną, trzecią i piątą - ekranujące oraz szóstą - hamującą.

Ennoda ma siedem siatek: zasadniczo trzy sterujące, przy czym pierwsza z nich reguluje prąd płynący z katody, a właściwe siatki sterujące to trzecia i piąta; znajdujące się za nimi siatki druga, czwarta i szósta pełnią rolę siatek ekranujących, a siatka siódma, najbliższa anody, jest siatką hamującą.

Przypisy

opis dotyczy zwykłych lamp próżniowych; przeznaczenie i nazwy siatek występujących w próżniowych lampach specjalistycznych (np. oko magiczne) albo w gazowanych tyratronach różnią się w szczegółach

Źródła

Leonard Niemcewicz, Lampy elektronowe i półprzewodniki, Wydawnictwa Komunikacji i Łączności, Wydanie III poprawione i uzupełnione, Warszawa 1968