Siemion Budionny - Polski Serwis Naukowy

Marszałkowie Aleksander Wasilewski i Siemion Budionny w 1943

Monumentalny pomnik Siemiona Budionnego pod Oleskiem na Ukrainie

Znaczek Poczty ZSRR z marsz. Siemionem Budionnym, 1974

Siemion Michaiłowicz Budionny, ros. Семён Михайлович Будённый (ur. 25 kwietnia 1883, zm. 26 października 1973) – rosyjski i radziecki dowódca wojskowy, kawalerzysta, dowódca 1. Armii Konnej, I zastępca komisarza obrony ZSRR, Główny Inspektor Ministerstwa Obrony ZSRR, Marszałek Związku Radzieckiego (1935), trzykrotny Bohater Związku Radzieckiego (1958, 1963, 1968), deputowany i członek Prezydium Rady Najwyższej ZSRR.

Bitwa pod Komarowem — bitwa pomiędzy bolszewicką 1 Armią Konną, a polską 1 Dywizją Jazdy w trakcie wojny polsko-bolszewickiej. Największa bitwa konnicy w wojnie polsko-bolszewickiej. Bitwa stanowiła moment zwrotny na południowym froncie, porównywalny z wcześniejszą bitwą warszawską. Po bitwie warszawskiej, pod Komarowem polska 1 Dywizja Jazdy pokonała 1 Armię Konną Budionnego idącą z odsieczą wojskom Tuchaczewskiego. W bitwie udział brało 6 pułków polskich i 20 radzieckich (łącznie 70 szwadronów).

Kalendarz juliański – do 1918 a w Grecji aż do 1923. Został zastąpiony przez kalendarz gregoriański, jednak niektóre kościoły wciąż jeszcze posługują się kalendarzem juliańskim.

Życiorys

Dzieciństwo i młodość

Urodził się 25 kwietnia 1883 (13 kwietnia według kalendarza juliańskiego) w chutorze Koziuryn koło Rostowa. W dzieciństwie pracował jako pasterz i robotnik rolny. W wojsku służył od 1903, w latach 1904–1905 uczestniczył w wojnie rosyjsko-japońskiej. W 1907 jako najlepszy jeździec pułku wysłany do Petersburga do szkoły oficerów kawalerii na roczny kurs dla niższych stopni. Do 1914 służył w pułku dragonów.

Pogrom jest to tradycyjnie, w znaczeniu słownikowym tyle co „zadanie komuś klęski”, „rozgromienie” (np. wrogich wojsk), „unicestwienie”, „wybicie”. Współcześnie, za rosyjskim погром, słowo to jest używane najczęściej w odniesieniu do zbiorowych, brutalnych ataków na przedstawicieli mniejszości żydowskiej, a potocznie, zwłaszcza w języku publicystyki, bywa uogólniane jako wszelki grupowy akt przemocy skierowany przeciw jakiejś grupie narodowościowej lub religijnej, często połączony z niszczeniem własności jej członków (domów, miejsc pracy, miejsc kultu).

Plac Czerwony w Moskwie (ros. Красная площадь) – najbardziej znany plac Moskwy, położony w centrum miasta opodal Kremla – oficjalnej siedziby prezydenta Rosji.

I wojna światowa

W I wojnie światowej służył jako starszy podoficer na froncie niemieckim, austriackim i kaukaskim. Latem 1917 wraz z pułkiem przybył do Mińska, gdzie został wybrany przedstawicielem komitetu żołnierskiego pułku. Latem 1917 uczestniczył w rozbrojeniu wojsk korniłowskich w Orszy. Po bolszewickiej rewolucji październikowej wrócił nad Don, gdzie został wybrany członkiem miejscowego Komitetu Rad.

Piotr Nikołajewicz Wrangel (Пётр Николаевич Врангель) - (ur. 15 sierpnia 1878 r. w Mukuliai (koło Zarasai, w dzisiejszej Litwie), zm. 25 kwietnia 1928 r. w Brukseli) – generał porucznik armii Imperium Rosyjskiego, uczestnik wojny z Japonią, I wojny światowej i wojny domowej w Rosji. Pochodził z rodziny Niemców bałtyckich.

Rewolucja październikowa – przejęcie przez partię bolszewików władzy w Rosji rozpoczęte w Piotrogrodzie w nocy z 7 na 8 listopada 1917 roku (według obowiązującego wtedy w Rosji kalendarza juliańskiego był to 24 i 25 października – stąd nazwa).

Wojna domowa w Rosji

W lutym 1919 utworzył konny oddział Armii Czerwonej pod swoim dowództwem. Oddziałem przemianowanym 19 listopada 1919 na 1. Armię Konną, dowodził w latach 1919–1923, walcząc z wojskami gen. Piotra Wrangla nad Donem, gromiąc kozackie korpusy generałów Konstantina Mamontowa i Andrieja Szkury, zwyciężając wojska białogwardyjskie gen. Antona Denikina pod Woroneżem i Kastorną. W wojnie polsko-bolszewickiej 1920 jego armia nacierała w kierunku południowym, na Lwów, między innymi 17 sierpnia 1920 stoczyła krwawą bitwę z Orlętami Lwowskimi pod Zadwórzem. Została następnie powstrzymana i odparta przez oddziały polskie pod Zamościem i Komarowem. Jego armia konna słynęła z ogromnego okrucieństwa, mordując ludność cywilną i urządzając pogromy Żydów na wschodnich kresach Polski.

Front Odwodowy (Rezerwowy) (ros. Резервный фронт) - jeden z frontów radzieckich, który walczył przeciw wojskom niemieckim w czasie II wojnie światowej.

Bitwa pod Moskwą (bitwa o Moskwę, obronna operacja moskiewska, operacja "Tajfun") – główna bitwa początkowego okresu wojny między Niemcami a ZSRR, trwająca od października 1941 do stycznia 1942, która zakładała zdobycie stolicy ZSRR. Uważana jest za jedną z najważniejszych operacji strategicznych II wojny światowej.

Dalsza służba

W latach 1921–1923 był zastępcą dowódcy Północnokaukaskiego Okręgu Wojskowego, od 1923 zaś pomocnikiem ds. kawalerii głównodowodzącego Armią Czerwoną, w latach 1924–1937 był inspektorem kawalerii. W 1932 ukończył Akademię Wojskową im. Michaiła Frunzego. Od 1934 należał do KPZR.

Anton Iwanowicz Denikin, ros. Антон Иванович Деникин (ur. 16 grudnia 1872, Szpetal Dolny, dziś dzielnica Włocławka, zm. 8 sierpnia 1947 w Ann Arbor) – rosyjski oficer, generał Armii Imperium Rosyjskiego, dowódca Armii Ochotniczej, jeden z kilku dowódców antykomunistycznej "białej" armii Rosji. Admirał Aleksandr Kołczak przed śmiercią przekazał pełnomocnictwa najwyższej władzy w Rosji Antonowi Denikinowi. Po dymisji na ręce Piotra Wrangla na emigracji.

Akademia Wojskowa im. Michaiła Frunzego (ros. Военная академия имени М. В. Фрунзе) – wyższa szkoła wojskowa działająca w Moskwie w latach 1918-1998. Powstała jako Akademia Sztabu Generalnego, w r. 1921 została zmieniona w Akademię Armii Czerwonej. W roku 1925 otrzymała imię M. Frunzego. Oficerowie, którzy rozpoczynali studia byli zwykle przed 32 rokiem życia, już w stopniu kapitana lub majora i musieli zdać wszechstronny egzamin wstępny.

We wrześniu 1935 został mianowany (jako jeden z pięciu dowódców) Marszałkiem Związku Radzieckiego. W przeciwieństwie do wielu innych dowódców rewolucyjnych, nie utracił zaufania Józefa Stalina. Jego kompetencje wojskowe są jednak podważane przez wielu historyków. Od 1937 do 1939 dowodził Moskiewskim Okręgiem Wojskowym, a od sierpnia 1940 był I zastępcą komisarza (ministra) obrony ZSRR.

1 Armia Konna (Konarmia) (ros. Первая Конная армия) – sowiecka formacja kawaleryjska wojny polsko-bolszewickiej, powstała formalnie w listopadzie 1919 r. z przekształcenia konnych oddziałów Armii Czerwonej jako siła mająca się przeciwstawić armiom "białych".

II wojna światowa – największy konflikt zbrojny w historii świata, trwający od 1 września 1939 do 2 września 1945 (w Europie do 8 maja 1945), obejmujący zasięgiem działań wojennych prawie całą Europę, wschodnią i południowo-wschodnią Azję, północną Afrykę, część Bliskiego Wschodu i wszystkie oceany. Niektóre epizody wojny rozgrywały się nawet w Arktyce i Ameryce Północnej. Poza większością państw europejskich i ich koloniami, brały w niej udział państwa Ameryki Północnej i Ameryki Południowej oraz Azji. Głównymi stronami konfliktu były państwa osi i państwa koalicji antyhitlerowskiej (alianci).

II wojna światowa

W czasie II wojny światowej, był członkiem Stawki Najwyższego Naczelnego Dowództwa, uczestniczył w obronie Moskwy, dowodził grupą wojsk rezerwy Stawki, następnie w okresie lipiec – sierpień 1941 był dowódcą Kierunku Południowo-Zachodniego, od września do października 1941 Frontu Rezerwowego, od kwietnia do maja 1942 głównodowodzącym Kierunku Północno-Kaukaskiego, a od maja do sierpnia 1942 Frontu Północno-Kaukaskiego.

Kreml moskiewski (ros. Московский Кремль) − gród warowny na wzgórzu, na lewym brzegu rzeki Moskwy. Jego ogólna powierzchnia wynosi 28 hektarów. Jest to warownia z zabudowaniami książęcymi, cerkwiami i budynkami administracyjnymi.

Medal 800-lecia Moskwy (ros. Медаль "В память 800-летия Москвы") – radziecki order cywilny ustanowiony dla uczczenia 800-lecia powstania Moskwy.

Latem 1941, na żądanie Budionnego, dowództwo radzieckie przystąpiło do tworzenia nowych jednostek. Na koniec roku dodatkowo utworzono ok. 80 dywizji lekkiej kawalerii. Od stycznia 1943 dowodził kawalerią ZSRR.

Okres powojenny

Po II wojnie światowej, w latach 1947–1953 dodatkowo był zastępcą ministra rolnictwa, w następnych latach zaś był inspektorem kawalerii i Głównym Inspektorem Ministerstwa Obrony ZSRR.

Ośmiokrotnie deputowany do Rady Najwyższej ZSRR, a od 1938 członek Prezydium RN ZSRR.

Medal jubileuszowy 40-lecia Sił Zbrojnych ZSRR (ros. Юбилейная медаль "40 лет Вооруженных Сил СССР") – radziecki jubileuszowy medal wojskowy.

Medal jubileuszowy 50-lecia Sił Zbrojnych ZSRR (ros. Юбилейная медаль "50 лет Вооруженных Сил СССР") – radziecki jubileuszowy medal wojskowy.

Zmarł w wieku 90 lat, został pochowany przy ścianie Kremla na Placu Czerwonym w Moskwie. W jego pogrzebie uczestniczyła delegacja PRL z wiceministrem obrony narodowej gen. broni Józefem Urbanowiczem na czele.

Odznaczenia

Medal "Złota Gwiazda" Bohatera Związku Radzieckiego – trzykrotnie (1 lutego 1958, 24 kwietnia 1963, 22 lutego 1968)

Order Lenina – ośmiokrotnie (1935, 1939, 1943, 1945, 1953, 1958, 1958, 1973)

Order Czerwonego Sztandaru – sześciokrotnie

Order Suworowa I klasy

Order Czerwonego Sztandaru Pracy Azerbejdżańskiej SRR

Order Czerwonego Sztandaru Pracy Uzbeckiej SRR

Medal 100-lecia urodzin Lenina

Medal za Obronę Moskwy

Medal za Obronę Sewastopola

Medal za Obronę Odessy

Medal za Obronę Kaukazu

Medal za Zwycięstwo nad Japonią

Medal za Zwycięstwo nad Niemcami w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941-1945 (1945)

Medal 20-lecia Zwycięstwa w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941-1945 (1965)

Medal jubileuszowy XX-lecia Robotniczo-Chłopskiej Armii Czerwonej (1938)

Medal jubileuszowy 30-lecia Radzieckiej Armii i Marynarki Wojennej (1948)

Medal 40-lecia Sił Zbrojnych ZSRR (1958)

Medal 50-lecia Sił Zbrojnych ZSRR

Medal 800-lecia Moskwy (1947)

Medal 250-lecia Leningradu

Krzyż św. Jerzego I, II, III i IV stopnia (Imperium Rosyjskie)

Order Suche Batora – dwukrotnie (Mongolia)

Order Czerwonego Sztandaru (Mongolia)

i inne

Bibliografia

B. Potyrała, H. Szczegóła – Czerwoni marszałkowie. Elita Armii Radzieckiej 1935-1991, Wyd. WSP im. Tadeusza Kotarbińskiego, Zielona Góra 1997, ISBN 83-86832-23-1

B. Potyrała, W. Szlufik – Who is who? Trzygwiazdkowi generałowie i admirałowie radzieckich sił zbrojnych z lat 1940-1991, Wyd. WSP, Częstochowa 2001, ISBN 83-7098-662-5

Słownik biograficzny marszałków Związku Radzieckiego, t. I, Koszalin 2004

Mała Encyklopedia Wojskowa, t. I, Wyd. MON, Warszawa 1971

Encyklopedia II wojny światowej, Wyd. MON, Warszawa 1975

(ros.) W. Jegorszyn – Feldmarszałkowie i marszałkowie, Moskwa 2000

(ros.) K. Zalesskij – Imperium Stalina. Biograficzny słownik encyklopedyczny, Moskwa 2000

(ros.) Radziecka Encyklopedia Wojskowa, Moskwa

(ros.) Wielka Encyklopedia Radziecka, t. 4, s. 92, Moskwa 1969-1978

(ros.) Wojskowy słownik encyklopedyczny, Moskwa 1986

Семён Михайлович Будённый – Герои страны (ros.)

Семён Михайлович Будённый – Проект ХРОНОС (ros.)

Wyżsi dowódcy Związku Radzieckiego (ros.)