Sicz Karpacka - Polski Serwis Naukowy

Tablica pamiątkowa poświęcona Szuchewyczowi na fasadzie jednej z dwóch polskich szkół średnich we Lwowie.

Sicz Karpacka (ukr. Карпатська Січ, oficjalnie Організація Народної Оборони Карпатська Січ - Organizacja Obrony Narodowej Sicz Karpacka) - siły zbrojne autonomicznej Ukrainy Karpackiej (w ramach Republiki Czesko-Słowackiej) i niepodległej Karpato-Ukrainy, istniejące od 9 listopada 1938 do końca kwietnia 1939.

Jurij Łopatynśkyj ps. Kałyna, Szejk (ur. 4 grudnia 1906 we Lwowie - zm. 1982) - ukraiński polityk, wojskowy, podpułkownik Ukraińskiej Powstańczej Armii.

Czechosłowacja (czes. Československo, słow. Česko-Slovensko lub Československo) – państwo w Europie Środkowej istniejące w latach 1918-1992. 1 stycznia 1993 w miejscu Czechosłowacji powstały dwa nowe państwa – Czechy i Słowacja. Kraj graniczył z Niemcami (1945-90: NRD i RFN), Polską, ZSRR (1991: Ukrainą), Rumunią (do 1939), Węgrami i Austrią. Stolicą Czechosłowacji była Praga.

Organizacja Obrony Narodowej "Sicz Karpacka" (ONOKS) została utworzona przez rząd ks. Augustyna Wołoszyna na bazie istniejącej wcześniej paramilitarnej organizacji młodzieżowej Ukraińska Narodowa Obrona. Podobnie jak UNO, Sicz Karpacka pozostawała pod wpływem silnej wówczas na Zakarpaciu Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów. Ze względu na słabość władz centralnych ówczesnej Czechosłowacji OUN traktowała Ruś Zakarpacką jako forpocztę niepodległej Ukrainy - ukraiński Piemont, a Sicz Karpacką - jako zalążek ukraińskich sił zbrojnych.

Roman Szuchewycz, ukr. Роман Шухевич, ps. Taras Czuprynka, Tut, Dzwin, R. Łozowskyj (ur. 30 czerwca 1907 w Krakowcu, zm. 5 marca 1950 w Biłohorszczu) – ukraiński działacz narodowy, działacz Ukraińskiej Wojskowej Organizacji, przewodniczący referatu bojowego Krajowej Egzekutywy Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów, przewodniczący Krajowej Egzekutywy OUN-B na Generalne Gubernatorstwo, generał i naczelny dowódca Ukraińskiej Powstańczej Armii, przewodniczący Sekretariatu Generalnego Ukraińskiej Głównej Rady Wyzwoleńczej.

Organizacja Ukraińskich Nacjonalistów (ukr. Організація Українських Націоналістів, OUN) - ukraińska nacjonalistyczna organizacja polityczno-wojskowa, dążąca do zbudowania niepodległego państwa Ukrainy na ziemiach wchodzących w skład II Rzeczypospolitej i ZSRR. W konsekwencji przyjętych założeń programowych - antypolska , antysemicka, antysowiecka i antykomunistyczna.

Sicz Karpacka liczyła w momencie utworzenia około 2 tys. żołnierzy, zaś pod koniec swego istnienia rozrosła się do 6 tys. żołnierzy. Oddziały Siczy były szkolone przez ukraińskich emigrantów - weteranów OUN z czasów wojny polsko-ukraińskiej. Nominalnym dowódcą Siczy został Rusin Dmytro Kłympusz, ale faktyczne dowództwo spoczywało w rękach Romana Szuchewycza (późniejszego dowódcy UPA). W skład sztabu Siczy, oprócz Szuchewycza, wchodzili: Iwan Rohacz, W. Romańczuk, Stepan Rosocha i J. Szpilko.

Jewhen Wreciona ps. Woliańskyj (ur. 1905, zm. 4 lutego 1975) - ukraiński działacz niepodległościowy, nacjonalista ukraiński, członek kierownictwa UWO i OUN, publicysta, dziennikarz.

Ukraińska Narodowa Obrona (ukr. Українська Національна Оборона, UNO - УНО) - ukraińska paramilitarna organizacja młodzieżowa istniejąca na Rusi Zakarpackiej od 4 września do 9 listopada 1938.

Przed atakiem węgierskim 14 marca 1939 dowództwo Siczy objął Mychajło Kołodzynśkyj, który po kilku dniach walk został aresztowany przez Węgrów, i wraz z adiutantem Zenonem Kossakiem rozstrzelany.

Struktura dowództwa Siczy była dualistycza. Legalnie i jawnie działała Komenda Główna pod dowództwem Kłympusza, mająca charakter polityczny. Jednak oprócz niej działał tajny Sztab Wojskowy Siczy Karpackiej, w którego skład wchodzili między innymi Mychajło Kołodzynśkyj, Zenon Kossak, Ołeh Olżycz, Roman Szuchewycz, Jewhen Stachiw, Hryhorij Barabasz, Iwan Butkowśkyj, Osyp Karaczewśkyj, Jurij Łopatynśkyj.

Mychajło Kołodzynśkyj ps. Huzar, Kum (ur. 6 lipca 1902 w Potoczyskach - zm. 19 marca 1939) - ukraiński działacz narodowy, w 1939 dowódca Siczy Karpackiej.

Ołeh Olżycz (ukr. Олег Ольжич), właściwie Ołeh Kandyba (Кандиба), (ur. 8 lipca 1907 w Żytomierzu, zm. 10 czerwca 1944 w Sachsenhausen) - ukraiński poeta, archeolog, działacz OUN.

Grupę 200 instruktorów, rekrutujących się spośród Niemców Sudeckich, przysłała na Ruś Abwehra. W krótkim czasie Sicz Karpacka stała się dobrze wyszkoloną formacją z kompetentnymi dowódcami i wysokim morale. Sztab Siczy mieścił się w Chuście, istniało pięć garnizonów. Dowództwa dziesięciu obszarów i organizacje lokalne prowadziły powszechne szkolenie wojskowe i polityczne. Siczowcy pełnili również funkcję policji i straży granicznej.

Ukraina (ukr. Україна, Ukrajina) – państwo położone w Europie Wschodniej. Graniczy od północy z Białorusią, od zachodu z Polską, Słowacją i Węgrami, od południa z Rumunią i Mołdawią oraz Morzem Czarnym, od północnego wschodu i wschodu z Federacją Rosyjską. Ukraina jest członkiem-założycielem ONZ oraz organizacji regionalnych i subregionalnych tj. Wspólnota Niepodległych Państw, OBWE, GUAM i Organizacja Państw Morza Czarnego. Jedynym skrawkiem Ukrainy w Azji jest wyspa Tuzła w cieśninie kerczeńskiej.

Ukraińska Powstańcza Armia (ukr. Українська Повстанська Армія (УПА), Ukrajinśka Powstanśka Armija – UPA) – formacja zbrojna stworzona przez frakcję banderowską Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów pod koniec 1942 roku, kierowana początkowo przez OUN-B, a od lipca 1944 przez UHWR. Działała głównie na Wołyniu i w Galicji Wschodniej, po wyznaczeniu granic również na terenie południowo-wschodniej Polski.

W obrębie Siczy funkcjonowała komórka wywiadowcza, w której działali Jewhen Wreciona, Roman Myrowycz i Jewhen Stachiw.

Walki

Od początku swojego istnienia Sicz Karpacka uczestniczyła w niemal nieprzerwanym ciągu potyczek granicznych z wojskami węgierskimi. 13 marca 1939 około setki siczowców poległo w Chuście w walkach z wojskami wiernymi Czechosłowacji, które podjęły interwencję przeciwko władzom powstającej niepodległej Karpato-Ukrainy.

Augustyn Wołoszyn (ukr. Авґустин Iванович Волошин, Awgustyn Iwanowycz Wołoszyn, czes. Augustin Vološin; ur. 17 marca 1874 we wsi Kełeczyn (węg. Kelecsény) na Zakarpaciu, zm. 11 lipca 1945 w Moskwie) – rusiński działacz społeczny i państwowy, umiarkowany zwolennik opcji ukraińskiej, polityk międzywojennej Czechosłowacji, ksiądz greckokatolicki i nauczyciel.

Druga Republika Czechosłowacka, Czecho-Słowacja (cz. i słow. Česko-Slovenská Republika) to państwo powstałe po zajęciu Kraju Sudeckiego przez III Rzeszę i przekształceniu konstytucyjnym I Republiki w państwo federacyjne złożone z Czech, Słowacji i Ukrainy Karpackiej.

Jedyną kampanią, w której Sicz wzięła udział, była obrona przed inwazją węgierską, trwająca od 14 marca do 18 marca 1939. Mimo zajadłej obrony siczowcy zostali szybko rozbici przez przeważające liczebnie wojska węgierskie. Odosobnione grupy siczowców toczyły walki partyzanckie z regularnym wojskiem węgierskim do końca kwietnia 1939. Ostatecznie większość siczowców uciekła do Niemiec, Polski, Rumunii lub nawet na sowiecką Ukrainę.

Węgry (węg. Magyarország) – państwo śródlądowe w Europie Środkowej, od 1955 członek ONZ, od 1999 członek NATO, od 2004 członek Unii Europejskiej.

Literatura

Dariusz Dąbrowski - "Rzeczpospolita Polska wobec kwestii Rusi Zakarpackiej (Podkarpackiej) 1938-1939", Toruń 2007, ISBN 978-83-60738-04-7.