Sierpc - Polski Serwis Naukowy

Sierpc – miasto w województwie mazowieckim, siedziba władz powiatu sierpeckiego, położone nad rzeką Sierpienicą przy jej ujściu do Skrwy. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do województwa płockiego. Według danych z 31 grudnia 2010 r. miasto miało 18 815 mieszkańców.

Warunki naturalne

Według danych z roku 2002 Sierpc ma obszar 18,6 km², w tym:

Okupacja niemiecka w Polsce 1939–1945 – system policyjno-wojskowej administracji niemieckiej na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej, zajętym w wyniku agresji zbrojnej przeciwko Polsce podjętej przez III Rzeszę w dniu 1 września 1939 oraz po podziale terytorium RP w wyniku niemiecko-sowieckiego układu o przyjaźni i granicy z dnia 28 września 1939 (będącego nawiązaniem do paktu Ribbentrop-Mołotow z 23 sierpnia 1939).
Ambasador – szef misji dyplomatycznej pierwszej klasy, reprezentujący państwo wysyłające wobec władz innego państwa lub organizacji międzynarodowej.

użytki rolne: 68%

użytki leśne: 3%

Miasto stanowi 2,18% powierzchni powiatu.

Demografia

Dane z 30 czerwca 2009:

Historia

Obcojęzyczne nazwy miasta

jid. Sheps

niem. Sichelberg

ros. Серпецъ

Wczesne średniowiecze

Ukształtowanie terenu, na którym położone jest miasto, nasuwa przypuszczenie, że dawno temu rozciągało się tu jezioro. Już jednak na rok 400 p.n.e. datowane są pozostałości osad ludzkich na tym terenie. Genezą założenia miasta było prawdopodobnie miejsce noclegu podróżnych przemierzających przez gęste bory szlak bursztynowy z Pomorza na południe. Już w X w. Sierpc był znaczącym grodem; istnieją wzmianki mówiące o erygowanej w 1003 r. parafii i budowie kościoła w miejscu pogańskiej świątyni. W XII w. raz na tydzień odbywały się tu targi. Ponadto rozwijało się rzemiosło. Prawdopodobnie już wtedy istniała kasztelania sierpecka.

Kościół filialny pw. Świętego Ducha w Sierpcu – rzymskokatolicki gotycki kościół na Starym Mieście w Sierpcu, przy północnym krańcu placu Fryderyka Chopina.
Język rosyjski (русский язык, russkij jazyk; dawniej też język wielkoruski) – język należący do grupy oraz jest jednym z pięciu języków oficjalnych a jednocześnie jednym z sześciu języków konferencyjnych Organizacji Narodów Zjednoczonych. Posługuje się pismem zwanym grażdanką, graficzną odmianą cyrylicy powstałą na skutek jej upraszczania.

Kościół Świętego Ducha

Średniowiecze

Mimo długiej tradycji osadniczej Prawa miejskie Sierpc uzyskał dopiero w roku 1322 – (lokacja na prawie średzkim), stosunkowo późno biorąc pod uwagę rozwój lokacji miejskich na przodującym pod tym względem Śląsku. W roku 1356 ma miejsce druga lokacja – na prawie magdeburskim. Od tego czasu zaznacza się rozwój miasta dzięki ożywionemu handlowi. W roku 1495 Księstwo płockie, w którego granicach znajdował się Sierpc, zostało przyłączone do Korony. W XV i XVI wieku niezwykle rozwinęło się sukiennictwo. O bogactwie miasta świadczy fakt, że istniały w nim wówczas 4 kościoły.

Milanówek – miasto i gmina w województwie mazowieckim, w powiecie grodziskim, leży 31 km na południowy zachód od Warszawy. Miasto wchodzi w skład aglomeracji warszawskiej. W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do województwa warszawskiego.
Express Płocki - czasopismo ukazujące się efemerycznie w latach 1926-1927. W sierpniu 2009 zostało reaktywowane przez Milenium Media - wydawnictwo Janusza Szostaka (Express Wieczorny, Express Sochaczewski). Express Płocki to tygodnik lokalny ukazujący się we wtorki, w nakładzie 10 000 egz. w powiatach: płockim, sierpeckim i gostynińskim. Redaktorem naczelnym jest Mariusz Sobczak.

Kościół i Klasztor sióstr Benedyktynek

Nowożytność

W latach 1530, 1630 i 1794 mają miejsce wielkie pożary miasta. Poważne zniszczenia mają także miejsce podczas "potopu" szwedzkiego. Na terenie ziemi sierpeckiej odbywają się bitwy powstańcze. 28 września 1831 roku pod Sierpcem ma miejsce potyczka polskiego pułku z carską konnicą, gdzie mężnie walczy Barbara Bronisława Czarnowska. Powstanie styczniowe 1863 roku również nie omija tych terenów. Ma miejsce kilka potyczek powstańczych w okolicach Sierpca.

Armia Ludowa (AL) – zbrojna konspiracyjna organizacja wojskowa Polskiej Partii Robotniczej w okupowanej przez III Rzeszę Polsce, utworzona na mocy dekretu Krajowej Rady Narodowej z 1 stycznia 1944. Jej pierwszym Naczelnym Dowódcą był Michał Żymierski "Rola".
Biała Podlaska – miasto na prawach powiatu na wschodzie Polski, w województwie lubelskim, siedziba ziemskiego powiatu bialskiego i gminy Biała Podlaska.

Ponowny rozwój miasta zaznacza się od połowy XIX w. Około połowy mieszkańców miasta stanowi ludność żydowska. W czasie zaborów zaznacza się napływ ludności rosyjskiej. Nadal kontynuowane są tradycje targowo-handlowe. Następuje rozwój przemysłu piwowarskiego, spożywczego (np. fabryki octu) i materiałów budowlanych (cegielnie).

Czesław Kaczmarek (ur. 16 kwietnia 1895 w Lisewie Małym, zm. 26 sierpnia 1963 w Lublinie) – polski biskup rzymskokatolicki, biskup diecezjalny kielecki w latach 1938–1963.
Wyższa Szkoła Stosunków Międzynarodowych i Amerykanistyki, WSSMiA jest akademicką uczelnią niepaństwową z uprawnieniami wyższej uczelni państwowej, nadanymi przez Ministra Edukacji Narodowej (poz. 123 w rejestrze uczelni niepaństwowych). Powstała w 1997 roku.

1. poł. XX wieku

Kolejne zniszczenia przynoszą walki rosyjsko-niemieckie w czasie I wojny światowej. W czasie wojny polsko-bolszewickiej miasto było zajęte przez wojska rosyjskie. W okresie międzywojennym zaznacza się w Sierpcu szczególny rozwój spółdzielczości. W 1924 r. do Sierpca dotarła kolej normalnotorowa. Obecnie Sierpc jest czterokierunkowym węzłem kolejowym (linie do Nasielska, Torunia, Płocka i Brodnicy), jednak ruch pasażerski jest znikomy. Sierpc był również jednym z ostatnich węzłów obsługiwanych przez parowozy (aż do początku lat 90. XX wieku).

Niemcy (Republika Federalna Niemiec, RFN; do traktatu pomiędzy RFN a Polską Rzecząpospolitą Ludową (1970) w Polsce stosowana była oficjalnie nazwa Niemiecka Republika Federalna, NRF; niem.: Deutschland lub Bundesrepublik Deutschland, BRD) – państwo federacyjne położone w Europie, będące członkiem Unii Europejskiej (UE), Unii Zachodnioeuropejskiej (UZE), G8, ONZ oraz NATO. Stolicą Niemiec jest Berlin (przed połączeniem z NRD – Bonn, obecnie noszące tytuł miasta federalnego). Językiem oficjalnym jest język niemiecki.
Jidysz – ייִדיש (dosłownie: żydowski – od pierwotnego określenia w tym języku ייִדיש־טײַטש jidisz-tajcz; żydowski niemiecki) – język Żydów aszkenazyjskich, powstały ok. X wieku w południowych Niemczech na bazie dialektu średnio-wysokoniemieckiego (Mittelhochdeutsch) z dodatkiem elementów hebrajskich, słowiańskich i romańskich.

II wojna światowa

W latach okupacji niemieckiej w Polsce (1939-1945), w Sierpcu dokonano kilka mordów i zbiorowych egzekucji. W czerwcu 1940 Niemcy dokonali w pobliżu miejscowego zakładu karnego masowej egzekucji 180 więźniów oraz 20 umysłowo chorych. W połowie września 1942 do więzienia w Sierpcu przywieziono 152 osoby (uczniów i nauczycieli z Bydgoszczy), po kilku dniach zamordowano ich w masowej egzekucji. Łącznie w sierpeckim więzieniu zginęło w latach 1939-1945 ok. 400 osób.

Płock – miasto na Pojezierzu Dobrzyńskim i w Kotlinie Płockiej, nad Wisłą, w województwie mazowieckim, powiat grodzki, siedziba powiatu płockiego; historyczna stolica Mazowsza, stolica rzymskokatolickiej diecezji płockiej (1075); siedziba władz Kościoła Starokatolickiego Mariawitów i mariawickiej diecezji warszawsko-płockiej, port rzeczny, rafineria ropy naftowej (1964), szkoły wyższe, teatry, muzea.
Edward Gronczewski pseud. Przepiórka (ur. 7 sierpnia 1923 w Sierpcu, zm. 1 stycznia 1976 w Warszawie) – oficer GL-AL, MO i LWP, dyplomata, pisarz historyczny.

W latach 1939-1942, w siedzibie Gestapo w Sierpcu (dom Wenderlichów), torturowano i rozstrzeliwano ludzi przywożonych na przesłuchania – zastrzelono ok. 300 osób (wielu strzałem w tył głowy). W latach 1941-1944 funkcjonowały w Sierpcu i okolicach także karne obozy pracy (na przykład w miejscowości Mieszczk).

Lata PRL

Do 1954 roku Sierpc był siedzibą wiejskiej gminy Borkowo.

Synagoga w Sierpcu – główna synagoga sierpeckiej, ortodoksyjnej gminy żydowskiej, znajdująca się dawniej u wylotu dzisiejszej ulicy Żwirki i Wigury, przy zakręcie ulicy 11 Listopada do skrzyżowania ulic Reymonta, Kilińskiego i Górnej.
Rosjanie (ros. русские/russkije) - jedna z grup etnicznych należąca do wschodnich Słowian, zamieszkująca głównie Rosję i sąsiadujące kraje. Potocznie słowo Rosjanie jest używane do określenia wszystkich obywateli Rosji, podobnie jak często czyniono to wobec obywateli Związku Radzieckiego. Natomiast we współczesnym języku rosyjskim dla określenia osoby o dowolnym pochodzeniu etnicznym, która jest obywatelem Rosji, używa się poprzednio uznawane za przestarzałe i książkowe słowo россиянин/rossijanin. Etniczni Rosjanie stanowią około 80% ludności Rosji. Pochodzenie Rosjan (jako wspólnoty narodowo-etnicznej) nie jest jasne.

III Rzeczpospolita

Herb powiatu sierpeckiego

Zmiany ustrojowe w kraju miały oczywiście również swe odzwierciedlenie w zmianach zachodzących w Sierpcu. Od 1 czerwca 1990 r. władza lokalna w mieście i gminach powróciła w ręce samorządów lokalnych. 1 września tegoż roku, zarządzeniem Wojewody Płockiego, powołano Urząd Rejonowy, będący terenową ekspozyturą rządowej administracji ogólnej. Rejon obejmował miasto Sierpc i 6 gmin wiejskich. W 1990 roku zdemontowano pomnik Juliana Marchlewskiego, który stał w parku przy ul. Marchlewskiego (obecna ul. Jana Pawła II). Na jego miejscu, w 1993 roku ustawiono Pomnik Ofiar Katyńskich, poświęcony mieszkańcom Sierpca zamordowanym w obozach w Starobielsku, Ostaszkowie i Kozielsku. Ponadto zmieniono wiele nazw ulic, kojarzonych z panującym dotychczas systemem.

Bronisław Gostomski (ur. 9 listopada 1948 r. w Sierpcu, zm. 10 kwietnia 2010 r.) – polski ksiądz katolicki, od 2003 r. prałat, kapelan prezydenta Ryszarda Kaczorowskiego i duszpasterz londyńskiego środowiska Rodzin Katyńskich.
Barbara Bronisława Czarnowska (ur. 4 grudnia 1810 w Strudze, zm. 23 października 1891 w Warszawie) – podchorąży Wojska Polskiego, odznaczona Krzyżem Virtuti Militari.

1 stycznia 1999 r. Sierpc 4 raz w swej historii stał się miastem powiatowym. Powiat obejmuje miasto Sierpc oraz 6 gmin wiejskich: Gozdowo, Mochowo, Sierpc, Rościszewo, Szczutowo i Zawidz. 26 czerwca 2000 r. Rada Powiatu zatwierdziła nowy herb.

Architektura

Zabytki i atrakcje turystyczne

Kościół szkolny

Kościół Farny

gotycki kościół pw. świętych Wita, Modesta i Krescencji, farny, z XIV lub XV w., wnętrze barokowe, ołtarz z elementami rokokowymi, w murach kościoła zachowały się fragmenty wcześniejszej romańskiej świątyni, według podania miejscowego wybudowanej na ruinach świątyni pogańskiej.

gotycki kościół pw. św. Ducha z końca XV w., wewnątrz późnogotycka polichromia z lat 1519-1529

zespół klasztorny na wzgórzu zwanym dawniej Loret:

gotycki kościół Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny z XVI w., wewnątrz gotycka rzeźba Matki Boskiej z Dzieciątkiem z XIV w. w neoromańskim ołtarzu głównym.

barokowy klasztor benedyktynek z pocz. XVIII w. murowany z cegły z kaplicą z barokowym wnętrzem.

barokowa dzwonnica murowana z końca XVIII w.

poewangelicki kościół św. Stanisława Kostki, z 1913 roku, zwany potocznie kościołem szkolnym, wybudowany w stylu neogotyckim, obecnie znacznie przebudowany

drewniany kościół Najświętszego Serca Pana Jezusa z 1744, przeniesiony ze wsi Drążdżewo do skansenu w Sierpcu w 2007 r.

ruiny kościoła pw. św. Krzyża z XIV w.

cmentarz żydowski

klasycystyczny ratusz z 1841 r., obecnie siedziba Muzeum Wsi Mazowieckiej

drewniany dom Kasztelanka z przełomu XVII i XVIII w. z charakterystycznym łamanym dachem

klasycystyczna cerkiew z drugiej poł. XIX w., obecnie pozbawiona kopuł i znacznie przebudowana – zachował się ciekawy kolumnowy portyk; obecnie siedziba sądu

Muzeum Wsi Mazowieckiej – skansen na obrzeżach miasta

jatki miejskie z 1830 r.

drewniana zabudowa najstarszej części miasta

cmentarz parafialny z zabytkowymi XIX-wiecznymi nagrobkami – m.in. Ludwika Bytnera (zm. 1848 r.), Wojciecha Chrzanowskiego (zm. 1848 r.) i wielu innych.

Kultura

Dziedziniec Klasztoru sióstr Benedyktynek

Uliczka w mieście – stara część miasta (po lewej stronie ulicy słup telefoniczny)

Wiosną 2008 r. w Sierpcu wykonano zdjęcia do filmu Generał Nil. Sierpc odgrywał wyzwalany w styczniu 1945 r. Milanówek, a dworzec kolejowy – dworzec w Białej Podlaskiej, na który przybył w 1947 r. transport byłych więźniów syberyjskich łagrów.

Prawo magdeburskie (prawo niemieckie; łac. Ius municipale magdeburgense, niem. Magdeburger Recht) – prawo miejskie wzorowane na prawie miasta Magdeburga.
Maria Zakrzewska-Raniecka (ur. 4 marca 1881 w Białyszewie koło Sierpca, zm. 30 kwietnia 1971 w Ciechanowie), polska działaczka społeczna i oświatowa, bibliotekarka, założycielka biblioteki publicznej w Ciechanowie. Pochodziła z zamożnej rodziny ziemiańskiej. Jej ojciec Szczepan Dołęga-Zakrzewski, właściciel dóbr białyszewskich, wziął udział w powstaniu styczniowym. Matka, Józefa ze Smoleńskich, prowadziła działalność społeczną w powiecie sierpeckim a później w Ciechanowie. Rodzony starszy brat – Jan Dołęga-Zakrzewski – był znanym na Mazowszu działaczem społeczno-politycznym.

Placówki kulturalne

Dom Kultury – założony w 1938 roku

Miejska Biblioteka Publiczna – istniejąca od 1945 roku

Pracownia Dokumentacji Dziejów Miasta – powołana w 2007 roku

Kina

Kino Jutrzenka – reaktywowane w 2008 w ramach działalności Domu Kultury (obecnie zawieszone).

Muzea

Istniejące

Skansen – Muzeum Wsi Mazowieckiej

Ratusz – ekspozycje czasowe z Muzeum Wsi Mazowieckiej

Planowane

Towarzystwo Naukowe Płockie (łac. Societas Scientiarum Plociensis) - jedno z najstarszych towarzystw naukowych w Polsce działające do dnia dzisiejszego.
Collegium Varsoviense (do 2007 Szkoła Wyższa Warszawska) – szkoła wyższa z siedzibą w Warszawie. Założona w roku 2001. Prowadzona przez Fundację Rozwoju Edukacji i Nauki. W 2010 roku wraz z Warszawską Wyższą Szkołą Ekonomiczną im. E. Wiszniewskiego, Wyższą Szkołą Ekonomiczno - Techniczną w Warszawie oraz Wyższą Szkołą Biznesu-National Louis University utworzyła konsorcjum uczelni "Futurus".

Muzeum Miejskie

Media lokalne

Telewizja

TV Sierpc – działająca w ramach operatora Vectra

Prasa

Kurier Sierpecki – tygodnik

Express Płocki – tygodnik

Tygodnik Płocki – tygodnik

Sierpeckie Rozmaitości – kwartalnik

Nasz Sierpc – kwartalnik (biuletyn Urzędu Miasta)

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)