Skala durowa (z łac. durus znaczy twardy), zwana też majorową (z łac. maior - większy, odnosi się do tercji wielkiej zawartej między I a III stopniem skali) to siedmiostopniowa skala z charakterystycznym półtonem między stopniami III i IV oraz VII i VIII (stanowiącym powtórzenie I stopnia o oktawę wyżej). Obecnie uznaje się, że skale durowe i utwory na nich oparte mają radosne brzmienie. Jej pierwowzorem jest skala jońska kościelna. Oficjalnie z racji ustawy muzycznej z roku 1912, skala durowa może być uznawana za pełnoprawny wzór muzyczny. W roku 1987 skala durowa została umieszczona w hierarchii wzorów muzycznych na pozycji 7C dołączając tym samym do innych majorowych melodii.

Odmiany skal majorowych

Skala majorowa naturalna

Skala majorowa naturalna (dur naturalny) to taka skala majorowa, w której sekundy małe zawarte są tylko pomiędzy stopniami III-IV i VII-VIII. Pomiędzy pozostałymi stopniami skali występują sekundy wielkie. Zbudowana jest z dwóch tetrachordów doryckich.

Skala majorowa harmoniczna

Skala majorowa harmoniczna (major harmoniczny, dur harmoniczny) to taka skala majorowa, w której sekunda mała zawarta jest pomiędzy stopniami III-IV, V-VI (dzięki obniżeniu stopnia VI) i VII-VIII. Pomiędzy stopniami VI-VII występuje interwał sekundy zwiększonej, a między pozostałymi stopniami sekundy wielkie. Podsumowując, jest to skala majorowa naturalna z obniżonym VI stopniem.

Skala majorowa miękka

Skala majorowa miękka (dur-moll) to taka skala majorowa, w której sekunda mała zawarta jest pomiędzy stopniami III i IV oraz V i VI. Pomiędzy pozostałymi stopniami występują sekundy wielkie. Upraszczając, jest to skala majorowa naturalna z obniżonymi stopniami VI i VII. Obniżenie VII stopnia powoduje, że ta odmiana nie brzmi już tak durowo jak wyżej wymienione (stąd też alternatywna nazwa dur-moll).

Skala chromatyczna majorowa

Skala chromatyczna majorowa to skala dwunastostopniowa oparta na skali majorowej naturalnej. Powstaje ona przez dodanie między sekundy wielkie dodatkowego dźwięku. W efekcie taka skala jest zbudowana z samych półtonów (sekund małych lub prym zwiększonych). Ze względu na notację skal chromatycznych majorowych rozróżnia się jej dwa rodzaje: regularną i nieregularną. Należy zwrócić uwagę na fakt, że w obrębie każdego z wymienionych typów, w zależności od kierunku skali występuje inny układ interwałów.

Przyjęto jako zasadę stosowanie zmian chromatycznych w utworach według jednego z poniższych schematów.

Określanie tonacji durowych

Odmianę tonacji (durową lub molową) określa się analizując przebieg utworu. W określeniu tonacji durowych z zapisu nutowego należy pamiętać o tym, że:

W przypadku, gdy przy kluczu znajdują się wszystkie możliwe znaki przykluczowe, należy sprawdzić, czy utwór nie jest napisany w jakiejś tonacji zawierającej podwójne znaki chromatyczne.

Budowanie gam durowych

Budowanie gam durowych należy rozumieć jako określenie znaków chromatycznych, zarówno przykluczowych jak i przygodnych, określających daną tonację.

Aby szybko zbudować gamę durową należy pamiętać o tym, że:

Poniżej zostanie omówiony szybki sposób budowania gam durowych (określenie znaków przykluczowych) od dowolnego dźwięku (oprócz gam C-dur i F-dur, które zostały opisane na wstępie).

Na początku należy określić rodzaj gamy, który powstanie od danego dźwięku.

 Osobny artykuł: Koło kwintowe.

Gamy krzyżykowe

Budując gamę krzyżykową należy pamiętać następujące uwagi:

Prawidłowy układ kompletu krzyżyków przy kluczach.

Aby zbudować daną gamę, należy ustalić jakim dźwiękiem będzie 7 stopień, a następnie przy kluczu umieścić tyle krzyżyków, aby ostatnim był ten, który określa 7 stopień gamy.

Przykład 1: Zbudować gamę E-dur:

1. 7 stopniem gamy E-dur jest dźwięk dis
2. Przy kluczu należy napisać krzyżyki dla dźwięków fis, cis, gis oraz dis

Przykład 2: Zbudować gamę Cis-dur:

1. 7 stopniem gamy Cis-dur jest dźwięk his
2. Przy kluczu należy napisać krzyżyki dla dźwięków fis, cis, gis, dis, ais, eis oraz his

Jeżeli 7 stopień gamy to dźwięk podwójnie podwyższony, wówczas przy kluczu stawia się wszystkie krzyżyki podwójne w wymienionej wcześniej kolejności.

Przykład 3: Zbudować gamę Ais-dur:

1. 7 stopniem gamy Ais-dur jest dźwięk gisis
2. Przy kluczu stawia się wszystkie krzyżyki (fis, cis, gis, dis, ais, eis, his), a znakiem podwójnego krzyżyka podwyższamy: f, c oraz g (uzyskujemy w ten sposób 7 stopień - gisis)
3. Z reguły gamy z podwójnymi krzyżykami stosuje się bardzo rzadko. Ais to enharmonicznie b i dlatego w praktyce gamę B-dur stosuje się zamiast gamy Ais-dur, ze względu na prostszy zapis nutowy (zamiast 10 krzyżyków występują tylko 2 bemole).

Uwaga! W gamach Eisis-dur oraz Hisis-dur konieczne jest potrójne podwyższenie dźwięków, co w muzyce współczesnej jest dopuszczalne, jednak nie powinno się tak robić.

Gamy bemolowe

Budując gamę bemolową należy pamiętać następujące uwagi:

Prawidłowy układ kompletu bemoli przy kluczach.

Aby zbudować daną gamę bemolową, należy umieścić przy kluczu tyle bemoli, aby przedostatnim z umieszczonych był ten, który określa 1 stopień gamy.

Przykład 4: Zbudować gamę As-dur:

1. Przy kluczu należy napisać bemole dla dźwięków b, es, as (1 stopień gamy) oraz des.

Jeżeli 1 stopień gamy to fes lub dźwięk podwójnie obniżony, wówczas przy kluczu stawia się wszystkie bemole w wymienionej wcześniej kolejności. Znakiem podwójnego bemola należy obniżać dźwięki w kolejności: b, es, as, des, ges, ces, fes tak, aby obniżyć dźwięk następujący po 1 stopniu gamy w wymienionym ciągu. W przypadku gamy Fes-dur obniżamy tylko dźwięk b (czyli otrzymujemy heses, nazywany też bb).

Przykład 5: Zbudować gamę Eses-dur:

1. Przy kluczu stawia się wszystkie bemole (b, es, as, des, ges, ces, fes), a znakiem podwójnego bemola obniżamy: b, es (uzyskujemy w ten sposób 1 stopień - eses) oraz następny as.
2. Z reguły gam z podwójnymi bemolami stosuje się bardzo rzadko. Eses to enharmonicznie d i dlatego gamę D-dur stosuje się w praktyce zamiast gamy Eses-dur, ze względu na prostszy zapis nutowy (zamiast 10 bemoli występują tylko 2 krzyżyki).

Uwaga! W gamach Ceses-dur oraz Feses-dur konieczne jest potrójne obniżenie dźwięków, co w muzyce współczesnej jest dopuszczalne, jednak nie powinno się tak robić.

Zobacz też