Sieraków - Polski Serwis Naukowy

Ten artykuł dotyczy miasta w województwie wielkopolskim. Zapoznaj się również z: inne miejscowości o tej nazwie.

Sieraków (niem. Zirke) – miasto w zachodniej Polsce, w woj. wielkopolskim, w powiecie międzychodzkim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Sieraków. Położone nad Wartą, na skraju Puszczy Noteckiej, na pograniczu Kotliny Gorzowskiej i Pojezierza Poznańskiego, pomiędzy dwoma jeziorami: Jaroszewskim i Lutomskim. Miasto posiada rozbudowaną infrastrukturą wypoczynkową (kryta pływalnia, kręgielnia, liczne ośrodki wypoczynkowe) nad Jeziorem Jaroszewskim.

Kościół Pobernardyński Najświętszej Maryi Panny Niepokalanie Poczętej w Sierakowie (zwany Perłą Sierakowa) jest najbardziej znanym i najcenniejszym zabytkiem miasta. To zarazem jedyna spośród budowli, jakie wznieśli Opalińscy (ród związany z historią Sierakowa), która ocalała z pożarów i klęsk nawiedzających miasto.
Związek Walki Zbrojnej (ZWZ) (SSS) - Siły Zbrojne w Kraju podczas II wojny światowej, w okresie od 13 listopada 1939 do 14 lutego 1942, a następnie przemianowane na Armię Krajową.

Według danych z 1 października 2010 miasto liczyło 6093 mieszkańców.

Położenie

Miasto jest położone nad Wartą i nad dwoma jeziorami: Jez. Jaroszewskim i Jez. Lutomskim.

Według danych z 1 stycznia 2010 powierzchnia miasta wynosi 14,08 km².

W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do woj. poznańskiego.

Większa część miasta położona jest na lewym brzegu Warty, na prawym znajduje się dzielnica Piaski.

Władysław II Jagiełło, , zm. 1 czerwca 1434 w Gródku) – wielki książę litewski w latach 1377-1381 i 1382-1392, król Polski i najwyższy książę litewski w latach 1386-1434. Syn Olgierda i jego drugiej żony Julianny, córki księcia twerskiego Aleksandra, wnuk Giedymina. Założyciel dynastii Jagiellonów.
Pniewy (Pniewy Szamotulskie, niem. Pinne) – miasto w woj. wielkopolskim, w powiecie szamotulskim, położone nad Jeziorem Pniewskim. Siedziba gminy miejsko-wiejskiej Pniewy. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do woj. poznańskiego.

Historia

Znaleziska archeologiczne z prac wykopaliskowych prowadzonych w latach 1911 – 1914 wskazują na istnienie w tym miejscu osady już w epoce brązu. Pierwszy zapis informujący o istnieniu grodu przy brodzie Warty pochodzi z 1251 r. Gród został założony na szlaku handlowym prowadzącym z Poznania przez Drezdenko do Szczecina. Prawa miejskie zostały nadane przed 1388 przez Kazimierza Wielkiego. Nazwa miasta pochodzi od słowa Sierak oznaczającego biedaka (w zapisie z 1388 nazwa miała brzmienie Syrakowo, zapiski z 1397 informują o Sierakowie, obecne brzmienie Sieraków pojawia się w 1580 r.). Miasto było prywatną własnością rodziny Nałęczów, a ściślej gałęzi rodziny, która przyjęła nazwisko Sierakowskich. W 1416 r. Władysław Jagiełło odnowił przywilej lokacyjny Sierakowa na prawach magdeburskich. W 1450 właścicielem miasta został wojewoda poznański Łukasz I Górka. Jego syn, Uriel Górka wybudował w Sierakowie szpital i kościół pod wezwaniem św. Ducha. Rodzina Górków w 1591 r. odsprzedała miasto wraz z czternastoma okolicznymi wsiami Piotrowi Opalińskiemu. Okres, w którym ta rodzina była właścicielami miasta należy do najpomyślniejszych w jego historii. Nowy właściciel rozpoczął budowę kościoła bernardyńskiego. W mieście założono drukarnię i powstał teatr. W 1649 r. Krzysztof Opaliński wspólnie z czeskim nauczycielem Janem Amosem Komeńskim, założył w mieście świeckie gimnazjum. Ostatnia właścicielka Sierakowa z rodu Opalińskich, Maria Leszczyńska (córka Katarzyny z Opalińskich i Stanisława Leszczyńskiego) wniosła Sieraków w wianie królowi francuskiemu, Ludwikowi XV. Miasto kupił w 1752 r. minister króla Augusta III, Henryk Brühl. Pod koniec XVIII wieku właścicielem został Łukasz Bniński. Po II rozbiorze Polski przeszło pod panowanie pruskie. W 1793 wojska pruskie wkraczające do miasta spotkały się ze zbrojnym oporem stacjonujących tu jednostek polskich (podobny opór stawiły wojska jeszcze w drugim wielkopolskim mieście – w Kargowej). Pożar, który miał miejsce w 1817 r. prawie całkowicie zniszczył miasto. Podczas wiosny ludów, w 1848 mieszkańcy przyłączyli się do walk. Jednak powstanie zostało szybko stłumione.

Wiosna Ludów 1848 r. na ziemiach polskich. Ferment rewolucyjny „Wiosny Ludów”, jaki ogarnął w 1848 r. Prusy, Austrię, Związek Niemiecki, Włochy i Francję zainspirował, ponowne po 1846 r., wystąpienia niepodległościowe na ziemiach polskich.
Chorzępowo – mała wieś sołecka w Polsce położona w województwie wielkopolskim, w powiecie międzychodzkim, w gminie Sieraków, przy drodze wojewódzkiej 198. Wieś jest siedzibą sołectwa, w którego skład wchodzi także miejscowość Kobylarnia. We wschodniej części wsi nad Jeziorem Kłosowskim znajduje się integralna część wsi Chorzewo.

Podczas powstania wielkopolskiego, w 1918 roku w mieście został uformowany oddział, który wspólnie z powstańcami z Pniew i Szamotuł usunął z Sierakowa administrację pruską, a następnie wziął udział w walkach pod Kolnem i Zatomiem. W 1920 r. Sieraków wraz z większością historycznej Wielkopolski ponownie wszedł w skład państwa polskiego.

Droga wojewódzka nr 198 (DW198) - droga wojewódzka w województwie wielkopolskim. Arteria łączy Międzychód z północnymi przedmieściami Sierakowa. Droga biegnie równolegle do koryta Warty.
Międzychód (niem. Birnbaum) – miasto w woj. wielkopolskim, w powiecie międzychodzkim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Międzychód. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do woj. gorzowskiego. Położone nad Wartą w Kotlinie Gorzowskiej. Po roku 1998 nastąpił powrót miasta w granice województwa wielkopolskiego.

Zabytki

Zabytki Sierakowa

Muzeum Zamek Opalińskich

Lista zabytków chronionych prawem w Sierakowie:

Międzyrzecz (łac. Meserici, niem. Meseritz) – miasto w woj. lubuskim, w powiecie międzyrzeckim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Międzyrzecz. W latach 1975-1998 administracyjnie należał do woj. gorzowskiego.
Powstanie wielkopolskie – zbrojne wystąpienie polskich mieszkańców Wielkopolski przeciwko państwu niemieckiemu wkrótce po zakończeniu I wojny światowej. Polacy domagali się powrotu ziem zaboru pruskiego do Polski, która w tym czasie umacniała swą niepodległość.

Historyczne założenie urbanistyczne z okresu 1416–XX wiek,

Zespół klasztorny bernardynów:

kościół NMP Niepokalanie Poczętej – zwany Perłą Sierakowa. Kościół parafialny zbudowany w latach 1624-39 z bogato zdobionym barokowym wnętrzem.

skrzydło klasztoru z 1819 roku, obecnie plebania,

Kościół ewangelicki – gmina ewangelicka została założona w Sierakowie w roku 1750. Kościół konstrukcji szachulcowej wzniesiono w latach 1783-1985. Nieczynny obiekt, znajdujący się dawniej w zarządzie parafii sierakowskiej w listopadzie 2010 r. uległ katastrofie budowlanej (zawaliła się południowa część świątyni - wieża). Był on jednym z dwóch zachowanych w Wielkopolsce oryginalnych (nieprzebudowanych) kościołów ewangelickich konstrukcji szachulcowej..

Synagoga - budowla z końca XIX wieku,

pozostałość Zamku Opalińskich – odrestaurowane lewe skrzydło istniejącego od XIV wieku zamku, gdzie czerwcu 1995 roku w zamku zostało otwarte muzeum. Do piwnic zamkowych, zamienionych na kryptę z ołtarzem, przeniesiono odnalezione w 1991 r., w podziemiach kościoła pobernardyńskiego sarkofagi z prochami rodu Opalińskich.

Zespół zabudowań stada ogierów z 1. połowy XIX–XX, obejmujący:

dom kierownika (tzw. pałac) z 1890,

ujeżdżalnię z 1829,

stajnię (z wozownią i szorownią),

4 pawilony mieszkalne (narożne),

ambulatorium,

dom „Biały Domek”,

park dworski.

dawny szpital św. Ducha - obecnie dom mieszkalny,

dom z 1. połowy XIX wieku (ul. 8 Stycznia 7).

Osobny artykuł: Zabytki Sierakowa.

Transport i komunikacja

Dworzec PKP

Drogi

Wewnętrzny układ drogowy na terenie miasta Sieraków ma charakter promienisty, dośrodkowy. Na rynku (plac Powstańców Wielkopolskich) krzyżują się 3 ciągi drogowe łączące Sieraków z drogami wojewódzkimi i pośrednio z przyległymi gminami. Przez miasto przebiegają 4 drogi wojewódzkie:

Chrzypsko Wielkie (niem. Seeberg) – duża wieś sołecka i gminna w Polsce położona w województwie wielkopolskim, w powiecie międzychodzkim, w gminie Chrzypsko Wielkie nad Jeziorem Chrzypskim.
Kłosowice – mała wieś sołecka w Polsce położona w województwie wielkopolskim, w powiecie międzychodzkim, w gminie Sieraków, nad południowym brzegiem Warty, przy drodze wojewódzkiej 182, położona 2 km od gminnego Sierakowa i 9 km od powiatowego Międzychodu. Niewielki ośrodek usługowy i przemysłu spożywczego. W latach 1975-1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa poznańskiego.

133 biegnąca do Chrzypska Wielkiego,

150 biegnąca przez Puszczę Notecką do Wronek,

182 biegnąca z Międzychodu do Wronek, mająca największe znaczenie i najbardziej ruchliwa z dróg wojewódzkich przebiegających przez miasto,

198 biegnąca południowym krańcem Puszczy Noteckiej do Radgoszczy w gm. Międzychód.

Najwygodniejszą opcją dojazdu do Sierakowa z Poznania, jest dojazd południową częścią miasta drogą powiatową nr 32101, która w Upartowie łączy się z drogą nr 186, bezpośrednio biegnącą do najbliższej drogi krajowej nr 24 w Kwilczu. Droga ta cechuje się bardzo dobrym stanem technicznym i stanowi główną arterię umożliwiającą połączenie Sierakowa ze stolicą województwa, Poznaniem.

Krypta — podziemna część budynku kościoła. Spełnia funkcje pochówkowe, a w kościołach wczesnośredniowiecznych była również miejscem przechowywania i eksponowania relikwii świętych.
Droga wojewódzka nr 150 (DW150) - droga wojewódzka w województwie wielkopolskim łącząca Sieraków z Wronkami. Biegnie równolegle do koryta Warty przez Puszczę Notecką.

Kolej

Osobny artykuł: Sieraków Wielkopolski.

Przez Sieraków przebiega jednotorowa, niezelektryfikowana linia kolejowa nr 368 drugorzędna łącząca Szamotuły i Międzychód. Dworzec kolejowy dysponuje bocznicą kolejową i rampami wyładowczymi. Z uwagi na małe zainteresowanie usługami świadczonymi przez PKP Linie Lokalne od roku 1995 ruch pociągów osobowych na trasie Szamotuły – Międzychód został zawieszony. Najbliższa stacja kolejowa obsługująca ruch osobowy znajduje się około 20 km od Sierakowa w mieście Wronki.
Linia ożyła ponownie 13 sierpnia 2011 roku za sprawą przyjazdu pociągu Pojezierze z Poznania. Zabytkowy parowóz przejechał nieczynny szlak z Międzychodu do Sierakowa.

Narcyz Putz (ur. 28 października 1877 r. w Sierakowie – zm. 5 grudnia 1942 r. w Dachau (KL)) – polski duchowny katolicki, błogosławiony kościoła katolickiego.
Kąpielisko – obiekt rekreacyjny, miejsce przeznaczone do kąpieli, np. na brzegu jeziora, morza lub rzeki. Na strzeżonych kąpieliskach dyżurują ratownicy.

Komunikacja PKS

W Sierakowie znajduje się 5 przystanków autobusów PKS. Autobusem z Sierakowa można dojechać między innymi do stolicy województwa (przez Pniewy lub Wronki) oraz do Międzychodu. Pojedyncze kursy wykonywane są również w relacjach do Szamotuł, Międzyrzecza, Sulęcina i Chrzypska Wielkiego. Na przystankach zatrzymują się autobusy PPKS Poznań oraz PKS Gorzów Wlkp..

Kościół katolicki – największa na świecie chrześcijańska wspólnota wyznaniowa, głosząca zasady wiary i życia określane mianem katolicyzmu, rządzona przez biskupa i patriarchę Rzymu (jako papieża uważanego drogą sukcesji apostolskiej za następcę Świętego Piotra) oraz biskupów pozostających z nim we wspólnocie. Kościół katolicki stanowi jedną z trzech głównych gałęzi chrześcijaństwa, obok Cerkwi prawosławnej i Kościołów protestanckich.
Sieraków Wielkopolski - nieczynna stacja kolejowa na trasie drugorzędnej niezelektryfikowanej linii kolejowej 368, w województwie wielkopolskim, w powiecie międzychodzkim, w mieście Sieraków.

Komunikacja LKM

Pojazdy Lokalnej Komunikacji Mikrobusowej zapewniają łączność okolicznych wiosek z Sierakowem i Międzychodem. Mikrobusy kursują kilka razy dziennie z Sierakowa do stolicy powiatu, Kwilcza, Pniew i Chrzypska Wielkiego (przez Lutom).

Komunikacja miejska

Jedyna linia miejska nr 50 została uruchomiona 13 sierpnia 2011 roku z okazji przyjazdu pociągu Pojezierze. Historyczny Autosan H9-35 kursował przez kilka godzin na trasie Dworzec Kolejowy - Zamek - Rynek - Plaża nad jeziorem.

Maria Karolina Zofia Felicja Leszczyńska, herbu Wieniawa (ur. 23 czerwca 1703 w Trzebnicy, zm. 24 czerwca 1768 w Wersalu) – królowa Francji w latach 1725-1768 jako żona Ludwika XV. Młodsza córka króla polskiego Stanisława Leszczyńskiego i Katarzyny Opalińskiej.
Piotr Opaliński herbu Łodzia (1586-1624), kasztelan poznański od 1620, wojewoda poznański od 1622, starosta pobiedziski i śremski (od 1611), syn Jana Opalińskiego.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)