Smok Wawelski - Polski Serwis Naukowy

Ten artykuł dotyczy legendarnego smoka. Zapoznaj się również z: gatunek Smok wawelski, nazywany „smokiem z Lisowic”.

Smok Wawelski na XVI-wiecznej ilustracji

Pomnik Smoka Wawelskiego ziejącego ogniem przy wyjściu ze Smoczej Jamy

Smok zionie ogniem

Smok Wawelski – legendarny smok mieszkający u podnóża krakowskiego wzgórza wawelskiego w jaskini nazywanej Smoczą Jamą.

Waleska (Walaska, Valeska, Valaska lub Valiska) – legendarna założycielka miasta Kłodzko, która miała panować na grodzie na Zamkowej Górze w czasach pogańskich. Postać funkcjonowała w tradycji ludowej ziemi kłodzkiej jeszcze do czasów wymiany narodowościowej na tym terenie po II wojnie światowej.

Ulica Smocza – ulica w Krakowie na Stradomiu. Wytyczona w połowie XIX wieku. Nazwa ulicy pochodzi od legendarnego Smoka Wawelskiego. Zabudowa ulicy pochodzi w większości z końca XIX stulecia. Do lat 70. XX wieku kończyła się na placu, który znajdował się na końcu ulicy Dietla. Po wybudowaniu Mostu Grunwaldzkiego ulica została skrócona do ul. Koletek.

Legenda

Według starszego przekazu z XII wieku autorstwa Wincentego Kadłubka za rządów króla Kraka w Krakowie pojawił się potwór – smok nazywany "całożercą" (holophagus). Żądał on raz na tydzień ofiary z bydła. Jeżeli mieszkańcy nie dostarczyli mu krowy, zjadał w zamian ludzi. Krak wysłał do zabicia smoka swych dwóch synów. Nie potrafili jednak pokonać stwora w walce wręcz, więc wymyślili podstęp. Podali mu skórę bydlęcą wypchaną siarką i smok się nią udusił. Następnie bracia poróżnili się o to, kto zwyciężył smoka, i jeden z nich zabił drugiego. Powróciwszy do zamku, wytłumaczył ojcu, że to smok zabił jego brata. Gdy został po śmierci Kraka królem, odkryto jego tajemnicę i wygnano z kraju. Jan Długosz w swojej kronice przeniósł bratobójstwo synów Kraka na okres po śmierci ojca, a zabójstwo smoka przypisał samemu władcy. Braci nazwał również Krakiem i Lechem. Według początkowej wersji to Krak II był młodszym bratem i zabił starszego, natomiast według Jana Długosza było odwrotnie.

Misja profesora Gąbki - wydana w 1975 roku powieść Stanisława Pagaczewskiego, będąca kontynuacją wydarzeń przedstawionych w Porwaniu Baltazara Gąbki. Na podstawie książki powstał 13-odcinkowy serial animowany Wyprawa Profesora Gąbki (1978-1980).

Kraków – i pod względem powierzchni. Jedno z najstarszych miast Polski, o ponad tysiącletniej historii. Kraków posiada wartościowe zabytki architektury, działa w nim wiele instytucji i placówek kulturalnych.

Druga wersja Marcina Bielskiego z XV wieku głosi, że smoka pokonał szewczyk Skuba za pomocą fortelu – podłożył mu barana wypchanego siarką. Po zjedzeniu barana smoka tak paliło w gardle, że wypił pół Wisły i pękł.

Próby wyjaśnienia legendy

Oprócz próby wytłumaczenia legendy o smoku wawelskim jako reminiscencji prastarego mitu o smoku jako symbolu zła, dopatrywano się w niej także echa wydarzeń historycznych. Według niektórych historyków smok jest symbolem obecności Awarów na Wzgórzu Wawelskim w II połowie VI wieku, a pożerane przez bestię ofiary to ściągane przez nich daniny.

Porwanie Baltazara Gąbki - wydana w 1965 powieść dla dzieci autorstwa Stanisława Pagaczewskiego. Ze względu na oryginalność, poczucie humoru oraz umiejętne wykorzystanie tradycyjnych motywów (książę Krak, Smok Wawelski) powieść zdobyła sobie wśród młodych czytelników ogromną popularność.

Porwanie Baltazara Gąbki - polski serial animowany wyprodukowany w latach 1969-1970 na postawie książki Porwanie Baltazara Gąbki Stanisława Pagaczewskiego.

Pojawiają się także hipotezy, że legenda o krakowskim smoku łudząco przypomina opowieść o Danielu i smoku babilońskim i jest to tylko polska wersja biblijnej opowieści.

Współczesność

Na pamiątkę legendy u podnóża Wzgórza Wawelskiego w 1972 ustawiono pomnik Smoka Wawelskiego.

Postać smoka wawelskiego występuje jako postać pozytywna w trylogii Stanisława Pagaczewskiego o przygodach Baltazara Gąbki: Porwanie Baltazara Gąbki, Misja profesora Gąbki, Gąbka i latające talerze; a także w filmach animowanym Porwanie Baltazara Gąbki i Wyprawa Profesora Gąbki - ratując świat przed opryszkami z Krainy Deszczowców.

Smok wawelski (jako "The Beast of Krakow" – "Krakowska Bestia") pojawił się w ósmym numerze komiksu Nextwave z wydawnictwa Marvel Comics (scenariusz Warrena Ellisa, rysunki Stuarta Immonena).

Smok wawelski pojawia się także w komiksie "Hellboy animated: Czarne zaślubiny i inne opowieści" w historii "Sądny dzwonek" (polskie wydanie Egmont wrzesień 2008).

Jedna z ulic dobiegających do Wawelu jest nazywana ulicą Smoczą.

Zobacz też

W Wikimedia Commons znajdują się multimedia związane z tematem:
Smok Wawelski

Zobacz w Wikicytatach kolekcję cytatów
Smok Wawelski

Łysiec oraz Waleska – podobne legendy dotyczące smoków na ziemi kłodzkiej.

Smok Smoków

Przypisy

Mistrz Wincenty tzw. Kadłubek: Kronika Polska. Wrocław: Ossolineum, 2008. ISBN 83-04-04613-X..
↑ Jerzy Strzelczyk: Mity, podania i wierzenia dawnych Słowian. Poznań: Rebis, 2007. ISBN 978-83-7301-973-7.
Jerzy Strzelczyk: Od Prasłowian do Polaków. Kraków: Krajowa Agencja Wydawnicza, 1987, s. 75-76. ISBN 83-03-02015-3.
Strona Zamku Królewskiego na Wawelu
Województwo Małopolskie. Polska niezwykła – przewodnik
Nextwave: Agents of H.A.T.E. #8
Magazyn kultury popularnej Esensja