Skalnica - Polski Serwis Naukowy

Skalnica darniowa

Skalnica nakrapiana

Skalnica tatrzańska

Kwiat skalnicy mchowatej

Skalnica naradkowata

Skalnica (Saxifraga L.) – rodzaj roślin należący do rodziny skalnicowatych (Saxifragaceae Juss.) Należy do niego według niektórych ujęć taksonomicznych ok. 400 gatunków i mieszańców rosnących głównie na półkuli północnej, przeważnie na obszarach górskich. Gatunkiem typowym jest Saxifraga granulata L..

Pręcik (stamen) – męski organ płciowy w kwiecie, bardzo silnie zredukowany i zmieniony liść. Ponieważ każdy pylnik (theca) ma połączone po dwa woreczki pyłkowe pręcik okrytozalążkowych jest mikrosporofilem o 4 mikrosporangiach lub 2 synangiach dwusporangiowych. U roślin okrytonasiennych składa się z nitki pręcikowej (filamentum) i główki (anthera), która jest zróżnicowana na dwa pylniki (thecae) połączone płonnym łącznikiem (connectivum). W pylnikach znajdują się komory pyłkowe (archespor), wytwarzające ziarna pyłku kwiatowego lub pyłkowiny. Dojrzałe pylniki pękają, pyłek się wysypuje i zostaje on dalej przenoszony przez wiatr, owady, zwierzęta, a następnie osadza się na znamionach słupków innych kwiatów (następuje zapylenie). Istnieją także rośliny o kwiatach samopylnych. U roślin nagonasiennych pręciki stanowią jedyny element bezokwiatowego kwiatu męskiego.

Skalnica nakrapiana (Saxifraga aizoides) – gatunek rośliny należący do rodziny skalnicowatych. Występuje w górach Europy. W Polsce niemal wyłącznie w Tatrach, gdzie jest rośliną pospolitą. Zdarza się ją spotkać poza Tatrami, wzdłuż potoków, gdzie jest czasami znoszona przez wodę.

Charakterystyka

Gatunki rosnące dziko w Polsce to rośliny zielne, w większości byliny, rzadko dwuletnie. Kielich i korona 5–krotne, kwiaty na szypułkach, rosnące w luźnych gronach, wierzchotkach lub wiechach. W kwiatach 10 pręcików, 2 słupki o 2–8 szyjkach z 3–5 znamionami. Ulistnienie skrętoległe, liście niepodzielone, co najwyżej u niektórych gatunków wrębne. Większość gatunków to rośliny górskie, szczególnie często występujące w Tatrach. Wiele z nich to rośliny darniowe lub poduszkowe.

Wiecha – typ kwiatostanu groniastego złożonego, w którym na głównej osi pędu wykształcają się boczne odgałęzienia drugiego i trzeciego rzędu, a na nich wyrastają kwiaty. Istnieje jeszcze tzw. wiecha złożona, w której rozgałęzienia nie są zakończone pojedynczymi kwiatami, lecz kwiatostanami – np. kłoskami (m.in. u licznych gatunków z rodziny wiechlinowatych, np. owies, męskie kwiatostany kukurydzy) lub koszyczkami (u niektórych przedstawicieli astrowatych, np. lepiężnik, nawłoć).

Korona (łac. corolla, ang. corolla) – element kwiatu składający się z okółka barwnych płatków korony (petala), które stanowią powabnię dla owadów, lub innych zwierząt zapylających kwiaty. Korona stanowi wewnętrzną część okwiatu.

Systematyka

Pozycja systematyczna wg Angiosperm Phylogeny Website (2001...)

Rodzaj Saxifraga należy do rodziny skalnicowatych (Saxifragaceae), która jest rodziną siostrzaną dla agrestowatych (Grossulariaceae) i wraz z nią należy do rzędu skalnicowców (Saxifragales) w obrębie okrytonasiennych.

Skalnica trójdzielna (Saxifraga trifurcata) – gatunek rośliny należący do rodziny skalnicowatych. W Polsce jest czasami uprawiany jako roślina ozdobna.

Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski – całościowa, krytyczna lista roślin naczyniowych Polski. Opracowana została przez Instytut Botaniki im. prof. W. Szafera PAN w Krakowie. Składa się z dwóch wydań.

Pozycja rodzaju w systemie Reveala (1993-1999)

Gromada okrytonasienne (Magnoliophyta Cronquist), podgromada Magnoliophytina Frohne & U. Jensen ex Reveal, klasa Rosopsida Batsch, podklasa różowe (Rosidae Takht.), nadrząd Saxifraganae Reveal, rząd skalnicowce (Saxifragales Dumort.), podrząd Saxifragineae Engl., rodzina skalnicowate (Saxifragineae Engl.), podrodzina Saxifragoideae Burnett, plemię Saxifrageae Dumort., podplemię Saxifraginae Engl. in Engl. & Prantl, rodzaj skalnica (Saxifraga L.).

Skalnicowce (Saxifragales Dumort.) – grupa roślin stanowiąca klad w obrębie roślin okrytonasiennych, określana pomocniczo rangą rzędu przez Angiosperm Phylogeny Website lub stanowiąca rząd w innych systemach klasyfikacyjnych (np. w systemie Cronquista i Reveala).

Ulistnienie, filotaksja - sposób, w jaki liście rozmieszczone są na łodydze roślin, z uwzględnieniem ich pozycji względem siebie. W przypadku, gdy z węzła wyrasta jeden liść mówi się o skrętoległym ustawieniu liści, wówczas linia łącząca ich nasady obiega łodygę spiralnie. Odmianą tego ulistnienia jest ulistnienie naprzemianległe. Jeżeli z węzła wyrasta kilka liści ulistnienie określa się jako okółkowe, które w przypadku 2 liści w węźle nazywa się naprzeciwległym lub nakrzyżległym. Przy naprzeciwległym ułożeniu liści wszystkie pary liści na łodydze znajdują się w jednej płaszczyźnie. Przy ułożeniu nakrzyżległym - oś pary liści ustawiona jest pod kątem 90 stopni w stosunku do pary leżącej poniżej.

Gatunki flory Polski

skalnica darniowa (Saxifraga moschata Wulffen)

skalnica dwuletnia (Saxifraga adscendens L.)

skalnica gronkowa (Saxifraga paniculata Mill., syn. S. aizoon Jacq.)

skalnica jastrzębcowata (Saxifraga hieracifolia Waldst. & Kit.)

skalnica karpacka (Saxifraga carpathica Rchb., syn. S. carpatica Rchb.)

skalnica mchowata (Saxifraga bryoides L.)

skalnica nakrapiana (Saxifraga aizoides L.)

skalnica naprzeciwlistna (Saxifraga oppositifolia L.)

skalnica naradkowata (Saxifraga androsacea L.)

skalnica odgiętolistna (Saxifraga retusa Gouan)

skalnica seledynowa (Saxifraga caesia L.)

skalnica śnieżna (Saxifraga nivalis L.)

skalnica tatrzańska (Saxifraga wahlenbergii Ball, syn. S. perdurans Kit.)

skalnica torfowiskowa (Saxifraga hirculus L.)

skalnica trójpalczasta (Saxifraga tridactylites L.)

skalnica ziarenkowata (Saxifraga granulata L.)

skalnica zwisła (Saxifraga cernua L.)

skalnica zwodnicza (Saxifraga sponhemica C. C. Gmel., syn. S. decipiens Ehrh.)

Gatunki uprawiane

skalnica Arendsa (Saxifraga arendsii hort., syn. S. ×arendsii Engl.)

skalnica Bursego (Saxifraga burseriana L.)

skalnica cienista (Saxifraga umbrosa L.)

skalnica długolistna (Saxifraga longifolia Lapeyr.)

skalnica gwiazdkowata (Saxifraga stellaris L.)

skalnica Hosta (Saxifraga hostii Tausch)

skalnica Irwinga (Saxifraga ×irvingii)

skalnica języczkowata (Saxifraga callosa Sm.)

skalnica klinolistna (Saxifraga cuneifolia L.)

skalnica książęca (Saxifraga ferdinandi-coburgi Kellerer & Sundermann)

skalnica liścieniolistna, s. zagłębiona (Saxifraga cotyledon L.)

skalnica obrzeżona (Saxifraga marginata Starnb.)

skalnica okrągłolistna (Saxifraga rotundifolia L.)

skalnica pensylwańska (Saxifraga pensylvanica L.)

skalnica poduszkowa (Saxifraga ×apiculata)

skalnica rozłogowa (Saxifraga stolonifera Curtis, syn. S. sarmentosa L.)

skalnica trójdzielna (Saxifraga trifurcata Schrader)

skalnica żółtozielona (Saxifraga luteoviridis Schott et Kotschy)

skalnica zarzyczkolistna (Saxifraga cortusifolia Siebold & Zucc.)

Zastosowanie

Wiele gatunków to rośliny uprawiane, jako rośliny ozdobne w licznych odmianach. W uprawie spotyka się także mieszańce międzygatunkowe. Oprócz gatunków dziko rosnących w uprawie występują gatunki pochodzące z innych rejonów geograficznych, nie występujące w Polsce na stanowiskach naturalnych, ale niekiedy dziczejące i można je tam spotkać jako efemerofity.

Skalnica mchowata (Saxifraga bryoides) – gatunek rośliny należący do rodziny skalnicowatych. Występuje w górach środkowej Europy, w Polsce wyłącznie w Tatrach (roślina tatrzańska).

Skalnica zwisła (Saxifraga cernua) – gatunek rośliny należący do rodziny skalnicowatych. W Polsce występuje wyłącznie w Tatrach i jest rośliną bardzo rzadką.

Przypisy

↑ Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2009-06-26].
Index Nominum Genericorum. [dostęp 2009-03-05].
Crescent Bloom: Systematyka rodzaju Saxifraga (ang.). The Compleat Botanica. [dostęp 2009-03-05].
Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa, Adam Zając, Maria Zając: Flowering plants and pteridophytes of Poland : a checklist. Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski. Instytut Botaniki PAN im. Władysława Szafera w Krakowie, 2002. ISBN 83-85444-83-1.