Slawizm - Polski Serwis Naukowy

Slawizm – w językoznawstwie: wyraz, zwrot lub konstrukcja składniowa zapożyczone z któregoś z języka słowiańskiego przez język nie należący do tej rodziny.

Pojęcia slawizm używa się dla zbiorczego określenia zapożyczeń, pochodzących z różnych języków słowiańskich (rusycyzmów, polonizmów, czechizmów itd.), lub na określenie słów, czy wyrażeń słowiańskiego pochodzenia, w przypadku których trudno określić, z jakiego z języków zostały przejęte. Najnowsze slawizmy przeniknęły do innych języków w dwudziestym wieku przez zmienną sytuację geopolityczną, a także przez dzieła literackie i filmy. Jednym z najpopularniejszych takich dzieł jest "Mechaniczna pomarańcza", futurystyczna dystopia mająca miejsce w Anglii, gdzie słowa rosyjskie są używane jako lingua franca i slang młodzieżowy. Emigranci żydowscy w Stanach Zjednoczonych także spopularyzowali przez jidysz pewne słowiańskie wyrazy w amerykańskiej mowie potocznej. W innych językach znane są także nieliczne nazwy potraw słowiańskich.

Karel Čapek (ur. 9 stycznia 1890 w Malé Svatoňovice, zm. 25 grudnia 1938 w Pradze) - jeden z najważniejszych czeskich pisarzy XX wieku. Urodził się w miejscowości Malé Svatoňovice, wtedy znajdującej się w Austro-Węgrzech, obecnie w Czechach. Po raz pierwszy użył i spopularyzował słowo robot, które pojawiło się w jego sztuce R.U.R. (Roboty Uniwersalne Rossuma). Był jednym z pionierów fantastyki naukowej.

Kasza – jadalne nasiona kuchniach świata. Dzięki wysokiej zawartości skrobi posiadają wysoką wartość odżywczą. W kuchni polskiej aż do czasów potopu szwedzkiego rozmaite kasze stanowiły podstawę wyżywienia większości populacji.

Slawizmy znane w innych językach to m.in.

babuszka – (z ros. babcia) używana w innych językach, zwłaszcza w angielskim, błędna nazwa zamiast matrioszka dla typowej lalki rosyjskiej rozkładanej i zawierającej mniejsze lalki.

beluga, rosyjska nazwa ryby, z której uzyskuje się najdroższy rodzaj kawioru

blini, znane także jako blints przez jidysz

bolshevik

borstch

chachki, chachkes – cacko w liczbie mnogiej, spopularyzowane w USA przez jidysz

glastnost

ikura – japońska nazwa kawioru, z rosyjskiego "ikra"

kasha – spopularyzowana w USA przez jidysz

kalbasa – spopularyzowana w USA przez polskich imigrantów (podawana też jako Polish sausage).

latkes – placki ziemniaczane w rosyjskim lub ukraińskim, spopularyzowane w USA przez jidysz

njet – z rosyjskiego, używane w mowie potocznej w innych językach dla podkreślenia negacji

nudnik – nudziarz, spopularyzowane w USA przez jidysz

Pierestrojka

pirogi – slawizm w Europie i w USA oznaczający gotowane pierożki z nadzieniem, używany jak w języku polskim, nie w rosyjskim, gdzie pirog oznacza potrawę pieczoną z nadzieniem, dużą i podobną do pieczeni rzymskiej.

polonez – w języku francuskim taniec polski

robot – stworzona przez czeskiego pisarza Karela Čapka nazwa automatu pracującego za człowieka, z czeskiego "robota" – pańszczyzna, ciężka praca. Z końcem dwudziestego wieku słowo robot zostało skrócone w języku angielskim do "bot", co oznacza automatyczny skrypt w Internecie.

smetana – określa w innych językach wyłącznie kwaśną śmietanę, dodawaną do słowiańskich potraw jak barszcz

sputnik

ushanka – czapka uszanka

vampire – spopularyzowana przez Brama Stokera rumuńska pożyczka słowiańskiego pojęcia "upiór", czyli zmarłej osoby, wstającej po śmierci z grobu i polującej w nocy na ludzi, aby wyssać z nich krew.

vodka