Soja zwyczajna - Polski Serwis Naukowy

Nasiona

Soja warzywna, s. owłosiona, s. zwyczajna (Glycine max (L.) Merr. – gatunek rośliny jednorocznej należący do rodziny bobowatych. Pochodzi z południowo-wschodniej Azji. W Polsce jest rzadko uprawiana, czasami przejściowo dziczejąca.

Wegetarianizm – rodzaj diety charakteryzujący się wyłączeniem z posiłków produktów pochodzenia mięsnego i ewentualnie jaj lub nabiału z pobudek moralnych, etycznych bądź zdrowotnych. W języku potocznym wegetarianizm to zbiór kilku diet, które w różnym stopniu ograniczają spożywanie produktów pochodzenia zwierzęcego.

Stany Zjednoczone, Stany Zjednoczone Ameryki (ang.: United States, United States of America, US, USA) – państwo w Ameryce Północnej graniczące z Kanadą od północy, Meksykiem od południa, Oceanem Spokojnym od zachodu, Oceanem Arktycznym od północnego zachodu, Oceanem Atlantyckim od wschodu.

Morfologia

Łodyga Dorasta do 1 m wysokości. Liście Złożone, trójlistkowe. Kwiaty Motylkowate (grzbieciste) o barwie fioletowej. Owoce Strąki szorstko owłosione. Zawierają 1-4 nasiona bogate w białko i tłuszcz. Są małe, owalne i mają różnorodne zabarwienie – od żółtego poprzez brunatne i zielone do czarnego.

Zastosowanie

Jest rośliną uprawną z grupy tzw. roślin strączkowych. Nasiona soi są bardzo ważnym surowcem do produkcji pasz i stanowią też cenny pokarm dla człowieka. Produkty spożywcze wytwarzane z soi są szczególnie chętnie włączane do diety przez wegetarian, jako alternatywa dla mięsa. Na bazie nasion soi wytwarza się takie produkty, jak: olej sojowy, mączka sojowa, kasza sojowa, mleko sojowe, tofu, lecytyna. Preparaty z soi dodawane są do różnych przetworów, m.in. konserw mięsnych, wędlin – dodatek soi podnosi ich wartości odżywcze. Nasiona soi zawierają bardzo dużo w porównaniu z innymi roślinami, bo aż 30-50% białka, przy czym mają bardzo odpowiedni dla człowieka skład aminokwasów. Ponadto zawierają dużo tłuszczu (14-24%), oraz witaminy z grupy B.

Historia uprawy: pochodzi z Azji, prawdopodobnie wyhodowana została z soi ussuryjskiej. W Chinach uprawiana była od 4 tys. lat. Obecnie 45% areału jej upraw znajduje się w USA, skąd pochodzi około 55% światowej produkcji. Pozostali najwięksi producenci soi to Brazylia, Argentyna, Chiny oraz Indie. W Polsce jest rzadko uprawiana, gdyż wymaga ona dużo ciepła i stałych umiarkowanych opadów. Na niewielką skalę uprawiane są odmiany dostosowane do naszego klimatu.

Jest najważniejszą na świecie rośliną oleistą. Otrzymywanego z jej nasion oleju używa się do sałatek, do smażenia, wyrobu ciast i produkcji margaryny. W przemyśle wytwarza się z niego mydło, farby i smary.

Białko soi obniża poziom cholesterolu we krwi, zaś izoflawony wykazują pewne działanie antyrakowe. Soja u niektórych ludzi może wywołać alergię i zawiera szkodliwe tioglikozydy, które mogą przy długotrwałym spożywaniu przyczynić się do powstania wola tarczycy. Dotyczy to głównie produktów surowych, bowiem podczas gotowania zawartość szkodliwych składników zmniejsza się o 30%.

Soja jest giełdowym towarem (commodity). W 5/2008 buszel kosztuje $12.5, co w przeliczeniu daje $1.6/kg. Zawiera 28% oleju. 80% biodieslu wytwarza się z oleju sojowego. Po ekstrakcji heksanem oleju z sojowych płatków pozostaje wysokobiałkowa pasza.

Większość produkowanej soi stanowi soja transgeniczna. Udział soi GMO w ogólnoświatowej produkcji w 2008 roku wynosił 70% i stale wykazuje tendencję rosnącą.

Przypisy

Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website/Fabaceae (ang.). 2001–. [dostęp 2010-02-26].
Soybeans. W: FAOSTAT [on-line]. Food And Agricultural Organization of United Nations: Economic And Social Department: The Statistical Division. [dostęp 2011-02-27].
Wartości odżywcze i lecznicze soi
2008 ISAAA Report on Global Status of Biotech/GM Crops. W: ISAAA [on-line]. [dostęp 2012-02-28].

Bibliografia

Lisowski Stanisław 1996. Świat roślinny tropików. Wydawnictwo Sorus, Poznań. ISBN 83-85599-78-9

Linki zewnętrzne

Więcej o wartościach odżywczych i leczniczych soi