Siedziba Sojuszu Lewicy Demokratycznej przy ul. Rozbrat w Warszawie

Sojusz Lewicy Demokratycznej (SLD) – polska lewicowa partia polityczna, założona 15 kwietnia 1999 (zarejestrowana sądownie 17 maja 1999) przez działaczy większości organizacji wchodzących w skład koalicji SLD. W latach 2001–2005 partia tworząca rząd (do 2003 większościowy, koalicyjny z Polskim Stronnictwem Ludowym i Unią Pracy; od 2003 mniejszościowy wraz z niektórymi ugrupowaniami lewicowymi). Premierami z ramienia partii byli Leszek Miller (2001–2004) i Marek Belka (2004–2005). Od 2005 partia znajduje się w opozycji parlamentarnej. Sojusz Lewicy Demokratycznej jest członkiem Międzynarodówki Socjalistycznej. W Parlamencie Europejskim należy do Postępowego Sojuszu Socjalistów i Demokratów. Ideologia partii wywodzi się z nurtu socjaldemokratycznego.

Historia SLD

Geneza

Członkowie Sojuszu Lewicy Demokratycznej wywodzą się głównie ze środowisk związanych z Socjaldemokracją Rzeczypospolitej Polskiej oraz Polską Zjednoczoną Partią Robotniczą. W latach 1991–1999 SLD funkcjonował jako koalicja partii skupiona wokół SdRP. Pierwszym politykiem, który zaproponował przekształcenie koalicji SLD w partię polityczną, był Marek Borowski. Podczas kongresów SdRP w 1998 i 1999 pojawiły się postulaty przekształcenia SLD w partię polityczną. Doszło do tego w maju 1999, a w grudniu tego samego roku pod hasłem "Nowy wiek – nowy Sojusz Lewicy Demokratycznej. Socjaldemokratyczny program dla Polski" odbył się I kongres ugrupowania. W latach 2000–2001 poparcie dla SLD razem z Unią Pracy kształtowało się na poziomie 40–50%.

Koalicja Sojusz Lewicy Demokratycznej

Po samorozwiązaniu PZPR część działaczy podjęła decyzję o założeniu dwóch nowych partii socjaldemokratycznych. Główną spośród nich była założona w styczniu 1990 Socjaldemokracja Rzeczypospolitej Polskiej. 9 lipca 1991 podczas spotkania organizacji młodzieżowych z Aleksandrem Kwaśniewskim i Włodzimierzem Cimoszewiczem podjęto decyzję o utworzeniu koalicji wyborczej. 16 lipca do porozumienia wyborczego przystąpiły Polska Partia Socjalistyczna (PPS), Socjaldemokracja Rzeczypospolitej Polskiej (SdRP), Ogólnopolskie Porozumienie Związków Zawodowych (OPZZ), Związek Socjalistycznej Młodzieży Polskiej (ZSMP), Demokratyczna Unia Kobiet, Komitet Obrony Bezrobotnych i organizacje lokalne. Pod koniec lipca został zarejestrowany blok wyborczy. Hasło wyborcze Sojuszu brzmiało:

W wyniku wyborów partia zdobyła 11,98% poparcia, uzyskując 60 mandatów i drugi po Unii Demokratycznej wynik wyborczy. W parlamencie pełnił funkcję partii antysystemowej. 7 lipca 1993 została zawarta koalicja przez 29 sygnatariuszy. Hasło wyborcze kampanii brzmiało:

Koalicja wygrała wybory, zdobywając 20,4% głosów i 171 mandatów. Po wygranych wyborach Sojusz Lewicy Demokratycznej utworzył rząd z Polskim Stronnictwem Ludowym, który na początku kadencji miał większość 303 z 460 mandatów. Premierem został kandydat koalicyjnego PSL Waldemar Pawlak. Do opozycji należały w tamtej kadencji Sejmu: Unia Pracy, Unia Wolności, Bezpartyjny Blok Wspierania Reform, Konfederacja Polski Niepodległej, Mniejszość Niemiecka, Koło Nowa Demokracja oraz Polska Partia Socjalistyczna.

Pierwszym premierem koalicji SLD-PSL był Waldemar Pawlak. Za jego rządów przyjęto w czerwcu 1994 dokument „Strategia dla Polski”. Przed wyborami prezydenckimi w 1995 28 przedstawicieli partii i stowarzyszeń poparło kandydaturę lidera SLD na prezydenta Polski.

W wyniku zmian w ustaleniach koalicyjnych 7 marca 1995 premierem został Józef Oleksy, który – po oskarżeniu przez członka własnego rządu, ministra spraw wewnętrznych Andrzeja Milczanowskiego o szpiegostwo – zrezygnował 26 stycznia 1996 z pełnionego urzędu. Józefa Oleksego na tym stanowisku zastąpił Włodzimierz Cimoszewicz, który pełnił tę funkcję do 17 października 1997.

W lipcu 1997 podczas powodzi premier z SLD Włodzimierz Cimoszewicz skrytykował pomoc ofiarom powodzi, mówiąc:

Lista sygnatariuszy koalicji SLD w wyborach w 1997 (pełna lista; kolejność według kolejności podpisów na umowie koalicyjnej):

Przewodniczący Krajowego Komitetu Wyborczego SLD: Włodzimierz Cimoszewicz

W związku z wejściem w życie nowej Konstytucji RP, która prawo do zgłaszania kandydatów na posłów i na senatorów przyznała partiom politycznym i wyborcom, wykluczając organizacje społeczne, w dniu 15 kwietnia 1999 SLD przekształcił się w partię polityczną. Część partii składowych koalicji (m.in. PPS, RLP, "Proletariat") odmówiło przystąpienia do nowej partii.

Partia Sojusz Lewicy Demokratycznej

Spotkanie prounijne SLD (2003), m.in. Andrzej Szejna, Leszek Miller, Józef Oleksy, Marek Dyduch

Zapowiedź przekształcenia SLD w partię polityczną padła 7 kwietnia 1999 na spotkaniu parlamentarzystów lewicy Leszek Miller powiedział:

15 kwietnia 1999 29 osób będących podmiotami SLD (27 z 32 wchodzących w skład starej koalicji z wyjątkiem: PPS; Ruchu Ludzi Pracy; Krajowego Przedstawicielstwa Emerytów, Rencistów i Inwalidów; Stowarzyszenia Polaków Poszkodowanych przez III Rzeszę; Towarzystwa Nauk Społecznych) podpisało deklarację założycielską partii. Jedenaście dni później sąd zarejestrował SLD jako nową partię polityczną. 17 maja 1999 decyzja sądu się uprawomocniła. Do dnia 22 czerwca członkami KP SLD zostało 179 ze 192 posłów ugrupowania.

W dniach 18–19 grudnia 1999 odbył się I kongres SLD. Hasłem kongresu było:

Przewodniczącym partii został Leszek Miller, a sekretarzem generalnym Krzysztof Janik.

Powrót do władzy

Koalicja SLD-UP z wynikiem 41,04% wygrała wybory parlamentarne w 2001. Premierem został wtedy Leszek Miller, który pełnił urząd do 2 maja 2004. Partia zawarła koalicję rządową z Polskim Stronnictwem Ludowym i Unią Pracy. Rządy SLD przyczyniły się do ukończenia negocjacji akcesyjnych z Unią Europejską (szczyt w Kopenhadze 13 grudnia 2002) i do wzrostu gospodarczego przy jednoczesnym znaczącym wzroście zadłużenia państwa i powiększeniu deficytu handlowego. Do dziś niewyjaśniona została sprawa dostaw gazu do Polski, kiedy to rząd Leszka Millera zerwał negocjacje w sprawie dostaw gazu z Norwegii na rzecz pogłębienia monopolu rosyjskiego. 1 marca 2003 Leszek Miller wykluczył PSL z koalicji rządowej. Od tego momentu do końca kadencji SLD tworzył rząd mniejszościowy wspólnie z innymi lewicowymi partiami (do 2004 z UP, od 2004 z Unią Lewicy III RP – przedstawiciele tych partii zajmowali stanowisko wicepremiera; ponadto działacz powstałej w 2004 SDPL Marek Balicki pozostał do końca kadencji na stanowisku ministra zdrowia). W 2004 na stanowisku premiera Leszka Millera zastąpił Marek Belka.

W 2003 odbył się II kongres partii, na którym na przewodniczącego ponownie wybrano Leszka Millera oraz nowe władze partii, przedstawiono strategię warszawską oraz poruszono zagadnienia strategii ekologicznej dla Polski, skutecznego i bezpiecznego państwa obywatelskiego, równego statusu kobiet i mężczyzn oraz integracji europejskiej. Na konwencji w 2004 zmieniono prezydium SLD. Nowym szefem został Krzysztof Janik, a wiceszefami Katarzyna Piekarska i Grzegorz Napieralski.

Pod wpływem narastających konfliktów w łonie partii, 26 marca 2004 grupa działaczy SLD z marszałkiem Sejmu Markiem Borowskim na czele założyła nową partię pod nazwą Socjaldemokracja Polska (SDPL). Kontynuacją konfliktu wewnątrz SLD było odejście kolejnych działaczy i posłów do nowo utworzonej Partii Demokratycznej. Skutkiem III kongresu było utworzenie przez Socjaldemokrację Polską i Unię Pracy porozumienia wyborczego.

III kongres SLD odbył się w dniach 18–19 grudnia 2004. Na funkcję przewodniczącego wybrany został Józef Oleksy. Pokonał on przewodniczącego Krzysztofa Janika stosunkiem głosów 485:383. Na kongresie podjęto uchwałę dotyczącą referendum w sprawie traktatu konstytucyjnego i statusu polskich wojsk w Iraku.

21 maja 2005 kierownictwo SLD (przewodniczący, wiceprzewodniczący oraz przewodniczący klubu parlamentarnego) podało się do dymisji. Na konwencji partii 29 maja 2005 członkowie wybrali nowe władze z dotychczasowym ministrem rolnictwa w rządzie Marka Belki, Wojciechem Olejniczakiem na czele.

Ponownie w opozycji

W wyborach parlamentarnych, przeprowadzonych 25 września 2005, Sojusz Lewicy Demokratycznej zdobył 55 mandatów. Przed wyborami samorządowymi w 2006 SLD wszedł wraz z UP, PD oraz SDPL w skład koalicyjnego porozumienia Lewica i Demokraci. Współpracę kontynuowano po wyborach, Wojciech Olejniczak został jednym z przewodniczących powołanego 18 stycznia 2007 Komitetu Porozumiewawczego koalicji. W marcu 2007 były przewodniczący partii Józef Oleksy odszedł z partii po ujawnieniu przez "Dziennik" tzw. taśm Oleksego – podsłuchanej rozmowy polityka z biznesmenem Aleksandrem Gudzowatym. We wrześniu tego samego roku partię opuścił kolejny jej były przewodniczący – Leszek Miller.

Po wyborach parlamentarnych w 2007 posłowie SLD stanowili większość w klubie poselskim LiD (40 z 53). 29 marca 2008 zakończyła się współpraca wszystkich czterech partii w ramach LiD, po czym posłowie PD, a następnie SDPL, opuścili klub. 22 kwietnia 2008 powstał w Sejmie nowy klub poselski o nazwie "Lewica", który utworzyło dotychczasowych 40 posłów SLD oraz 2 dotychczasowych posłów Socjaldemokracji Polskiej. W późniejszym okresie do klubu dołączyli kolejni byli działacze SDPL.

IV kongres ugrupowania miał miejsce w dniach 31 maja–1 czerwca 2008. Pierwszego dnia kongresu nowym przewodniczącym Sojuszu został Grzegorz Napieralski, pokonał w głosowaniu dotychczasowego szefa partii Wojciecha Olejniczaka. Otrzymał 231 na 450 oddanych ważnych głosów, a Wojciech Olejniczak 210 głosów. Na początku 2010 byli premierzy i byli przewodniczący partii Leszek Miller oraz Józef Oleksy powrócili do SLD. Pod koniec września tego samego roku Klub Poselski Lewica przyjął nazwę KP SLD, a w jego skład wszedł kolejny były polityk SDPL Marek Balicki. Przed końcem kadencji do klubu dołączyli kolejni byli lub ówcześni członkowie SDPL (niektórzy opuścili klub jeszcze przed końcem kadencji). Pod koniec kadencji w klubie SLD zasiadało po dwoje członków Unii Pracy i SDPL.

W wyborach parlamentarnych w 2011 SLD uzyskał 27 mandatów w Sejmie i ponownie znalazł się w opozycji wobec rządu. 10 grudnia tego samego roku Grzegorz Napieralski zrezygnował z funkcji przewodniczącego partii, a na jego następcę został wybrany Leszek Miller, który zdobył 320 głosów delegatów. Jego kontrkandydaci uzyskali: Marek Balt 50 głosów, Joanna Senyszyn 28 głosów i Artur Hebda 17 głosów.

Katastrofa lotnicza w 2010

 Osobny artykuł: Katastrofa polskiego Tu-154 w Smoleńsku.

Wśród osób lecących 10 kwietnia wraz z prezydentem Lechem Kaczyńskim do Katynia znaleźli się również m.in. działacze Sojuszu Lewicy Demokratycznej. Zginęło wówczas troje posłów klubu Lewica: dwoje wiceprzewodniczących SLD – Jolanta Szymanek-Deresz i ogłoszony jako kandydat partii w wyborach prezydenckich w 2010 wicemarszałek Sejmu Jerzy Szmajdziński, a także współpracująca z SLD bezpartyjna posłanka klubu Izabela Jaruga-Nowacka.

Wybory prezydenckie

2000

W wyborach prezydenckich w 2000 SLD nie wystawił kandydata, ale poparł Aleksandra Kwaśniewskiego, którego w 1995 wysunęła SdRP. Aleksander Kwaśniewski wygrał w I turze, uzyskując 53,9% głosów.

2005

W wyborach prezydenckich SLD poparł kandydaturę Włodzimierza Cimoszewicza, który ostatecznie wycofał się przed głosowaniem. Ostatecznie, pomimo krytyki, Sojusz poparł kandydaturę Marka Borowskiego z SDPL. W drugiej turze formalnie SLD nie poparł żadnego z kandydatów.

2010

Kandydat SLD w wyborach prezydenckich w 2010 został ogłoszony na konwencji programowej 19 grudnia 2009. Został nim Jerzy Szmajdziński. 10 kwietnia 2010 zginął on w katastrofie lotniczej w Smoleńsku. 12 dni później zarząd partii zdecydował, że kandydatem partii będzie jej przewodniczący Grzegorz Napieralski. W wyborach, które odbyły się 20 czerwca, uzyskał on 13,68% i zajął 3. miejsce spośród 10 kandydatów. W drugiej turze partia nie poparła oficjalnie żadnego z kandydatów.

Wybory parlamentarne

2001

W wyborach parlamentarnych 26 września 2001, podczas których SLD uczestniczyło w koalicji z Unią Pracy (SLD-UP), partia uzyskała 201 (koalicja ogółem 216) mandatów poselskich i 75 senackich. Wraz PSL i UP współtworzyła rząd pod przewodnictwem Leszka Millera.

Najlepszy wynik do Sejmu koalicja (SLD-UP) uzyskała w okręgu wyborczym Sosnowiec (64,4%).

2005

Przed wyborami do Sejmu i Senatu, które odbyły się 25 września 2005, SLD podpisał porozumienie wyborcze z OPZZ, Unią Lewicy III RP, w wyniku czego kandydaci na posłów i senatorów z tych organizacji i partii kandydowali z listy wyborczej SLD w całym kraju. W wyborach do Sejmu na Sojusz zagłosowało 1 335 257 ludzi co stanowi 11,31% osób biorących udział w wyborach. Pozwoliło to zdobycie 55 miejsc w niższej izbie parlamentu i zajęcie tam 4. miejsca.

W wyborach do Senatu SLD nie zdobył ani jednego mandatu. Najlepszy wynik do Sejmu Sojusz Lewicy Demokratycznej uzyskał w okręgu wyborczym Sosnowiec (20%). Swojego przedstawiciela w Senacie Sojusz uzyskał jednak w wyborach uzupełniających 29 stycznia 2007 w okręgu elbląskim (został nim Władysław Mańkut).

2007

W wyborach 21 października 2007 SLD brał udział w ramach koalicji Lewica i Demokraci, która uzyskała łącznie 13,2% głosów – 53 mandaty w Sejmie. Kandydatom Sojuszu przypadło 40 miejsc w izbie (w tym 3 osobom bezpartyjnym). Do Senatu LiD nie wprowadził żadnego kandydata. Mandat w tej izbie uzyskał natomiast startujący z własnego komitetu członek SLD Włodzimierz Cimoszewicz (w trakcie kadencji został on skreślony z listy członków partii).

2011

Na wybory parlamentarne zaplanowane na 9 października 2011 SLD powołał samodzielny komitet wyborczy, na którego listach znaleźli się także działacze Krajowej Partii Emerytów i Rencistów, Unii Pracy, Partii Kobiet, Zielonych 2004, częściowo Socjaldemokracji Polskiej i Partii Demokratycznej, a ponadto kilka osób z Partii Regionów, Polskiej Partii Socjalistycznej, Ruchu Odrodzenia Gospodarczego im. Edwarda Gierka, Komunistycznej Partii Polski, Samoobrony RP oraz RACJI PL. Hasło wyborcze SLD brzmiało

W wyborach do Sejmu SLD uzyskał 8,24% głosów, co było 5. wynikiem spośród wszystkich komitetów i pozwoliło na uzyskanie 27 mandatów. W Senacie partia nie uzyskała żadnego mandatu.

Wybory samorządowe

2002

W wyborach samorządowych 27 października 2002 koalicja SLD-UP uzyskała 24,65% głosów i 189 miejsc w sejmikach wojewódzkich.

2006

5 lutego 2006 Sojusz Lewicy Demokratycznej i Unia Pracy podpisały porozumienie wyborcze zakładające wspólny start w wyborach samorządowych w 2006. 6 kwietnia 2006 podobne porozumienie z SLD podpisały następujące organizacje i partie:

3 września 2006 Sojusz Lewicy Demokratycznej wraz z Partią Demokratyczną – demokraci.pl, Socjaldemokracją Polską i Unią Pracy oficjalnie wszedł w skład koalicji samorządowej Porozumienie Lewicy i Demokratów – Wspólna Polska.

2010

Przed wyborami samorządowymi w 2010 SLD podpisał porozumienie z wieloma organizacjami, m.in. OPZZ oraz partiami (jak Unia Pracy, Partia Kobiet, Zieloni 2004 czy Partia Regionów), których przedstawiciele znaleźli się na listach wyborczych Sojuszu. W wyborach do sejmików województw komitet SLD uzyskał 15,20% głosów, co było 4. wynikiem spośród wszystkich komitetów. Najwyższy wynik Sojusz uzyskał w województwie lubuskim (26,09% głosów). W województwach dolnośląskim, opolskim i podkarpackim SLD wszedł w koalicję rządzącą z PO i PSL. Kandydaci komitetu SLD wygrali wybory na prezydentów m.in. Częstochowy, Sosnowca, Dąbrowy Górniczej, Zielonej Góry, Włocławka i Konina. Członkowie SLD zostali również prezydentami m.in. w Rzeszowie, Legnicy i Słupsku.

Wybory do Parlamentu Europejskiego

2004

W wyborach do Parlamentu Europejskiego Sojusz Lewicy Demokratycznej również znajdował się w koalicji z Unią Pracy. Koalicja zdobyła 561 311 głosów, czyli 9,3%, co pozwoliło to na uzyskanie 5 mandatów (w tym 4 dla SLD).

2009

W wyborach w 2009 SLD odrzucił ofertę współpracy z Porozumieniem dla Przyszłości Dariusza Rosatiego i zdecydował się reaktywować koalicję Sojusz Lewicy Demokratycznej – Unia Pracy, z listy której oprócz SLD i UP startowali również kandydaci Krajowej Partii Emerytów i Rencistów. Komitet SLD-UP uzyskał 908 765 głosów (12,34%), zajmując 3. miejsce i wprowadzając do PE 7 deputowanych (w tym 6 z SLD).

Program

Program Sojuszu Lewicy Demokratycznej zawarty jest w dokumencie programowym "Socjaldemokratyczny Program dla Polski". Zapisane jest w nim zbudowanie solidarnego społeczeństwa obywatelskiego, silnego i sprawnego państwa oraz rozwój efektywnej gospodarki, zdolnej do zaspokojenia rosnących potrzeb społecznych, we współpracy ze związkami zawodowymi. W programie Sojuszu jest także zrównanie poziomu życia w Polsce z najbardziej rozwiniętymi krajami Unii Europejskiej oraz modernizacja państwa i społeczeństwa polskiego przy pomocy demokracji opartej na stałym dialogu i poszukiwaniu porozumienia. Zgodnie z deklaracją programową Polska ma być państwem gwarantującym prawa i wolności obywatelskie, w tym zgodnie ze standardami Unii Europejskiej równouprawnienie i neutralność światopoglądową państwa. SLD chce zapewnić obywatelom równy dostęp do służby zdrowia i edukacji.

Zagadnienia ustrojowe

W kwestii ustroju Sojusz Lewicy Demokratycznej opowiada się za jednoizbowym parlamentem oraz premierem wybieranym przez parlament. Prezydent z kolei ma pełnić rolę gwaranta ciągłości władzy państwowej, który aktywnie uczestniczy w sprawowaniu władzy w roli arbitra sporów politycznych.

Program gospodarczy

Partia opowiada się za ingerencją w życie gospodarcze w charakterze inwestora w kapitał społeczny oraz jako regulator społecznej gospodarki rynkowej, stróża prawa i porządku ekonomicznego oraz stratega gospodarczego. Partia opowiada się za progresywnym podatkiem od dochodów osobistych. Mniejsze podatki przysługiwałyby przedsiębiorcom więcej inwestujacym w gospodarkę. W swoim programie gospodarczym partia proponuje również, aby celem nadrzędnym państwa było realne dobro społeczne i realne dobro jednostki mechanizmy rynku i państwa. W konfliktach na linii pracownik-pracodawca partia staje po stronie pracownika, gdyż "praca ma być zabezpieczeniem bytu socjalnego, a nie upokorzeniem człowieka".

Polityka zagraniczna

Na pierwszym kongresie partii polityce zagranicznej poświęcono rozdział Polska w Świecie i integrującej się partnerskiej Europie. Głównym celem SLD było zapewnienie Polsce silnej i stabilnej pozycji w międzynarodowym układzie sił, a zwłaszcza w partnerskiej i integrującej się Europie.

Do podstawowych zadań państwa polskiego powinno należeć wg SLD umacnianie niepodległości i suwerenności państwa oraz wykorzystanie współpracy międzynarodowej dla rozwoju gospodarczego kraju, wykorzystanie Polski do zbliżenia kulturowego i cywilizacyjnego narodów, eliminację zagrożeń zewnętrznych oraz uczestnictwo w rozwiązywaniu problemów globalnych. SLD zwraca także uwagę na ochronę praw mniejszości polskiej poza granicami i podtrzymanie więzi Polonii z Polską.

Po zwycięstwie w wyborach parlamentarnych jesienią 2001 partia promowała integrację europejską oraz zangażowała się w kampanię referendalną na rzecz wejścia Polski do Unii Europejskiej.

Kwestie społeczne

W kwestiach społecznych partia opowiada się za zrównoważeniem statusu kobiet i mężczyzn w społeczeństwie m.in. poprzez wprowadzenie do szkół edukacji seksualnej, powszechne wdrożenie programów profilaktyki i ochrony zdrowia kobiet oraz dostępu do antykoncepcji i zabiegów in vitro oraz możliwością dokonania aborcji z ważnych przyczyn społecznych. Domaga się również wprowadzenia w życie krajowego programu przeciwdziałania przemocy w rodzinie, a także powołania na szczeblu województw i powiatów pełnomocników ds. równego statusu kobiet i mężczyzn.

Platformy programowe SLD