Skorupiaki - Polski Serwis Naukowy

Kaczenica z wąsonogów żyje w strefie pływów. Bophut, Ko Samui, Tajlandia.

Skorupiaki (Crustacea) – podtyp stawonogów, w większości wodnych. Wiele gatunków wchodzi w skład planktonu. Znanych jest ponad 50 tysięcy gatunków.

Budowa zewnętrzna

Wyraźny podział ciała na kilka odcinków - tagmy ( głowotułów i odwłok). Wyraźna segmentacja tułowia i odwłoka. Charakteryzują się dużym stopniem zróżnicowania budowy. Wielkość od 0,5 mm (oczlik) do kilkudziesięciocentymetrowych okazów homarów czy langust. Największy skorupiak to krab japoński. Na głowie znajduje się pięć par silnie zmodyfikowanych odnóży:czułki I pary, czułki II pary, żywaczki, szczęki I pary i szczęki II pary. Tułów i odwłok mają liczne odnóża służące do lokomocji, chwytania zdobyczy lub oddychania . Odnóża są dwuczęściowe z wyjątkiem pierwszej pary czułków. U większości ciało pokryte pancerzem (karapaksem). Wiele gatunków pasożytniczych np. spośród wąsonogów (Cirripedia) lub widłonogów (Copepoda) to pasożyty wewnętrzne, których skrajnie uproszczona budowa zewnętrzna i wewnętrzna w niczym nie przypomina budowy wolno żyjących przedstawicieli. Ich przynależność do podtypu skorupiaków określa się na podstawie analizy budowy stadiów larwalnych lub badań genetycznych.

Skorupiaki niższe - członowce - podraczki - (Entomostraca) - tradycyjnie wyróżniana parafiletyczna grupa drobnych skorupiaków (w zależności od autora w randze działu systematycznego, gromady lub podgromady), tworząca wraz z gromadą pancerzowców, czyli skorupiaków wyższych, podtyp skorupiaków. Do członowców zalicza się m.in. podkowiastogłowe, liścionogi, wąsonogi, splewki i widłonogi, a zazwyczaj także małżoraczki.

Odnóża - parzyste przydatki występujące na tagmach stawonogów. Pełniące funkcje (często związane z lokalizacją): czuciowe, pokarmowe, lokomotoryczne, kopulacyjne, transportowe, przędne. Ilość, budowa i rozmieszczenie odnóży jest ważna cechą taksonomiczną.

Układ mięśniowy

Skorupiaki mają zginacze i prostowniki, których działanie jest antagonistyczne.

Układ krążenia

Układ krążenia skorupiaków, tak jak innych stawonogów, jest otwarty. Krąży w nim hemolimfa, powstała z wymieszania krwi i płynu jamy ciała. Barwniki oddechowe występujące u skorupiaków to hemocyjanina i hemoglobina.

Układ wydalniczy

Narządami wydalniczymi skorupiaków są metanefrydia znajdujące się w gruczołach czułkowych lub i szczękowych.

Stawonogi (Arthropoda, z gr. arthron – staw + podus – noga) – najliczniejszy w gatunki typ zwierząt na Ziemi. Dotychczas opisano ponad milion gatunków. Według danych IUCN opisano 950 000 gatunków owadów i 40 000 skorupiaków. Liczby w pozostałych grupach stawonogów wahają się – w zależności od źródła – od kilkunastu tysięcy (np. wije) do ponad 60 tysięcy gatunków pajęczaków, a z każdym rokiem przybywa ich coraz więcej.

Karapaks (łac. carapax pancerz) – twarda grzbietowa powłoka zewnętrzna ciała niektórych zwierząt. Występuje u skorupiaków, pajęczaków oraz u żółwi.

Oddychanie

Mniejsze oddychają całą powierzchnią ciała, większe skrzelami lub płucami odwłokowymi.

Rozmnażanie

Większość skorupiaków jest rozdzielnopłciowa, nieliczne są obojnakami. Rozwój może być prosty lub złożony.

Środowisko życia

Zwierzęta wodne, w większości wolno żyjące, rzadziej osiadłe (wąsonogi), nieliczne lądowe – te na ogół składają jaja w morzu, część na lądzie w wilgoci. Pasożyty nieliczne.

Systematyka

Klasyfikacja skorupiaków jest przedmiotem żywej dyskusji specjalistów i w dużej mierze różni się zależnie od źródła. Podana niżej jest uznawana przez wielu specjalistów:

Oczlik (Cyclops) - rodzaj skorupiaków z rodziny Cyclopidae. Ciało długości od 3 do 25 mm składa się z głowotułowia i segmentowanego odwłoka. Na głowie posiada oko nauplisowe i 2 pary czułków. Na tułowiu występuje 5 par dwu gałęziastych odnóży zakończonych szczecinkami. Odwłok kończy się widełkami. Samice noszą dwa pakiety jaj. Oczliki występują w dużych ilościach w planktonie. Są pokarmem dla ryb. Narządem ruchu są czułki.

Hermafrodytyzm, obojnactwo, dwupłciowość, gynandromorfizm – zjawisko występowania w ciele jednego osobnika jednocześnie męskich i żeńskich gruczołów rozrodczych albo występowanie w jego ciele gruczołu obojnaczego wytwarzającego jaja i plemniki. Obojnactwo występuje często u zwierząt bezkręgowych i u roślin wyższych (u roślin nazywane jest obupłciowością lub androginią), rzadziej u kręgowców. U osobników hermafrodytycznych najczęściej zachodzi zapłodnienie krzyżowe, rzadziej samozapłodnienie – u roślin nazywane samopylnością.

Wedle tej pracy skorupiaki uzyskują rangę podtypu, do którego należy 6 żyjących gromad:

Gromada: Branchiopoda – skrzelonogi

Gromada: Remipedia – łopatonogi

Gromada: Cephalocarida – podkowiastogłowe

Gromada: Ostracoda – małżoraczki

Gromada: Maxillopoda

Gromada: Malacostraca – pancerzowce (skorupiaki wyższe)

W innych źródłach, np. natknąć się można jeszcze na przestarzały układ systematyczny, w którym skorupiaki są gromadą (podtyp żuwaczkowce) i dzielą się na:

Pancerzowce, skorupiaki wyższe (Malacostraca) - gromada najwyżej uorganizowanych skorupiaków (Crustacea), które mimo znaczących różnic kształtu i wielkości wykazują cechy wspólne:

Plankton (gr. planktós – błąkający się[1]) – zespół organizmów żywych unoszących się w wodzie. Nawet jeśli mają narządy ruchu, to są one zbyt słabe, by organizmy te mogły się aktywnie przeciwstawić prądom wodnym i wiatrom, wystarczą natomiast do biernego utrzymywania się w stanie zawieszenia. Zazwyczaj plankton stanowią drobne organizmy, ale zalicza się do niego również organizmy pod postacią meduzy, które mogą mieć znaczne rozmiary.

podraczki, do których należą m.in. dafnie, oczliki, przekopnice, pąkle i inne prymitywniejsze gatunki

rakowce, nazywane skorupiakami wyższymi, np.: raki, homary, langusty, kraby, kryl, prosionki, stonogi

Linki zewnętrzne

Informacje naukowe o skorupiakach świata

Literatura

Grabda E. (red.) Zoologia – Bezkręgowce. PWN, Warszawa 1989

Przypisy

Otałęga Z.(red,) 2000. Encyklopedia biologiczna. Opres, Kraków.
Martin, J.W. & Davis, G.E., 2001. An Updated Classification of the recent Crustacea. Natural History Museum of Los Angeles County, Science Series 39.
Balerstet, Lewiński, Prokop, Sabath, Skirmuntt "Biologia 1" zakres rozszerzony, Rumia, Wydawnictwo Pedagogiczne Operon, 2002 ISBN 83-87518-88-3

Gatunek (łac. species) – termin stosowany w biologii w różnych znaczeniach, zależnie od kontekstu, w jakim występuje. Najczęściej pod pojęciem gatunku rozumie się:

Langusta, langusta pospolita (Palinurus elephas syn. Palinurus vulgaris) - skorupiak morski z rodziny langustowatych. Jadalna, zaliczana do owoców morza, poławiana gospodarczo na dużą skalę. Nazywana czerwoną langustą lub langustą europejską.