Sojuz 18-1 - Polski Serwis Naukowy

Sojuz 18 (kod wywoławczy Урал - Ural) - radziecki pojazd kosmiczny, który nie zdołał osiągnąć orbity na skutek poważnej awarii podczas startu. W skład załogi wchodzili major sił powietrznych Wasilij Łazariew, oraz inżynier lotu, cywil, Oleg Makarow.

Załoga

Podstawowa

Wasilij Łazariew (2)

Oleg Makarow (2)

Rezerwowa

Piotr Klimuk (2)

Witalij Siewastjanow (2)

Przebieg misji

Sojuz 18 miał być drugą załogową wizytą na pokładzie stacji kosmicznej Salut 4. Dla obu kosmonautów była to druga misja – pierwszą odbyli w tym samym składzie, na pokładzie kapsuły Sojuz 12, testując nowy model kapsuły Sojuz.

Major – stopień oficerski używany w armiach wielu krajów. W wojsku polskim jest to stopień niższy od podpułkownika, wyższy od kapitana. Major wchodzi w skład korpusu oficerów starszych, natomiast w okresie międzywojennym – w skład korpusu oficerów sztabowych. Odpowiednikiem majora w marynarce wojennej jest komandor podporucznik a w policji podinspektor Policji.

Kilometr (symbol: km) – powszechnie stosowana wielokrotność metra, podstawowej jednostki długości w układzie SI. Dokładniej, kilometr to 1000 metrów. Stowarzyszona i dość często używana jednostka powierzchni to kilometr kwadratowy (symbol: km²), a objętości – kilometr sześcienny (symbol: km³).

Start przebiegał prawidłowo aż do czasu T+288,6 sekund i wysokości 192 kilometrów, kiedy rozpoczęło się oddzielanie członów drugiego i trzeciego. Tylko trzy z sześciu zamków łączących człony rozpięły się prawidłowo. Silnik trzeciego członu uruchomił się pomimo tego, że pod nim znajdował się nadal człon drugi. Odrzut członu trzeciego w końcu zerwał pozostałe zamki i odrzucił drugi człon, ale nieplanowane siły działające na człon trzeci sprawiły, że rakieta zboczyła z planowanej trajektorii. Przy T+295 sekundach, odchylenie osiągnęło stan, który spowodował zadziałanie automatycznego systemu ratunkowego, odciągającego kapsułę Sojuz od rakiety i oddzielającego moduł orbitalny pojazdu.

Tor ruchu (trajektoria) w kinematyce - krzywa zakreślana w przestrzeni przez poruszające się ciało. Jeżeli wypadkowa siła działająca na ciało wynosi 0, wówczas z I zasady dynamiki Newtona wynika, że ciało porusza się po torze prostoliniowym. Jeżeli na poruszające się ciało działa niezrównoważona siła, której kierunek nie jest styczny do toru ruchu, wówczas tor ruchu jest krzywoliniowy.

Ałtaj – system górski w Azji Środkowej, na terytorium Rosji, Kazachstanu, Chin i Mongolii. Rozciąga się na długości ponad 2000 km od równin pustyni Gobi ku północnemu zachodowi, rozszerzając się w części zachodniej. Ałtaj dzieli się na trzy części:

W momencie aktywacji systemu ratunkowego, pojazd był skierowany w stronę Ziemi, co dodatkowo znacząco zwiększyło jego szybkość opadania. Zamiast przewidywanego przeciążenia 15G, któremu poddawani mieli być astronauci w razie wykonania procedury ratunkowej, załoga Sojuza 18 poddana była przeciążeniu 21,3G. Mimo bardzo dużych przeciążeń, spadochrony zdołały otworzyć się prawidłowo i wyhamować pojazd do normalnej prędkości lądowania, które nastąpiło po zaledwie 21 minutach lotu.

Sojuz 12 (kod wywoławczy Урал - Ural) stanowił lot próbny nowej, przekonstruowanej wersji kapsuły Sojuz, mającej zapewnić załodze większe bezpieczeństwo po tragedii załogi Sojuza 11. Załogę kapsuły ograniczono do dwóch kosmonautów, którzy podczas startu, lądowania i innych potencjalnie niebezpiecznych manewrów, takich jak dokowanie, zakładali kombinezony kosmiczne.

Witalij Iwanowicz Siewastjanow, ros. Виталий Иванович Севастьянов (ur. 8 lipca 1935 w Krasnouralsku w obwodzie swierdłowskim, zm. 5 kwietnia 2010 w Moskwie) – kosmonauta radziecki.

Kapsuła wylądowała w górach Ałtaju w pobliżu granicy z Chinami. Załoga przygotowała się do ewentualnego zniszczenia lądownika, ponieważ kosmonauci nie byli pewni, czy znajdują się na terytorium ZSRR, jednak wkrótce napotkany rolnik upewnił ich o tym. Niektóre źródła twierdzą, że Sojuz 18-1 wylądował w skalistej, północno-zachodniej części Chin, półtora kilometra od granicy mongolskiej i ok. 80 km od granic ZSRR zaś załogę ewakuował radziecki śmigłowiec. Władz chińskich nie powiadomiono. Przebieg misji utajniono, jak większość radzieckich niepowodzeń, podając tylko ogólnikowe informacje – pierwsze obszerniejsze publikacje o jej przebiegu opublikował w roku 1983 Czerwony Sztandar.

Salut (Салют) to seria radzieckich stacji kosmicznych, konstruowanych w latach 70. i 80. dwudziestego wieku. Konstrukcja stacji była stosunkowo prosta - składały się z pojedynczego modułu, wynoszonego na orbitę jednym startem rakiety nośnej. Program znano również jako DOS (ros. Dołgowriemiennaja Orbitalnaja Stancija - Długoczasowa Stacja Orbitalna).

Lista startów statków kosmicznych typu Sojuz zawiera informacje o radzieckich i rosyjskich załogowych i bezzałogowych startach różnych wariantów pojazdów tego typu. W Związku Radzieckim był zwyczaj, że w przypadku pomyślnie przeprowadzonych misji otrzymywały one oficjalną nazwę. Loty próbne lub nieudane były maskowane oznaczeniem kolejnego satelity serii Kosmos.

Szczegóły przerwania misji Zachód poznał dużo wcześniej, gdyż wiadomości te zostały ujawnione przez Rosjan w czasie przygotowań do misji Sojuz-Apollo (sprawą zainteresował się nawet Kongres USA). Z przekazanych informacji wynikało, że w misji tej użyty był starszy model rakiety nośnej niż ta, która miała zostać użyta w czasie wspólnej misji w lipcu. W reporcie przekazanym Amerykanom przez Rosjan przerwanie lotu w tej misji zostało nazwane "anomalia 5 kwietnia". Do określenia tego wypadku Rosjanie używali tylko tego terminu, który stał się "oficjalnym" wyjaśnieniem na wiele lat.

Program Sojuz-Apollo – pierwszy załogowy lot kosmiczny realizowany wspólnie przez ZSRR i USA. Misja ta stanowiła również ostatni lot kapsuły Apollo.

Odrzut – zjawisko powstawania siły, zwanej siłą odrzutu, wywołanego tą siłą przyspieszenia oraz wywołanego nim ruchu ciała (odrzutu), gdy dane ciało (A) działając siłą na inne ciało (B) nadaje mu prędkość (rzuca to ciało). Powstawanie siły odrzutu wynika z III zasady dynamiki Newtona. Obie siły mają takie same wartości i kierunki, przeciwne zwroty, są przyłożone do różnych ciał.

Lot Sojuza 18a stanowi jak do tej pory jedyny wypadek awarii wynoszącej pojazd załogowy rakiety na dużej wysokości. Jako że kolejna misja ze względu na panujący w ZSRR zwyczaj numeracji i w celu zamaskowania wypadku również nosiła numer Sojuz 18, tę opisuje się zwykle jako Sojuz 18-1 lub Sojuz 18a.

Stacja orbitalna, stacja kosmiczna – sztuczny satelita Ziemi zaprojektowany w taki sposób, aby ludzie mogli w nim mieszkać przez wiele tygodni czy miesięcy. Po raz pierwszy koncepcja "stacji międzyplanetarnej" została zaproponowana przez rosyjskiego uczonego Konstantego Ciołkowskiego.

Sojuz 18 (kod wywoławczy Кавказ - Kaukaz) wyniósł kosmonautów Piotra Klimuka i Witalija Siewastjanowa na pokład stacji kosmicznej Salut 4, na pokładzie której pozostali przez 63 dni.

Zobacz też

Lista startów statków kosmicznych typu Sojuz

Program Salut

Program Sojuz

Linki zewnętrzne

Sojuz 18-1 na stronie Spacefacts (ang.)