Skryptorium - Polski Serwis Naukowy

Skryba przy pracy w scriptorium

Scriptorium (łac. scribere – pisać) – w średniowieczu terminem tym określano pulpit do pisania i czytania oraz całość warsztatu pisarskiego. W klasztorze – pomieszczenie, w którym przepisywano ręcznie księgi. Zakonników zajmujących się rękopiśmiennictwem nazywano skryptorami lub skrybami. Z czasem powstały dzięki nim takie specjalizacje jak: kaligrafia i iluminacja (miniatura). Scriptoria były też na dworach królewskich i przy katedrach.

Skryba (łac. scriba) - osoba zajmująca się zawodowo odręcznym przepisywaniem ksiąg lub dokumentów. Zawód skryby występował w zróżnicowanych formach we wszyskich kulturach posługujących się pismem.

Jan Gutenberg, właściwie Jan Gensfleisch, niem. Johannes Gensfleisch zur Laden zum Gutenberg (ur. ok. 1399, zm. 3 lutego 1468) – złotnik i drukarz moguncki, niemiecki rzemieślnik, twórca pierwszej przemysłowej metody druku na świecie.

Pierwsi parali się tym zajęciem benedyktyni, już od VI wieku. Z czasem książki zaczęto także kopiować poza klasztorami. Najważniejsze scriptoria w Europie około roku 800 znajdowały się w Weronie, Bobbio (oba we Włoszech) i opactwie w Sankt Gallen (dziś w Szwajcarii). Scriptoria przetrwały jeszcze po wynalezieniu druku przez Gutenberga (1397–1468). Wydajność pracy kopisty wynosiła 3-6 kart formatu in quatro dziennie. Na przepisanie Biblii trzeba było roku. Kopista mógł przepisać 40 dzieł w ciągu życia.

Skryba (łac. scriba) - osoba zajmująca się zawodowo odręcznym przepisywaniem ksiąg lub dokumentów. Zawód skryby występował w zróżnicowanych formach we wszyskich kulturach posługujących się pismem.

Kaligrafia — sztuka starannego i estetycznego pisania, a często również zdobionego artystycznie. Nauka kaligrafii miała kształtować charakter, cierpliwość, była podstawowym przedmiotem w szkołach. Do ok. 1960 była w Polsce przedmiotem nauczania początkowego, mającym na celu doskonalenie pisma odręcznego.

Narzędzia kopisty: pióra, pumeks, kreda, rożki służące jako kałamarze, atrament czarny i czerwony, nóż do cięcia skór, brzytwa do wyrównywania nierówności i dzielenia na stronice, ostre narzędzie do punktowania przed kreśleniem linii pionowych, deseczka do polerowania, tabliczki z woskiem do zapisków, rysik, pilniczki do ostrzenia piór, kamień do rozrabiania farb. Atrament początkowo wyrabiano z soku kapuścianego, siarczanu miedzi i galasowek długo gotowanych z gumą arabską i piwem lub winem.

Klasztor (z łac. claustrum – miejsce zamknięte) – budynek, lub kompleks budynków, w którym zamieszkują zakonnicy, lub zakonnice określonej reguły, charakterystyczny dla wyznań chrześcijańskich jak i buddyzmu; w obrządku wschodnim – monaster.

Doksograf (gr. dóksa → sąd + gráphō → piszę) - starożytny grecki pisarz, który spisywał, referował poglądy znanych filozofów. Głównym inicjatorem zapoczątkowującym ten rodzaj spisywania poglądów był Arystoteles. Jego następcami i kontynuatorami zostali m.in. Teofrast, Diogenes Laertios.

Zobacz też

Doksograf

inkatenacja

Bibliografia

B. Bieńkowska, H. Chamerska, Tysiąc lat książki i bibliotek w Polsce, Wrocław 1992,

K. Głombiński, H. Szwejkowska, Książka rękopiśmienna i biblioteka w starożytności i średniowieczu, Warszawa 1979,

B. Kosmanowa, Książka i jej czytelnicy w dawnej Polsce, Warszawa 1981,

L. Moulin, Życie codzienne zakonników w średniowieczu: (X-XV wiek), przekł. z fr. E. Bakowska, Warszawa 1986