Skójkowate - Polski Serwis Naukowy

Skójkowate (Unionidae) – rodzina małży słodkowodnych z rzędu Unionoida obejmująca gatunki znacznie zróżnicowane pod względem kształtu i wielkości, mające w rozwoju pasożytnicze glochidia. Małże z tej rodziny cechuje duża zmienność morfologiczna.

Występowanie

Występują w Ameryce Północnej, Eurazji i Afryce. W Polsce występuje 7 gatunków z tej rodziny (skójki i szczeżuje), z czego 3 umieszczono w Polskiej Czerwonej Księdze Zwierząt.

Anodonta – rodzaj słodkowodnego małża z rodziny skójkowatych (Unionidae). W starszych źródłach jest traktowany jako synonim polskiej nazwy szczeżuja, jednak obecnie szczeżuja ma szersze znaczenie, gdyż obejmuje także Pseudanodonta complanata i Sinanodonta woodiana.

Ameryka Północna – kontynent o powierzchni 24 242 000 km² (co stanowi 16,3% całkowitej powierzchni lądów na kuli ziemskiej), położony na półkulach: północnej i zachodniej. Do Ameryki Północnej należy Ameryka Środkowa.

Budowa

Muszle obustronnie spłaszczone zróżnicowanego kształtu: owalnego, kolistego, klinowatego lub trapezowatego, o długości 25–300 mm, zwykle ok 40–80 mm, z wyraźnie zaznaczonymi szczytami. Muszla niektórych gatunków jest gładka, u innych pokryta koncentrycznymi liniami przyrostów, guzkami lub kolcami – od wewnątrz pokryta warstwą perłową. Ubarwienie periostrakum od żółtego po czarne. Listwa zamka uzębiona lub nie. Występują dwa mięśnie zwieracze (przedni i tylny) o zbliżonej wielkości, przedni i tylny wciągacz (retraktor) nogi oraz pojedynczy wypychacz (elewator), położony obok przedniego zwieracza.

Zamek muszli (łac. cardo) – blokująca struktura wykształcona na połówkach muszli małży (Bivalvia) w postaci wypukłości (guzków, zębów), rowków i zagłębień oraz listew wytwarzanych przez każdą z połówek muszli. Zapobiega przesuwaniu się muszli w trakcie wędrówek oraz w czasie ich otwierania i zamykania.

Rodzaj (łac. genus, l.mn. genera) – podstawowa, obowiązkowa kategoria systematyczna obejmująca gatunek lub monofiletyczną grupę gatunków wyróżnionych na podstawie jednej lub więcej cech taksonomicznych. Nazwą rodzaj określany jest też każdy takson w randze rodzaju.

Rozwój

Większość skójkowatych to zwierzęta rozdzielnopłciowe. Jaja są składane i zapładniane w skrzelach samic. Tam też przebiega rozwój embrionalny. Po osiągnięciu postaci glochidium larwy są wyrzucane do wody. Stają się okresowymi pasożytami ryb. Około milimetrowej długości małże opuszczają ciało ryby i osadzają się na dnie zbiornika. Osobniki dorosłe tworzą duże skupiska.

Afryka – drugi pod względem wielkości kontynent na Ziemi, ma 30,3 mln km² powierzchni, czyli ponad 20,3% ogólnej powierzchni lądowej naszego globu. Przechodzi przez niego południk 0°, obydwa zwrotniki i równik.

Glochidium – wyspecjalizowana larwa występująca u niektórych gatunków słodkowodnych małży, np. skójek czy szczeżui. Jest przystosowana do pasożytniczego trybu życia. Ma dwuklapową muszlę i nić czepną. Glochidium przyczepia się do skrzeli, skóry lub płetw ryb, zostaje otoczone tkanką żywiciela, tworzącą cystę i rozwija się w cyście. Glochidium wchłania pokarm z tkanek żywiciela dyfuzyjnie, za pomocą komórek zawiązka płaszcza. Po wykształceniu się w postać młodocianą glochidium wydostaje się z cysty.

Rodzaje

Quadrula cylindrica

Truncilla truncata

Do skójkowatych zaliczono kilkadziesiąt rodzajów, m.in.:

Actinonaias

Alasmidonta

Anodonta

Anodontoides

Elliptio

Lampsilis

Lasmigona

Leptodea

Ligumia

Pseudanodonta

Pyganodon

Quadrula

Sinanodonta

Strophitus

Truncilla

Unio

Zobacz też

Mięczaki Polski.

Przypisy

Unionidae w: Integrated Taxonomic Information System (ang.)
↑ Zoologia : bezkręgowce. T. 1. Red. nauk. Czesław Błaszak. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2009, s. 547. ISBN 978-83-01-16108-8.
↑ Fauna Polski - charakterystyka i wykaz gatunków. Bogdanowicz W., Chudzicka E., Pilipiuk I. i Skibińska E. (red.). T. III. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2008, s. 373. ISBN 978-83-88147-09-8.

Bibliografia

Fauna Polski - charakterystyka i wykaz gatunków. Bogdanowicz W., Chudzicka E., Pilipiuk I. i Skibińska E. (red.). T. III. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2008, s. 373. ISBN 978-83-88147-09-8.

Zoologia : bezkręgowce. T. 1. Red. nauk. Czesław Błaszak. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2009, s. 547. ISBN 978-83-01-16108-8.

Piechocki A.i A. Dyduch-Falniowska. 1993. Fauna słodkowodna Polski. Mięczaki. Małże. Wydawnictwo naukowe PWN