Traktat brytyjsko-japoński, podpisany 30 stycznia 1902 r., przewidywał obustronne uznanie priorytetów Wielkiej Brytanii w Chinach, a Japonii w Korei. Oba kraje zobowiązały się zachować neutralność w razie konfliktu na tych terenach, a także udzielić sobie wzajemnej pomocy wojskowej. Klauzula ta obowiązywała jednak tylko w przypadku, gdyby w konflikt zaangażowało się „państwo trzecie”. Sojusz ten stał się początkiem zbliżenia Wielkiej Brytanii i Japonii, zwiastując rychły wzrost znaczenia Kraju Kwitnącej Wiśni, a z drugiej strony upadek mocarstwowej, jak dotąd, Wielkiej Brytanii.

Sytuacja Wielkiej Brytanii na przełomie XIX i XX w.

Politykę XIX-wiecznej Wielkiej Brytanii często określa się terminem splendid isolation (tzw. „wspaniałe odosobnienie”). Jako pierwszy tego terminu użył George Foster w 1896 r., aczkolwiek zespół założeń politycznych, które kryją się pod tym terminem, funkcjonował już dużo wcześniej. Nie oznacza on bynajmniej bierności i izolacjonizmu, jak miało to miejsce w tzw. „doktrynie Monroe’a” w Stanach Zjednoczonych.

Okres II poł. XIX w., czyli tzw. epokę wiktoriańską (tj. lata panowania królowej Wiktorii 1837-1901), kiedy doktryna „wspaniałego odosobnienia” była realizowana, można nazwać opus magnum brytyjskiej działalności zarówno ekonomicznej, jak i dyplomatycznej. W pierwszej połowie Wielka Brytania była niekwestionowanym hegemonem przemysłowym, nadal utrzymywała pozycję „bankiera świata”, a londyńskie City było bodaj najważniejszym miastem świata. Ponadto była największą potęgą kolonialną i co najważniejsze, dla niej samej jako państwa wyspiarskiego – posiadała największą flotę na świecie, realizując tym samym tzw. politykę „two power standard”, co miało oznaczać, że flota Jej Królewskiej Mości jest większa od połączonych sił dwóch kolejnych państw w hierarchii potęgi morskiej.

Z kolei w kwestii działalności dyplomatycznej Wielka Brytania zrezygnowała z bezpośredniej ingerencji w sprawy europejskie, koncentrując się na kwestiach umacniania kolonialnej dominacji i wzmacniania ekonomicznej ekspansji. Często można było usłyszeć stwierdzenie, że „Wielka Brytania nie leży w Europie, a tylko z nią sąsiaduje”. Co może się jednak wydawać paradoksalne, to właśnie w tych latach zaczęły być zauważalny pierwsze rysy i skazy na gładkiej dotąd powierzchni „Imperialnego Zwierciadła”. były to pierwsze symptomy, które doprowadziły w niedalekiej przyszłości, najpierw do zrównania się innych państw (najszybciej Stanów Zjednoczonych i Niemiec) z „wspaniale odosobnioną” jak dotąd Brytanią, a następnie doprowadziły do zdominowania Zjednoczonego Królestwa i zepchnięcia go na dalsze pozycje.

Cele polityki zagranicznej Wielkiej Brytanii

Wielka Brytania, a raczej twórcy jej polityki zagranicznej mieli dwa główne cele: utrzymanie zasady równowagi pomiędzy coraz bardziej antagonostycznymi sojuszami państw na kontynencie, a jednocześnie utrzymanie między nimi równowagi. Kolejni ministrowie spraw zagranicznych: lord Salisbury (1895-1900), a następnie lord Landsdowne (1902-1905) oraz sir Edward Grey (1905-1916) mieli początkowo nadzieję, że Wielkiej Brytanii uda się tak lawirować pomiędzy państwami, że nie będzie konieczne jednoznaczne opowiadanie się po jednej ze stron w przypadku wojny, której wynik był bardzo niejasny. Znamienne jest, że jeszcze w latach 90. XIX w. ówczesny minister wojny, Henry Campbell-Bannerman utrzymywał, że „polityka zagraniczna nie przewiduje interwencji zbrojnej w Europie”.