Sikhote-Alin - Polski Serwis Naukowy

Sikhote-Alin – meteoryt żelazny należący do oktaedrytów bardzo gruboziarnistych typu II B, spadły 12 lutego 1947 roku w górach Sichote Aliń rejonie usurskim w Rosji. Meteoryt spadł w postaci deszczu meteorytowego obejmując teren elipsy o wymiarach 4 km na 12 km. Jak dotąd zebrano w sumie 27 ton materiału meteorytowego, największy fragment ważył 1745 kg. Na miejscu spadku naliczono 122 kratery.

Deszcz meteorytów – jednoczesny spadek na określonym obszarze dużej liczby meteorytów, pochodzących z rozpadu większego ciała, zazwyczaj bolidu, w atmosferze Ziemi. Deszcz meteorytów jest zjawiskiem lokalnym. Obszar obejmujący upadek deszczu meteorytowego ma kształt elipsy i nazywany jest elipsą rozsiania.

Kolekcja meteorytów Rosyjskiej Akademii Nauk – kolekcja meteorytów. Jej początki sięgają 1749 roku, kiedy na Syberii odnaleziono żelazny meteoryt. W skład kolekcji wchodzi dziś 16 tysięcy okazów z 45 państw świata.

Znaczek pocztowy wydany w 1957 roku, nawiązujący do upadku meteorytu.

Okoliczności upadku meteorytu

O godzinie 10:38 miejscowego czasu na niebie, według relacji świadków, pojawił się tak jasny bolid, że tworzył w ciągu dnia wyraźne cienie. Na początku wyglądał jak jasna gwiazda, lecz potem zmienił się w oślepiająca jasna kulę ognia sypiąca iskrami, przybierając z czasem wydłużony kształt. Tor ruchu bolidu przebiegał z północy na południe. W trakcie przelotu przez ziemską atmosferę meteoryt rozpadł się kilkakrotnie tworząc deszcz meteorytowy. Elipsa rozsiania deszczu meteorytowego miała wymiary 4 km na 12 km, a oś elipsy przebiegała z NNW na SSE. Przelot bolidu widoczny był nawet z odległości 400 km i trwał nie dłużej jak 4 – 5 sekund. Po zaniku efektów świetlnych dało się słyszeć odgłosy podobne do wybuchów lub wystrzałów ciężkich dział. Po wybuchach słychać było długotrwały, donośny gruchot i łoskot jeszcze przez kilka minut. Ślad po przelocie meteorytu, w postaci smugi dymu o czerwono różowym odcieniu, widoczny był jeszcze przez cały dzień.

Sichote Aliń (ros. Сихотэ́-Али́нь) – góry fałdowe we wschodniej części Rosji. Rozciągają się pomiędzy brzegiem Morza Japońskiego oraz dolnego Ussuri i Amuru.

Elipsa (z gr. ἔλλειψις elleipsis – „brak, opuszczenie”) – w geometrii ograniczony przypadek krzywej stożkowej, czyli krzywej będącej częścią wspólną powierzchni stożkowej oraz przecinającej ją płaszczyzny. Jest to również miejsce geometryczne wszystkich tych punktów płaszczyzny, dla których suma odległości od dwóch ustalonych punktów jest stałą.

Góry Sichote Aliń miejsce upadku meteorytu.

Badania meteorytu

Trzy dni po upadku meteorytu, rejon spadku był już przeszukiwany przez radzieckie samoloty. Na tle śniegu widoczne były wyraźne ciemne wydłużone kratery Pierwszy na miejsce dotarł geolog F. K. Szypulin. Pierwsza ekspedycja naukowa pod kierownictwem W. G. Fiesenkowa, ówczesnego przewodniczącego Komitetu Meteorytowego Akademii Nauk ZSRR, wyruszyła z Władywostoku 22 kwietnia 1947 roku. Na miejsce spadku dotarli 26 kwietnia. Ekspedycja wróciła do Władywostoku 22 maja i zebrała w sumie około 4 tony fragmentów meteorytu. Później zorganizowano jeszcze piętnaście wypraw naukowych . Zebrano ogółem jakieś 27 ton materii meteorytowej. Największy fragment ważył 1745 kg, a najmniejszy 0,18 g. Naliczono 122 kratery, z których największy miał średnicę 30 m i głębokości 6 m. Ocenia się, że całkowita masa meteorytu wynosiła około 70 ton.

Poznań (, niem. Posen, jidysz פּױזן Pojzn, ros. - Познань) – jedno z najstarszych i największych polskich miast, położone nad rzekami Wartą i Cybiną, na Pojezierzu Wielkopolskim. Stolica Wielkopolski i województwa wielkopolskiego. W obrębie miasta znajduje się duży węzeł drogowy i kolejowy oraz międzynarodowy port lotniczy Ławica. Piąte pod względem liczby ludności miasto w Polsce i szóste pod względem powierzchni.

Gwiazda – kuliste ciało niebieskie stanowiące skupisko powiązanej grawitacyjnie materii w stanie plazmy. Najbliższa Ziemi gwiazda, Słońce, jest źródłem większości energii na Ziemi. Inne gwiazdy można obserwować na nocnym niebie, gdyż wtedy nie przyćmiewa ich Słońce. Najlepiej widocznym na sferze niebieskiej gwiazdom od dawna nadawano różne nazwy, łączono je także w gwiazdozbiory. Astronomowie pogrupowali gwiazdy oraz inne ciała niebieskie w katalogi astronomiczne, które zapewniają ujednolicone nazewnictwo tych obiektów.

Budowa meteorytu

Meteoryt Sikhote-Alin jest meteorytem żelaznym posiadającym na powierzchni regmaglipty. W skład meteorytu chemicznym wchodzą: żelazo 93,5%; nikiel 5,27%; kobalt 0,47%; fosfor 0,20%; śladowe ilości siarki. Wewnątrz występują duże ziarna kamacytu poprzedzielane cienkimi paskami taenitu. Struktura wewnętrzna nie jest mocno ze sobą spojona, co tłumaczyć może rozpad meteorytu w atmosferze. Małe fragmenty meteorytu mogą zawierać tylko kamacyt.

Sekunda (łac. secunda – następna, najbliższa) – jednostka czasu, jednostka podstawowa większości układów jednostek miar np. SI, MKS, CGS – oznaczana s (bez kropki na końcu).

Oktaedryty − według klasyfikacji meteorytów grupa meteorytów żelaznych. Posiadają dwa minerały podstawowe: kamacyt i taenit. W oktaedrytach jest większa zawartość taenitu niż w heksaedrytach. Po przecięciu meteorytu należącego do tej grupy widoczne są figury Widmanstättena.

Meteoryt Sikhote-Alin w polskich zbiorach

Obserwatorium Astronomiczne Uniwersytetu Jagielońskiego

Olsztyńskie Planetarium i Obserwatorium Astronomiczne

Muzeum Wydziału Geologii Uniwersytetu Warszawskiego

Zakład Mineralogii i Petrografii Uniwersytetu Wrocławskiego

Zobacz też

W Wikimedia Commons znajdują się multimedia związane z tematem:
Sikhote-Alin

Kolekcja meteorytów Rosyjskiej Akademii Nauk

Bibliografia

"Nieziemskie skarby", Andrzej Pilski, Warszawa 1999, ISBN 83-7180-173-4, str.68-72

W niebo wpatrzeni, Willy Ley, Warszawa 1984, ISBN 83-06-00983-5, str. 268-269

Tajemnice kamieni z nieba, Marek Żbik, Warszawa 1987, str.84 - 89.

”Spadające gwiazdy’, czyli rzecz o meteorach i meteorytach”, Honorata Korpikiewicz, Poznań 1988, ISBN 83-03-02272-5, str. 124-126.