Skaryszew - Polski Serwis Naukowy

Ten artykuł dotyczy miasta w województwie mazowieckim. Zapoznaj się również z: inne znaczenia tego słowa.

Skaryszew (dawn. Skaryszów) – miasto położone nad rzeką Kobylanką w woj. mazowieckim, w powiecie radomskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Skaryszew. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do woj. radomskiego.

Bitwa pod Grunwaldem (w literaturze niemieckiej pierwsza bitwa pod Tannenbergiem) – jedna z największych bitew w historii średniowiecznej Europy (pod względem liczby uczestników), stoczona na polach pod Grunwaldem 15 lipca 1410, w czasie trwania wielkiej wojny, między siłami zakonu krzyżackiego wspomaganego przez rycerstwo zachodnioeuropejskie (głównie z Czech, z wielu państewek na Śląsku, z Pomorza Zachodniego i z pozostałych państewek Rzeszy), pod dowództwem wielkiego mistrza Ulricha von Jungingena, a połączonymi siłami polskimi i litewskimi (złożonymi głównie z Polaków, Litwinów i Rusinów) wspieranymi lennikami obu tych krajów (Hospodarstwo Mołdawskie, Księstwo Mazowieckie, Księstwo Płockie, Księstwo Bełzskie, Podole i litewskie lenna na Rusi) oraz najemnikami z Czech, Moraw i z państewek ze Śląska oraz uciekinierami ze Złotej Ordy [3] i chorągwiami prywatnymi (między innymi chorągiew z Nowogrodu Wielkiego księcia Lingwena Semena), pod dowództwem króla Polski Władysława II Jagiełły.
Arbeitslager Treblinka, SS-Sonderkommando Treblinka, Vernichtungslager Treblinka – wymiennie stosowane nazwy kompleksu dwóch niemieckich obozów, pracy i zagłady, istniejących w latach 1941/1942-1944 w lasach nad Bugiem, wzdłuż linii kolejowej Siedlce-Małkinia, niedaleko wsi Poniatowo. Nazwa pochodzi od nazwy stacji kolejowej znajdującej się 6 km od obozu.

Przez miasto przebiega trasa drogi wojewódzkiej nr 733.

Według danych z 30 czerwca 2009 miasto miało 4135 mieszkańców.

Ośrodek usługowo-mieszkaniowy, drobny przemysł.

Historia

Pierwszy wiarygodny przekaz historyczny o Skaryszewie pochodzi z 1198 – dotyczy on przejścia osady na własność klasztoru Bożogrobców w Miechowie. Uzyskanie od Kazimierza Sprawiedliwego wolności targowej, dla targu w Skaryszewie w drugiej połowie XII wieku. Wolność targowa była dla osady skaryszewskiej pierwszym prawem typu lokacyjnego, które należy uważać za świadectwo osadnictwa na prawie polskim. Prawa miejskie Skaryszew otrzymał w 1264 roku.

Cmentarz żydowski w Skaryszewie - kirkut mieści się naterenie zwanym "za górki". Idzie się do niego drogą do Bogusławic, a następnie drogą polną. Nekropolia powstała po 1862 roku. Nie ma obecnie żadnego śladu po kirkucie. Cmentarz ma piowierzchnę 1 hektara.
Gmina Skaryszew (do 1870 gmina Bogusławice, dawn. gmina Skaryszów) – gmina miejsko-wiejska w województwie mazowieckim, w powiecie radomskim. W latach 1975-1998 gmina położona była w województwie radomskim.

Na rynku wybudowany zostaje ratusz przed rokiem 1618, na wschodnim obrzeżu miasta powstaje szpital w 1629. W czasie wojen szwedzkich miasto zostaje spalone, drugi pożar niszczy zabudowę w 1670. Po zniszczeniach tego wieku miasto liczy tylko 363 mieszkańców i na długi okres traci znaczenie jako ośrodek miejski. Dopiero XVIII wiek przynosi ożywienie gospodarcze miasteczka. Z 1787 pochodzą pierwsze wzmianki o Żydach osiedlających się w mieście.

II wojna światowa – największy konflikt zbrojny w historii świata, trwający od 1 września 1939 do 2 września 1945 (w Europie do 8 maja 1945), obejmujący zasięgiem działań wojennych prawie całą Europę, wschodnią i południowo-wschodnią Azję, północną Afrykę, część Bliskiego Wschodu i wszystkie oceany. Niektóre epizody wojny rozgrywały się nawet w Arktyce i Ameryce Północnej. Poza większością państw europejskich i ich koloniami, brały w niej udział państwa Ameryki Północnej i Ameryki Południowej oraz Azji. Głównymi stronami konfliktu były państwa osi i państwa koalicji antyhitlerowskiej (alianci).
Barok (z por. barroco – "perła o nieregularnym kształcie", lub z fr. baroque – "bogactwo ozdób") – główny kierunek w kulturze środkowo i zachodnioeuropejskiej, którego trwanie datuje się na zakres czasowy od końca XVI wieku do XVIII wieku. Barok obejmował wszystkie przejawy działalności literackiej i artystycznej, a także filozofię i architekturę. U jego podstaw leżał sprzeciw wobec renesansowego klasycyzmu, głęboka religijność, mistycyzm i egzystencjalny niepokój.

Pomimo zakazu osiedlania się Żydów w Skaryszewie, obowiązującym do 1862, w 1827 mieszkało ich w nim około 82. Po upadku powstania styczniowego Skaryszew utracił prawa miejskie w 1870. Synagoga w Skaryszewie powstała około 1900. Żydowski cmentarz powstał wcześniej, bo już w drugiej połowie XIX wieku.

W 1921 Skaryszew liczył około 2072 mieszkańców, z czego było 820 Żydów. Prawa miejskie Skaryszew odzyskał w 1922. Skaryszew przeżywał szybki rozwój demograficzny i gospodarczy. Rozwijało się rzemiosło, natomiast upadło znaczenie jarmarków i targów. Jako siedziba gminy i lokalny ośrodek rzemieślniczo – usługowy miasto otrzymało nowe obiekty administracyjne, usługowe i mieszkalne. Przeprowadzona w 1938 komasacja wprowadziła nowe ulice i nowe targowisko.

Miasto (od prasłow. *městьce, *mě́sto "miejsce", łac. civitas) – historycznie ukształtowana jednostka osadnicza charakteryzująca się dużą intensywnością zabudowy, małą ilością terenów rolniczych, ludnością pracującą poza rolnictwem (w przemyśle lub w usługach) prowadzącą specyficzny miejski styl życia.
Kazimierz II Sprawiedliwy (ur. 1138, zapewne przed 28 października, zm. 5 maja 1194 w Krakowie) – książę wiślicki w latach 1166-1173, książę sandomierski od 1173, od 1177 książę krakowski (z włączonym do księstwa do 1182 Kaliszem i Gnieznem), od 1186 książę mazowiecki i kujawski (możliwe, że Kujawy otrzymał dopiero syn Kazimierza – Leszek Biały w 1199)[potrzebne źródło]. Syn Bolesława III Krzywoustego z rodu Piastów. Przydomek: "Sprawiedliwy" nie jest mu współczesny, pojawił się dopiero w XVI wieku.

II wojna światowa przyniosła duże zniszczenia miasta. W marcu 1941 do Skaryszewa przesiedlono część Żydów z Przytyka. 18 stycznia 1942 powołano do życia liczącą siedem osób Żydowską Służbę Porządkową w Skaryszewie. Getto w Skaryszewie powstało w kwietniu 1942. Mieszkało w nim, zależnie od okresu, pomiędzy 400 a 1200 ludzi. Miały miejsce egzekucje Żydów w radomskim więzieniu za opuszczanie terenu getta w Skaryszewie. W Skaryszewie istniała delegatura radomskiego komitetu Żydowskiej Samopomocy Społecznej. Skaryszewskie getto zostało zlikwidowane w drugiej połowie sierpnia 1942, kiedy wszystkich mieszkańców wywieziono do getta w Szydłowcu, a stamtąd 23 września do obozu w Treblince.

Jüdischer Ordnungsdienst (dosł. Żydowska Służba Porządkowa, potocznie policja żydowska albo tzw. odmani) to w okresie II wojny światowej podległe częściowo Judenratom kolaborujące z nazistowskimi Niemcami żydowskie jednostki policyjne wewnątrz gett, obozów pracy oraz obozów koncentracyjnych. Wykorzystywano je do rekwizycji, łapanek, eskortowania przesiedleńców oraz akcji deportacyjnych.
Powiat radomski - powiat w Polsce (południowa część województwa mazowieckiego), utworzony w 1999 roku w ramach reformy administracyjnej. Siedzibą władz powiatu jest miasto Radom.

Po wyzwoleniu w 1945 z okupacji hitlerowskiej Skaryszew nadal jest miastem rolniczo-rzemieślniczym z niewielkim zapleczem produkcyjnym. Miasto wzbogaciło się w nowe obiekty mieszkalne i usługowe oraz administracyjne.

"Wstępy Skaryszewskie" – targi koni

"Wstępy", czyli jarmark konny jest organizowany w Skaryszewie bez przerw od 1432 (według legendy przywilej targowy nadał sam Władysław Jagiełło w podzięce za dostarczenie koni walczącym w Bitwie pod Grunwaldem). Jarmark był organizowany w maju, w święto Wniebowstąpienia Pańskiego.

Przytyk (jidysz: פשיטיק) − wieś w Polsce położona w województwie mazowieckim, w powiecie radomskim, siedziba gminy Przytyk. W latach 1975-1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa radomskiego. Umiejscowiona jest nad rzeką Radomką w odległości 17 km od Radomia.
Władysław IV Waza (ur. 9 czerwca 1595 w Łobzowie, zm. 20 maja 1648 w Mereczu) – król Polski w latach 1632–1648 i tytularny król szwedzki 1632–1648, tytularny car rosyjski do 1634, syn Zygmunta III Wazy i jego pierwszej żony Anny Habsburżanki.

W 1633 król Władysław IV w dekrecie zezwolił by targi koni były w mieście organizowane w pierwszy (wstępny – stąd nazwa) poniedziałek po Środzie Popielcowej. I tradycja ta pozostała do dzisiejszego dnia. Drugi dzień targów (wtorek) był dniem "poprawin".

Jarmark ten jest do dziś dnia jednym z najstarszych, najsłynniejszych i najpopularniejszych tego typu targiem w Europie.

W związku z "końskimi" tradycjami miejscowości w marcu 2011 stanął na rynku drewniany koń - zabawka, będący inicjatywą prywatną jednego z mieszkańców - Daniela Rogali.

Województwo radomskie - jedno z 49 województw istniejących w latach 1975-1998. Położone było w centralnej Polsce. Sąsiadowało z województwami: skierniewickim i piotrkowskim od zachodu, kieleckim i tarnobrzeskim od południa, lubelskim i siedleckim od wschodu oraz warszawskim od północy. W 1976 roku powierzchnia województwa radomskiego liczyła 7294 km² powierzchni i 682 000 mieszkańców.
Jakub Większy (Starszy), dla odróżnienia od Jakuba Mniejszego (Młodszego) Apostoła, Jakub Pielgrzym lub Jakub z Compostelli, scs. Apostoł Iakow Ziewiediejew (zm. 43 lub 44) – jeden z 12 apostołów Jezusa Chrystusa, syn Zebedeusza i Salome, brat Jana Ewangelisty (Jana Teologa), męczennik, święty Kościoła katolickiego, anglikańskiego, ewangelickiego, ormiańskiego, koptyjskiego i prawosławnego. Święty ten wymieniany jest w Modlitwie Eucharystycznej (Communicantes) Kanonu rzymskiego.

Wstępom odbywającym się w 2012 roku towarzyszyły protesty obrońców praw zwierząt przeciwko niehumanitarnemu traktowaniu koni, którzy stali się obiektem wyzwisk ze strony handlarzy. Na targach niesprzedane konie przeważnie trafiają na rzeź, w związku z czym często dochodziło do niehumanitarnego i brutalnego ich traktowania. Sieć często obiegały zdjęcia stłoczonych i poranionych koni, które wykonywane były właśnie podczas tych targów. W internecie licznie powstają strony dokumentujące ten stan rzeczy, np. Akcja "Stop Skaryszew", oraz liczne profile na facebooku.

Powstanie styczniowe (; zasięgiem objęło tylko ; Wilno zostało spacyfikowane przez oddziały Murawjowa Wieszatiela; po upadku powstania Kraj i Litwa pogrążyły się w żałobie narodowej; w 1867 zniesiono autonomię Królestwa Polskiego, jego nazwę i budżet, w 1869 zlikwidowano Szkołę Główną Warszawską, w latach 1869–1870 setkom miast wspierających powstanie odebrano prawa miejskie doprowadzając je tym samym do upadku, w 1874 zniesiono urząd namiestnika, w 1886 zlikwidowano Bank Polski; skasowano wszystkie klasztory w Królestwie, skonfiskowano ok. 1600 majątków ziemskich i rozpoczęto intensywną rusyfikację ziem polskich; po stłumieniu powstania znaczna część społeczeństwa Królestwa i Litwy uznała dalszą walkę zbrojną z zaborcą rosyjskim za bezcelową i zwróciła się ku pracy organicznej; powstanie przyczyniło się do korzystniejszego niż w dwóch pozostałych zaborach uwłaszczenia chłopów; pozostawiło trwały ślad w literaturze (Orzeszkowa – Nad Niemnem, Dąbrowska – Noce i dnie) i sztuce polskiej (Grottger – Polonia i Lithuania, Matejko – Polonia) XIX i XX wieku w kraju, na Litwie i na Białorusi.
Klasa okręgowa (grupa radomska) - jedna z sześciu na terenie województwa mazowieckiego klas okręgowych, stanowiąca pośredni szczebel rozgrywkowy między IV ligą, a klasą A. Stanowi tzw. VI ligę w rozgrywkach krajowych.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

Czy wiesz że...? beta

Województwo mazowieckie – jednostka podziału administracyjnego Polski, największe pod względem powierzchni i ludności województwo. Obejmuje obszar o powierzchni 22 892,48 km². Według danych z 2010 r. miało 5,24 mln mieszkańców. Siedzibą władz województwa jest Warszawa. Województwo zostało utworzone 1 stycznia 1999 r.

Potop szwedzki – szwedzki najazd na Polskę w 1655 w czasie II wojny północnej (1655–1660). Formalnie zakończył go pokój w Oliwie zawarty w 1660. Wojna ta, prowadzona była nie tylko przez Szwecję, w czasie wojny zmieniały się zarówno sojusze, jak i siły obu stron. Była ona kontynuacją wcześniejszych wojen prowadzonych przez Rzeczpospolitą, miała także swoje korzenie w sporze o tron Szwecji zapoczątkowanym jeszcze przez króla Zygmunta III Wazę. Potop szwedzki pokazał słabość Rzeczypospolitej, gdyż szwedzkie sukcesy możliwe były m.in. dzięki współpracy samych Polaków, którymi kierowały różne motywy. Choć ostatecznie najeźdźcy zostali wyparci z kraju, to koszt zawartych układów był wysoki, a zniszczenia materialne i kulturowe są widoczne do dziś[potrzebne źródło].

Podział administracyjny Polski 1975-1998 – podział administracyjny obowiązujący od 1 czerwca 1975 do 31 grudnia 1998 (od reformy w 1975 do reformy w 1999). Został wprowadzony ustawą z dnia 28 maja 1975 r. o dwustopniowym podziale administracyjnym Państwa oraz o zmianie ustawy o radach narodowych. Utworzono 49 województw, zlikwidowano pośredni szczebel administracyjny, czyli powiaty. Województwo warszawskie miało status województwa stołecznego, a województwa łódzkie i krakowskie były tzw. województwami miejskimi. Początkowo Wrocław stanowił jednostkę podziału administracyjnego stopnia wojewódzkiego w obrębie woj. wrocławskiego.

Żydowski Instytut Historyczny im. Emanuela Ringelbluma (ŻIH) z siedzibą w Warszawie zajmuje się badaniami nad dziejami i kulturą Żydów w Polsce. W latach 1994 - 2008 formalnie funkcjonował jako państwowy Instytut Naukowo-Badawczy, jedyna w Polsce państwowa placówka naukowa związana z mniejszością narodową. Od 1 stycznia 2009 roku instytut nosi imię Emanuela Ringelbluma i ma status państwowej instytucji kultury.

Własność – to najszersze, podstawowe prawo rzeczowe, pozwalające właścicielowi korzystać z rzeczy i rozporządzać nią z wyłączeniem innych osób (w jego ramach właściciel korzysta z maksimum uprawnień względem rzeczy). Oznaką korzystania z rzeczy są uprawnienia do posiadania, używania, pobierania pożytków i innych dochodów z rzeczy (pożytki rzeczy - naturalne, np. płody, jabłka z sadu i cywilne, np. czynsz z tytułu dzierżawy lub najmu, odsetki od pożyczki albo leasingu itp.) oraz dysponowania faktycznego rzeczą (przetwarzanie rzeczy, zużycie, a nawet zniszczenie). Z kolei przez rozporządzanie rozumie się uprawnienia do wyzbycia się własności (np. przeniesienie, zrzeczenie, czy rozrządzenie na wypadek śmierci) i do obciążenia rzeczy poprzez ustanowienie ograniczonego prawa rzeczowego, np. zastaw, hipoteka lub poprzez dokonanie czynności – zobowiązań dotyczących rzeczy o skutkach obligacyjnych tj. oddanie w dzierżawę, najem, pożyczkę, leasing. Uprawnienia te nie stanowią granic prawa własności, które zakreśla obowiązujące ustawodawstwo. Właściciel nie może ani korzystać z rzeczy, ani też nią rozporządzać w sposób sprzeczny z przepisami ustaw i z zasadami współżycia społecznego. Właścicielem może być każda osoba (fizyczna lub prawna), z pewnymi wyjątkami, np. właścicielem nieruchomości nie może być to cudzoziemiec bez stosownego zezwolenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji. Współwłasność polega na tym, że własność tej samej rzeczy przysługuje niepodzielnie kilku osobom. Ochrona własności oparta jest na systemie roszczeń (windykacyjne lub negatoryjne), jakie przysługują właścicielowi w razie naruszenia jego prawa. Własność jest funkcją rozwoju stosunków społecznych, politycznych i ekonomicznych. Na temat początków własności rzymskiej istnieje wiele hipotez. Powszechnie przyjmuje się, iż wcześniej wykształciło się prawo jednostki na rzeczach ruchomych, a dopiero później na nieruchomościach.

Getto (wł. ghetto - pierwotne znaczenie wyrazu huta, odlewnia) - odizolowane miejsce wybrane dla zamieszkania mniejszości narodowej, kulturowej bądź religijnej, poza którym nie wolno tejże społeczności zamieszkiwać; począwszy od średniowiecza przez getto rozumiano wydzielony obszar miasta, w którym przymusowo osiedlano Żydów lub przedstawicieli innych narodów. Getto zazwyczaj otoczone jest murem strzeżonym od zewnątrz, współcześnie zazwyczaj dodatkowo zabezpieczonym zasiekami z drutu kolczastego lub także urządzeniami elektronicznymi. Getto jest zazwyczaj całkowicie zależne od dostaw żywności oraz energii z zewnątrz.

Drogi wojewódzkie w Polsce – sieć dróg uzupełniająca system dróg krajowych. Droga wojewódzka stanowi własność właściwego samorządu województwa. Zgodnie z Ustawą z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych z późniejszymi zmianami (Dz. U. z 2007 r. Nr 19, poz. 115), do dróg wojewódzkich zalicza się drogi stanowiące połączenia między miastami, mające znaczenie dla województwa i drogi o znaczeniu obronnym, nie zaliczone do dróg krajowych. Do kategorii dróg wojewódzkich zaliczane są drogi na podstawie uchwały sejmiku wojewódzkiego odpowiedniego województwa.