Smętek - Polski Serwis Naukowy

Smętek (kasz. Smãtk) – demoniczny diabeł złośliwie trapiący ludzi, występujący w ludowych legendach i pieśniach kaszubskich. Najprawdopodobniej pozostałość po kulcie jakiegoś bóstwa lub demona z czasów przedchrześcijańskich.

Stefan Żeromski (ur. 14 października 1864 w Strawczynie koło Kielc, zm. 20 listopada 1925 w Warszawie) – polski prozaik, publicysta, dramaturg, nazwany "sumieniem polskiej literatury".

Legenda (łac. legenda – to co powinno być przeczytane) – w literaturze opowieść posługująca się elementami niezwykłości oraz cudowności, związanej z życiem świętych i męczenników. Informuje o powstaniu jakiegoś miasta lub państwa, zawiera zdarzenia historyczne, najczęściej występuje w niej jakiś bohater lub rycerz. Często osnuta na wątkach ludowych i apokryficznych; rozpowszechniona w średniowieczu. Pierwotnie przekazywana ustnie, następnie zapisywana.

Smętek w literaturze

W wielu utworach kaszubskich (i nie tylko) Smętek przedstawiany jest w różny sposób. Zazwyczaj wsadza ludzi do piekła. Aleksander Majkowski w Życiu i przygodach Remusa opisuje go jako sprawcę wszelkiego nieszczęścia Kaszubów i demonicznego wysłannika piekieł, który pod postacią adwokata Czernika współpracuje z zaborcą pruskim, by ciemiężyć Kaszubów. Podobną postać Smętka znajdziemy w Wietrze od morza Stefana Żeromskiego. Zupełnie inaczej postać tę kreuje Bernard Sychta w swoim dramacie Śpiące Wojsko, gdzie Smętek jest ucieleśnieniem ducha Kaszub – całym Kaszubów smutkiem i cierpieniem skupionym w jednej postaci. Całkowitej rehabilitacji Smętka dokonał w swoim utworze Sąd nieostateczny Lech Bądkowski, przedstawiając go jako jedynego "ludzkiego" bohatera dramatu – w utworze tym Smętek jest postacią rozbitą pomiędzy swoim diabelskim pochodzeniem, a wstrętem do czynienia zła; uczyniony głównym bohaterem dramatu Smętek okazuje się w oczach czytelnika być jedyną postacią zdolną do czynienia dobra. Symbolem pruskiego ciemiężenia jest postać Smętka w słynnym reportażu Melchiora Wańkowicza "Na tropach Smętka" (1935-36) z podróży pisarza po ziemi warmińsko-mazurskiej. Postać legendarnego Smętka występuje wg miejscowych wyobrażeń pod postacią Krzyżaka.

Lech Bądkowski (ur. 24 stycznia 1920 r. w Toruniu, zm. 24 lutego 1984 r. w Gdańsku) – żołnierz, pisarz, dziennikarz, tłumacz oraz kaszubski działacz polityczny, kulturalny i społeczny.

Kaszuby (kasz. Kaszëbë lub Kaszëbskô) – kraina historyczna w Polsce, będąca częścią Pomorza, którą zamieszkują Kaszubi (autochtoniczni Pomorzanie) – zachodniosłowiańska grupa etniczna, którą cechuje specyficzny język kaszubski i wyraźnie zaznaczone poczucie odrębności.

Przypisy

Barbara i Adam Podgórscy: Wielka Księga Demonów Polskich - leksykon i antologia demonologii ludowej. Katowice: Wydawnictwo KOS, 2005, s. 416. ISBN 83-89375-40-0.

Bibliografia

Zobacz hasło Smętek w Wikisłowniku

Jan Drzeżdżon: Piętno Smętka. Z problemów kaszubskiej literatury regionalnej lat 1920-1939. Gdańsk: Wydawnictwo Morskie, 1973.

Jerzy Samp: Smętek. Studium kreacji literackich. Gdańsk: Wydawnictwo Morskie, 1984.