Ilja Riepin - portret Siergieja Witte

Siergiej Juliewicz Witte (ros. Сергей Юльевич Витте; ur. 29 czerwca 1849 Tbilisi – zm. 13 marca 1915 Piotrogród) – hrabia, wybitny rosyjski polityk, minister finansów Rosji od 1892 do 1903 roku, premier Rosji od 1905 do 1906 roku.

Urodził się w rodzinie wysokiego urzędnika państwowego. W 1870 zakończył fakultet fizyko matematyczny uniwersytetu Noworosyjskiego w Odessie. Po studiach wyznaczony dyżurnym ruchu Odeskiej Kolei Żelaznej. Później przez ok. 20 lat pracował w Stowarzyszeniach kolei prywatnych w dziedzinach finansowych. W 1883 wydał książkę "Zasady formowania taryf kolejowych w przewozie towarów", która przyniosła mu szeroka popularność. Od 1889 dyrektor Departamentu Kolei Żelaznych w ministerstwie finansów, a od lutego 1892 minister Transportu, a od sierpnia 1892 minister Finansów. Był jedną z najważniejszych postaci w planowaniu urzeczywistnienia unowocześnienia gospodarki rosyjskiej. Dążył do modernizacji i szybkiej industrializacji Rosji, forsował budowę kolei transsyberyjskiej. Poprzez industrializację kraju chciał umocnić monarchię. Po inicjatywie Witte było przeprowadzonych szereg reform: był wprowadzony winny monopol w 1894, wybudowano Syberyjską Kolej Żelazną, przeprowadzono reformę pieniądza w 1897 (wymiana rubla na złoto). w związku z udziałem obcego kapitału w przedsięwzięciach ekonomicznych nastąpiło zbliżenie Rosji z Francją w 1891. W 1894 i 1904 były podpisane z Niemcami umowy celne. Była 22 stycznia 1902 utworzone Zebranie Specjalne traktujące o potrzebach przemysłowych w gospodarce rolnej. ponieważ Mikołaj II nie zdecydował się na reformy w rolnictwie Zebranie w 1905 było rozwiązane. Witte przeciwstawiał się polityce Japonii wobec Rosji, prowadził politykę zbliżenia z Chinami, w czasie wojny 1905 występował przeciw zajęciu Port Artura . Z jego udziałem był zawarty sojusz obronny Rosji z Chinami przeciw Japonii. Zgodnie z nim przystąpiono do budowy Chińsko wschodniej Kolei Żelaznej w Mandżurii. Witte był jednak przeciwny rozwiązywania konfliktu z Japonia drogą zbrojna. to spowodowało rozchodzenie się polityki Wittego i Mikołaja II. Jego dążenia reformatorskie doprowadziły do konfliktu z innymi ministrami, szczególnie z Wiaczesławem von Plehwe, ministrem spraw wewnętrznych Cesarstwa Rosyjskiego i szefem tajnej policji politycznej, który oskarżył go o udział w rzekomym spisku żydowskim (Witte pochodził ze strony ojca z luterańskiej rodziny Niemców bałtyckich, ze strony matki z rosyjskiej arystokracji). 29 sierpnia 1903 r. Witte został zdymisjonowany ze stanowiska ministra finansów i wyznaczony na stanowisko przewodniczącego Komitetu Ministrów. Na tym stanowisku, na prośbę cara, doprowadził do podpisania układu pokojowego z Japonią - Pokoju w Portsmouth, łagodzącego skutki przegranej przez Rosję wojny z Japonią w 1905 r., za co otrzymał tytuł hrabiego, ale przezwany był przez kręgi rządowe, arystokratyczne i naród "pół sachaliński" ze względu na oddanie Japonii południowej połowy wyspy Sachalin. Następnie pod jego wpływem car wydał opracowany przez Wittego Manifest październikowy 1905, próbujący uśmierzyć rewolucyjne nastroje społeczne. Od listopada 1905 do 16 kwietnia 1906 premier rządu Rosji. Jako premier wydawał polecenia wysyłania oddziałów karnych do dławienia rewolucji 1905 na Syberię, w rejony M. Bałtyckiego, do Polski. Posłał wojska garnizonu Petersburskiego do zdławienia rewolucyjnych nastrojów w Moskwie. W 1906 wziął pożyczkę od Francji w wysokości 2,25 mld. franków. Po dymisji osiadł w Petersburgu. Pozostawał członkiem Rady Państwa i brał udział w pracach komitetu Finansów, którego był przewodniczącym do śmierci. Później ostrzegał cara przed włączeniem się Rosji do I wojny światowej proponując zawarcie traktatów pokojowych z Niemcami i Francją, jednak car nie posłuchał jego rad. W l. 1907 - 1912 napisał "Wspomnienia", w których przedstawił politykę carskiego państwa.

Źródła

Bolszaja Sowietskaja Encykłopedia t. 5 Moskwa 1971.