Sobór efeski - Polski Serwis Naukowy

Ichthys w ruinach starożytnego Efezu

Sobór efeski – trzeci Sobór powszechny, zwołany w Efezie przez cesarza Teodozjusza II w 431, w celu zakończenia sporu wywołanego przez Nestoriusza dotyczącego rozumienia osoby Jezusa i tytułu Marii z Nazaretu, Theotokos (Bogarodzica).

Okoliczności zwołania Soboru

Sobór efeski został zwołany, by rozwiązać kwestię błędów chrystologicznych patriarchy Konstantynopola Nestoriusza, które dały początek nestorianizmowi. Tym, który zaalarmował Kościół był biskup Aleksandrii Cyryl. Nie wszyscy biskupi jednakowo podzielali rozpoznanie Aleksandryjczyka. Linia podziału opinii przebiegała zasadniczo między dwiema szkołami teologicznymi, aleksandryjską i antiocheńską. Ta druga skłaniała się bardziej w kierunku wizji Nestoriusza.

Chrystologia – w szerokim tego słowa znaczeniu to nauka o Jezusie Chrystusie. W węższym znaczeniu stanowi jeden z działów teologii chrześcijańskiej.
Apolinaryzm jest poglądem odnoszącym się do natury Chrystusa. Nazwa pochodzi od głównego przedstawiciela tej doktryny, Apolinarego, w latach około 360 - 392 biskupa Laodycei. Był on gorącym zwolennikiem dogmatu ogłoszonego na Soborze Nicejskim (325), który ogłosił, że Chrystus w całej pełni posiada boską naturę. Apolinary twierdził, że aby zachować boskość Chrystusa, Jego natura ludzka była niekompletna, czyli nie posiadała duszy rozumnej.

Istota sporu

Dla chrystologii Cyryla punktem wyjścia było istniejące odwiecznie Słowo, które stało się ciałem - jak opisuje Jezusa prolog Ewangelii Janowej 1,14. Cyryl określał Słowo greckimi terminami: hypostazis i fyzis, traktując je zamiennie. Słowo przyjęło ciało, tworząc jedność, jedną hipostazę czyli fyzis, zachowując jednocześnie niezmienioną naturę ludzką.

Sobór powszechny, sobór ekumeniczny – w Kościołach chrześcijańskich - spotkanie biskupów całego Kościoła w celu ustanowienia praw kościelnych (kanonów soborowych) i uregulowania spraw doktryny wiary i moralności. Początkowo sobory były zwoływane przez cesarzy rzymskich (bizantyjskich). Sobory Kościoła rzymskokatolickiego (nie uznawane przez pozostałych chrześcijan, w tym prawosławnych i protestantów) są zwoływane przez papieża. Według prawa kanonicznego papież przewodniczy obradom soboru osobiście (lub przez delegatów), a także określa ramy obrad i zatwierdza dekrety soborowe. Śmierć papieża w czasie trwania obrad powoduje ich zawieszenie, i dopiero jego następca może wznowić obrady.
Berthold Altaner (ur. 10.09.1885 r. w m. Góra św. Anny na Górnym Śląsku; zm. 30.01.1964 w Bad Kissingen, Dolna Frankonia. Był niemieckim, katolickim historykiem Kościoła i patrologiem.

Chrystologia Szkoły antiocheńskiej kształtowała się w konfrontacji z apolinaryzmem, dlatego jej punktem wyjścia była konkretna, pełna osobowość ludzka Chrystusa, określana terminem prosopon (osoba). Chrystus człowiek, prosopon, złączył się z Bóstwem Słowa. Podkreślano dwoistość tego, co składało się na tajemnicę Chrystusa.

I Sobór Nicejski – pierwszy sobór powszechny biskupów chrześcijańskich, zwołany przez cesarza Konstantyna 20 maja 325 roku, w Nicei (około 80 km od Konstantynopola) w celu uczczenia 20 rocznicy jego panowania.
Papież (Ojciec Święty) (łac. papa, -ae m, wł. papa, gr. pappas, forma funkcjonująca w języku polskim pochodzi od czeskiego papež) – biskup Rzymu, głowa Kościoła rzymskokatolickiego, katolickich Kościołów wschodnich, Stolicy Apostolskiej oraz państwa Watykan. Obecnym papieżem jest Benedykt XVI.

Zgodnie z tą dualistyczną wizją osoby Chrystusa, Nestoriusz, w ślad za Diodorem z Tarsu i Teodorem z Mopswestii, zbyt daleko zaszedł w rozdzielaniu w Zbawicielu dwóch rzeczywistości: boskiej i ludzkiej. Z jego ujęć wynikało jakoby w Chrystusie były dwa podmioty: Syna Boga (Słowo) i syna człowieka (Jezus Mesjasz, syn Maryi). Z tego względu nie dopuszczał, by nazywano Maryję Bożą Rodzicielką - Theotokos. Pozwalał zwracać się do niej jedynie jako do Matki Chrystusa (Mesjasza) - Chrystotokos, uznając, że Maryja zrodziła jedynie człowieczeństwo Jezusa.

Syria (arab. سوريا / سورية, transk. Sūriyya, nazwa oficjalna: Syryjska Republika Arabska الجمهورية العربية السورية Al-Dżumhurijja al-Arabijja as-Surijja) – arabskie państwo na Bliskim Wschodzie, graniczące z Turcją (822 km), Irakiem (605 km), Jordanią (375 km), Libanem (375 km) i Izraelem (76 km).
Grecja (gr. Ελλάδα Elláda, IPA: [e̞ˈlaða] lub Ελλάς Ellás, IPA: [e̞ˈlas], tr. Yunanistan), Republika Grecka (Ελληνική Δημοκρατία Ellinikí Dimokratía, IPA: [e̞ˌliniˈci ðimo̞kraˈtiˌa]) – kraj w południowo-wschodniej części Europy, położony na krańcu Półwyspu Bałkańskiego. Graniczy z Albanią, Republiką Macedonii i Bułgarią na północy oraz z Turcją na wschodzie. Ma dostęp do czterech mórz: Morza Egejskiego, Morza Kreteńskiego na wschodzie, Morza Jońskiego na zachodzie oraz Morza Śródziemnego od południa.

Zwołanie Soboru

Różnice ujęć teologicznych stały się powodem nieporozumień, które poruszyły niemal całe wschodnie cesarstwo. Oto wydarzenia, które doprowadziły do zwołania Soboru:

428 r.

10 kwietnia Nestoriusz został patriarchą Konstantynopola. Głosił kazania przeciwko tytułowi Maryi Theotokos. Cyryl z Aleksandrii wystąpił przeciw temu w dorocznym Liście Wielkanocnym, wysłał także osobny list do mnichów egipskich.

429 r.

Pod koniec lata Cyryl napisał list do Nestoriusza (list 2) i dostał odpowiedź od niego (list 3 w kolekcji listów Cyryla).

Teodozjusz II, Flavius Theodosius (ur. 10 kwietnia 401, zm. 28 lipca 450) – najstarszy syn cesarza Arkadiusza i wnuk Teodozjusza I Wielkiego. Był cesarzem wschodniorzymskim w latach 408–450 (został nim samodzielnie w wieku 7 lat), choć koronowano go za życia ojca krótko po urodzeniu w 402 roku.
Nestoriusz (384-451) - mnich rodem z Syrii, teolog, świetny mówca i kaznodzieja. Jako patriarcha Konstantynopola (428-431) bezwzględnie zwalczał arian i macedonian. Opierając się na naukach Diodora z Tarsu i Teodora z Mopsuestii walczył przeciw herezji apolinaryzmu, głoszącej, że człowieczeństwo Jezusa nie było pełne, co doprowadziło go do przekonań dokładnie odwrotnych. Powstałą w ten sposób herezję, od imienia jej twórcy, nazwano nestorianizmem. Pełny jej wykład Nestoriusz dał w publicznym wystąpieniu na Boże Narodzenie 429 roku.

430 r.

Styczeń lub luty. Cyryl napisał drugi list do Nestoriusza (list 4).

15 czerwca - Nestoriusz wysłał list z odpowiedzią Cyrylowi.

11 sierpnia. Synod rzymski zwrócił się do patriarchy Konstantynopola Nestoriusza wymagając, by sprostował swoje nauczanie w ciągu 10 dni (list Celestyna, 11-14).

Początek listopada. W Aleksandrii odbył się synod poświęcony błędom Nestoriusza. Została wysłana delegacja, która zawiozła list do Konstantynopola z 12 anatematyzmami sformułowanymi przez Cyryla (List 17).

Akacjusz z Beroe (ur. ok. 332) - pisarz wczesnochrześcijański. Jako młodzieniec poświęcił się życiu monastycznemu. W 378 został biskupem Beroe (Aleppo) w Syrii. Uczestniczył w pracach Soboru Konstantynopolitańskiego w 381 roku. Zacięty przeciwnik Jana Chryzostoma. Wraz z trzema innymi biskupami sądził Jana Chryzostoma na synodzie "Pod Dębem". Nie uczestniczył w Soborze Efeskim w 431 roku, ale prawdobodobnie wywarł wpływ na kształt tzw. Symbolu Zjednoczenia z 433 roku. Wkrótce potem zmarł.
Pomazaniec, Namaszczony, Mesjasz (hebr. מָשִׁיחַ), Chrystus (gr. χριστός), pot. Wybraniec – przydomek biblijny oznaczający osobę namaszczoną (pomazaną) olejem.

19 listopada. Cesarz Teodozjusz II, by przywrócić pokój w cesarstwie i w Kościele, zwołał Sobór do Efezu na dzień 7 czerwca 431 r. List zwołujący, w którym poleca, by z każdej prowincji kościelnej przybyło kilku przedstawicieli, wysłał Cyrylowi i innym metropolitom.

Kościół Wschodu (syr. ܥܕܬܐ ܕܡܕܢܚܐ ʿĒ(d)tāʾ d-Maḏn(ə)ḥāʾ) zwany także Kościołem nestoriańskim – chrześcijański kościół wschodni należący do tradycji syryjskiej. Początkowo jeden z wielu kościołów państwa perskich Sasanidów rozprzestrzenił się na Azję. Między IX, a XIV wiekiem stał się największym z chrześcijańskich kościołów jeśli chodzi o zasięg geograficzny – jego diecezje rozciągały się od Morza Śródziemnego do Chin i Indii.
Nestorianizm to doktryna głosząca, że Jezus Chrystus składa się z dwóch odrębnych bytów: ludzkiego i boskiego. Nazwa pochodzi od Nestoriusza, patriarchy Konstantynopola w latach 428-431. Nestorianizm został uznany za herezję i potępiony na soborze efeskim w 431.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

Czy wiesz że...? beta

Szkoła antiocheńska — grupa egzegetów i teologów, działających w Antiochii, stolicy Syrii, pod koniec IV w. i na początku V wieku. Jako głównych autorów wymienia się św. Lucjana, Euzebiusza z Nikomedii, Marisa z Chalcedonu, Eudoksjusza, Teognisa z Nicei, Asteriusza, Ariusza, Diodora z Antiochii, biskupa Tarsu, oraz jego trzech wielkich uczniów,Teodora z Mopswestii, jego brata Polichromiusza, oraz Jana Chryzostoma. Także św. Efrem jest zaliczany do tej szkoły ze względu na jego przywiązanie do literalnego odczytywania Pisma Świętego. Ze Szkołą Antiocheńską, wiąże się też dwóch innych autorów, uczniów Teodora z Mopswestii oskarżonych w okresie Soboru Konstantynopolitańskiego II (553 r.) o nieortodoksyjne interpretacje natury Chrystusa w sporze o Trzy Dzieła - Teodoret z Cyru oraz Ibas z Edessy. Uczniem Teodora był również Nestoriusz.

Nicejsko-konstantynopolitańskie wyznanie wiary lub Symbol konstantynopolitański /(łac.) Symbolum Constantinopolitanum/, dawniej nie do końca ściśle zwany też Symbolem nicejskim - chrześcijańskie wyznanie wiary najbardziej rozpowszechnione wśród tekstów credo używanych współcześnie w liturgiach. W Kościele katolickim i w Cerkwiach prawosławnych jest odmawiane lub śpiewane w liturgii Eucharystii w niedziele i uroczystości. Autorytet symbolu przyjmuje również Wspólnota anglikańska, a także starokatolicy, luteranie oraz niektóre inne denominacje protestanckie. W Kościele rzymskokatolickim i niektórych wyznaniach protestanckich i starokatolickich tekst symbolu jest uzupełniony o "Bóg z Boga" - sformułowanie z symbolu przyjętego w 325 r. na Soborze w Nicei oraz późniejszy, średniowieczny dodatek, krytykowany przez prawosławie - "i Syna" (Filioque).

Zakon dominikanów to potoczna nazwa Zakonu Kaznodziejskiego (łac. Ordo Praedicatorum – OP). Składa się z trzech gałęzi: braci dominikanów, mniszek oraz świeckich zrzeszonych we fraterniach (zwanych tercjarzami). Szerszym pojęciem jest Rodzina Dominikańska , która obejmuje ponadto zgromadzenia sióstr dominikanek czynnych, członków instytutów świeckich oraz inne grupy i osoby indywidualne żyjące zgodnie z duchem św. Dominika, a nie podlegające bezpośredniej władzy generała Zakonu.

Konstantynopol stał się siedzibą patriarchy w 381, gdy do czterech dotychczasowych stolic patriarszych – Rzymu, Aleksandrii, Antiochii i Jerozolimy – Sobór konstantynopolitański I dodał piątą: Nowy Rzym (gr. Nea Roma), czyli Konstantynopol, sytuując ją jako drugą w hierarchii patriarchatów. Ustanowienie stolicy patriarszej w Konstantynopolu było wynikiem zabiegów biskupów tego miasta, dotychczas skromnych sufraganów Heraklei. Wśród hierarchii, wiernych i cesarzy przeważył pogląd, że skoro dotychczasowe Bizancjum, którego znaczenie wynikało "tylko" z ruchu handlowego przez Bosfor, stało się stolicą wschodniej części Cesarstwa, to powinno zostać wyniesione do rangi równej Rzymowi – starej stolicy. Mimo przeciwdziałania papieży kolejne sobory powszechne przyznały biskupom Konstantynopola godność patriarszą i wydzieliły im kanoniczne terytorium, składające się ostatecznie z całej europejskiej części Cesarstwa Wschodniorzymskiego, diecezji Ilirii (należącej do cesarstwa zachodniorzymskiego) i całej Azji Mniejszej.

Ewangelia wg św. Jana [J, Jn lub Jan] – jedna z czterech Ewangelii Nowego Testamentu, której autorstwo przypisuje się Janowi Apostołowi lub Janowi prezbiterowi, tradycyjnie umieszczana jako czwarta. Jest to ewangelia chronologicznie najpóźniejsza ze wszystkich ewangelii nowotestamentowych. Jako jedyna z nich nie jest ewangelią synoptyczną.

Sobór Chalcedoński – czwarty sobór powszechny biskupów chrześcijańskich, który odbywał się w dniach 8-31 października 451 roku w kościele św. Eufemii w Chalkedonie (mieście zwanym obecnie Kadi-Koy, położonym w Turcji). Został zwołany przez cesarza Marcjana i zatwierdzony przez papieża Leona I Wielkiego listem do tegoż cesarza.

Leon I Wielki (na Wschodzie znany jako Lew) – ojciec Kościoła, wybitny teolog, święty Kościoła katolickiego i prawosławnego, doktor Kościoła (scs. Swiatitiel Lew, papa Rimskij), papież.