Smok Kaszubski - Polski Serwis Naukowy

Smok Kaszubski – pociąg opancerzony Wojska Polskiego II RP, improwizowany podczas kampanii wrześniowej przez Lądową Obronę Wybrzeża.

Historia

Pociąg zbudowany został z inicjatywy kpt. mar. Jerzego Błeszyńskiego we wrześniu 1939 roku przez pracowników Warsztatów Portowych Marynarki Wojennej w Gdyni. Do budowy użyto blach stalowych grubości 9 mm przeznaczonych na kadłuby niezbudowanych niszczycieli „Orkan” i „Huragan”. Dowódcą pociągu został wspomniany kpt mar. Błeszyński, a po jego zranieniu pod Wejherowem 9 września i śmierci w szpitalu, porucznik marynarki Adrian Hubicki. Obsługę parowozu stanowili gdyńscy kolejarze, a wśród ponad 40-osobowej załogi większość stanowili podoficerowie i marynarze z byłej kompanii obsługi portu.

ORP Mazur - polski torpedowiec, a następnie szkolny okręt artyleryjski, służący w latach 1922-1939, dawny niemiecki V-105 z okresu I wojny światowej. Był to jeden z pierwszych okrętów PMW oraz pierwszy z dwóch polskich okrętów o tej nazwie. Został zatopiony 1 września 1939 przez niemieckie lotnictwo.

Parowóz (lokomotywa parowa) – lokomotywa napędzana maszyną parową lub turbiną parową. Para pochodzi z kotła opalanego węglem i drewnem, rzadziej ropą czy mazutem, a w parowozach bezogniowych z zasobnika pary.

Kalendarium działań bojowych

Konstrukcję pociągu ukończono 7 września w warsztatach portowych Marynarki Wojennej w Gdyni. 8 września wieczorem doszło do starcia z patrolami niemieckiej piechoty na zachód od Wejherowa, gdzie pociąg wspierał działania 1 Morskiego Pułku Strzelców. Następnie miało miejsce starcie z plutonem wozów bojowych dywizji SS „Heimwehr Danzig” pod Wejherowem, na szosie do Redy. Pociąg uszkodził jeden z nich i odparł atak samolotów uszkadzając jeden z nich.

Reda (kaszb. Réda, niem. Rheda) – miasto i gmina w północnej Polsce, w województwie pomorskim, w powiecie wejherowskim, położone w Pradolinie Redy-Łeby nad rzeką Redą. Należy do aglomeracji gdańskiej. Tworzy też zespół trzech miast zwany Małym Trójmiastem Kaszubskim.

Pociąg pancerny – pociąg złożony z opancerzonego parowozu i kilku wagonów pancernych uzbrojonych w działa i broń maszynową, a czasami także z drezyn pancernych lub bojowych wagonów motorowych.

9 września miał miejsce pojedynek ogniowy z dywizjonem niemieckiej artylerii w rejonie Wejherowa, zajętym tego dnia przez wroga. Lekko uszkodzony „Smok Kaszubski” wycofał się do Redy i potem do Rumi, dowództwo po ciężko rannym kapitanie Błeszyńskim przejął porucznik Hubicki. Pociąg póżniej patrolowałe teren pomiędzy Redą a Zagórzem.

Gdynia () – miasto na prawach powiatu położone w północnej Polsce, nad Zatoką Gdańską (odnogą Morza Bałtyckiego), w województwie pomorskim, wchodzące w skład Trójmiasta (wraz z Gdańskiem i Sopotem). Szerzej, (również z Pruszczem Gdańskim, Redą, Rumią i Wejherowem) jest elementem aglomeracji gdańskiej; jako jedna z gmin wchodzi także w skład Komunalnego Związku Gmin "Dolina Redy i Chylonki".

Tendrzak – parowóz przystosowany konstrukcyjnie do eksploatacji bez tendra. Wodę przewozi w zbiornikach umieszczonych obok kotła lub pod nim, a węgiel w skrzyni umieszczonej za budką maszynisty (w małych tendrzakach skrzynia z węglem może być umieszczona przed budką lub jej rolę może pełnić kosz z węglem w budce). Tendrzaki w oznaczeniu mają jako drugą dużą literę K.

10 września "Smok" dokonał rozpoznania w opuszczonej przez polskie oddziały Redzie, ewakuował rannych i wsparł ogniem 3 Batalion Rezerwowy atakujący wzdłuż szosy Zagórze–Reda.

11 września wsparł ogniowo oddziały walczące w rejonie węzła kolejowego Rumia-Zagórze, a 12 września rano wsparł ogniowo obrońców Kępy Oksywskiej z pozycji pod Chylonią. Potem w czasie przejazdu w rejon Zagórza został zaatakowany przez niemieckie bombowce nurkujące, które zniszczyły jeden z wagonów i uszkodziły pozostałą część pociągu. W starciu zginęło czterech żołnierzy, wielu zostało rannych.

OKl27 – polski parowóz – osobowy tendrzak przeznaczony do ruchu lokalnego, skonstruowany w 1927 roku. Była to pierwsza lokomotywa całkowicie zaprojektowana i produkowana w Polsce. W latach 1928-33 H. Cegielski w Poznaniu wyprodukował 122 sztuki tych parowozów.

Kępa Oksywska – rozległa, lekko pofalowana wysoczyzna morenowa z urwistym 30-40-metrowym klifem na wybrzeżu Zatoki Puckiej. Razem z kępami: Pucką, Redłowską i Swarzewską oddzielona od reszty trójmiejskiej wysoczyzny Pradoliną Kaszubską, ukształtowaną przez wody ustępującego lądolodu.

W dniach późniejszych odprowadzono wrak pociągu do Gdyni i rozpoczęto remont, który następnie przerwano z powodu ewakuacji Gdyni. Załoga pociągu walczyła dalej jako oddział pieszy aż do zdobycia przez Niemców Kępy Oksywskiej.

Skład pociągu

parowóz tendrzak OKl27 obudowany płytami pancernymi

dwa opancerzone wagony desantowe

dwa wagony bojowe (opancerzone węglarki)

platformy z narzędziami i szynami.

Uzbrojenie

1 działo plot. 37 mm wydobyte z wraku ORP „Mazur” (zatopionego 1 września)

1 działko salutacyjne kalibru 47 mm z ORP „Bałtyk”

11 ckm

30 kbk z ORP „Wicher”

Przypisy

↑ Krawczak, Odziemkowski: Polskie pociągi pancerne... s. 175–176.
Krawczak, Odziemkowski: Polskie pociągi pancerne... s. 177–178.
↑ Krawczak, Odziemkowski: Polskie pociągi pancerne... s. 179.
↑ Krawczak, Odziemkowski: Polskie pociągi pancerne... s. 180–181.

Bibliografia

Rajmund Szubański: Początek pancernego szlaku. Warszawa: Wydawnictwo Książka i Wiedza, 1980, s. 78–80.

Tadeusz Krawczak, Jerzy Odziemkowski: Polskie pociągi pancerne w wojnie 1939. Wyd. I. Warszawa: Książka i Wiedza, 1987, seria: Biblioteka Pamięci Pokoleń. ISBN 8305117235.