Sigitas Geda - Polski Serwis Naukowy

Sigitas Zigmas Geda (ur. 4 lutego 1943 w powiecie łoździejskim, zm. 12 grudnia 2008 w Wilnie) – litewski poeta, eseista i tłumacz, w 1988 jeden z inicjatiorów powstania Sąjūdisu.

Dzieciństwo i młodość

Urodził się w rodzinie chłopskiej na Suwalszczyźnie. Po ukończeniu szkoły średniej studiował filologię litewską i liternaturoznawstwo na Wileńskim Uniwersytecie Państwowym, którego absolwentem został w 1966. Początkowo pisywał do czasopism Kalba Vilnius i Mūsų gamta (Nasza natura), z którymi jednak musiał w 1976 zerwać współpracę z powodów politycznych.

François Villon (ur. 1431 lub 1432, zm. 1463) - jeden z najwybitniejszych poetów francuskich epoki średniowiecza, autor Małego testamentu i Wielkiego testamentu (napisanego około 1461). Jego prawdziwe nazwisko brzmiało François de Montcorbier lub François des Loges.

Język szwedzki (szw. svenska) – język północnogermański wschodni (wschodnioskandynawski), używany głównie w Szwecji i częściach Finlandii, przez ok. 9 mln ludzi. W Finlandii język szwedzki jest, obok fińskiego, językiem urzędowym, z uwagi na 5% szwedzkojęzycznych obywateli Finlandii zamieszkałych głównie na wybrzeżach tego kraju. Szwedzki jest dość dobrze zrozumiały dla Norwegów i w mniejszym stopniu także dla Duńczyków. Język standardowy w Szwecji, tzw. rikssvenska (szwedzki państwowy) oparty jest na dialektach regionu sztokholmskiego.

Działalność literacka

Debiutował w 1966 tomikiem wierszy Stopy. Rok później przystąpił do Związku Pisarzy Litewskiej SRR. W 1984 wydał zbiór poezji Szpak pod księżycem (Varnėnas po mėnulio), za który otrzymał nagrodę republikańską. Później opublikował Pieśni lat siedmiu (Septynių vasarų giesmės, 1991) i Budowę Babilonu (Babilono atstatymas, 1994). Za ostatnią publikację został nagrodzony nagrodą państwową.

Giennadij Ajgi (czuwaskie Айхи Геннадий Николаевич, ros. Геннадий Николаевич Айги, ur. 21 sierpnia 1934, zm. 21 lutego 2006 r.) - czuwaski i rosyjski poeta, pisarz i tłumacz, szczególnie zasłużony dla rozwoju czuwaskiego języka literackiego a także promocji literatury i kultury czuwaskiej. Pisał zarówno po czuwasku, jak i po rosyjsku.

Edgar Lee Masters (ur. 23 sierpnia 1868 roku w Garnett, Kansas, zm. 5 marca 1950 roku w Melrose Park, Pensylwania) – amerykański poeta (21 tomików), biograf (sześć pozycji), dramaturg (12 sztuk), powieściopisarz (6 książek).

W 2001 ukazał się jego tomik poezji Sokrates rozmawia z wiatrem (Sokratas kalbasi su vėju) uznany przez Litewski Związek Pisarzy za najlepszą książkę roku.

Od 1992 do śmierci pracował jako redaktor literacki pisma Ateny Północy (lit. Šiaurės Atėnai). Jego utwory były tłumaczone na języki polski, rosyjski, łotewski, norweski, szwedzki i niemiecki. Wybory jego wierszy ukazały się w tłumaczeniu na angielski, niemiecki i szwedzki.

Działalność translatorska

Przekładał m.in. Omara Chajjama, Dantego, François Villona, Novalisa, Adama Mickiewicza, Aleksandra Puszkina, Charles’a Baudelaire’a, Edagara Lee Mastersa, Rainera Marię Rilkego, Georga Trakla. Marinę Cwietajewą, Annę Achmatową, Osipa Mandelsztama, Paula Celana, Czesława Miłosza, Iosifa Brodskiego, Giennadija Ajgiego, Wisławę Szymborską.

Paul Celan (ur. 23 listopada 1920 w Czerniowcach (Чернівці), wówczas na terenie Rumunii, dziś Ukrainy, zm. 20 kwietnia 1970 w Paryżu), właściwie Paul Antschel (Celan to anagram prawdziwego nazwiska zapisanego "po rumuńsku" - Ancel), reprezentant niemieckojęzycznej poezji lat powojennych.

Litwa (, jedno z państw bałtyckich, członek Unii Europejskiej i NATO. Graniczy od zachodu z Rosją (obwodem kaliningradzkim), od południowego zachodu z Polską, od wschodu z Białorusią i od północy z Łotwą.

Działalność polityczna

W 1988 znalazł się w grupie 35 inicjatorów powołania Sąjūdisu. Jednocześnie pełnił w latach 1988-90 funkcję sekretarza Związku Pisarzy Litewskiej SRR.

Życie prywatne

W 2007 stanął przed sądem z oskarżenia o naruszenie integralności cielesnej swojej córki Uršulė. Został uznany za winnego zaatakowania córki nożem podczas kłótni domowej i skazany na karę trzech lat pozbawienia wolności. Na dzień przed śmiercią wyznał swą winę i wsparty przez córkę poprosił o przesunięcie wykonania kary. Od dłuższego czasu był uzależniony od alkoholu.

Wisława Szymborska (ur. ) – polska poetka, eseistka i krytyk literacki, tłumacz, felietonistka; członek Stowarzyszenia Pisarzy Polskich i Polskiej Akademii Umiejętności, laureatka literackiej Nagrody Nobla (1996).

Tłumacz – osoba, która dzięki znajomości co najmniej dwóch języków dokonuje przekładu wypowiedzi lub tekstu pisanego z języka źródłowego na język docelowy. Tłumaczenie wymaga nie tylko rozumienia tekstu, ale również sprawnego wyrażania jego treści w języku, na który ma być tłumaczony. Oprócz wysokich kompetencji językowych, dobry tłumacz powinien cechować się umiejętnością szybkiego uczenia się i wszechstronną wiedzą, a przynajmniej dobrą orientacją w swojej specjalizacji. Tłumacz musi także być osobą wzbudzającą zaufanie obu stron, którym umożliwia komunikację.

Recepcja polska

W 2004 wyszedł wybór polski pt. Śpiewy Jadźwingów w przekładzie Sigitasa Birgelisa, Izabeli Korybut-Daszkiewicz, Łucji Matusiak, Marcina Niemojewskiego i Joanny Tabor (wydawnictwo EX LIBRIS, Warszawa). Jeden z najważniejszych utworów Gedy przełożył Leszek Engelking (przekład ukazł się w piśmie Gościniec Sztuki.

Esej (fr. essai – „próba”) – forma literacka lub literacko-naukowa, prezentująca punkt widzenia autora. Esej może poruszać tematykę filozoficzną, społeczną lub artystyczną, być formą krytyki literackiej, manifestu politycznego lub też dotyczyć innych refleksji autora.

Aleksandr Siergiejewicz Puszkin, Алекса́ндр Серге́евич Пу́шкин (ur. 6 czerwca 1799 w Moskwie, zm. 10 lutego 1837 w Petersburgu) – poeta rosyjski, także dramaturg i prozaik, jeden z najwybitniejszych przedstawicieli romantyzmu rosyjskiego.