Sokolnictwo - Polski Serwis Naukowy

Rycina z 1248 roku przedstawiająca sokolnika

Sokolnictwo (myślistwo ptasze) − jedna z gałęzi łowiectwa; sztuka układania (tresury) ptaków drapieżnych oraz łowy przy użyciu tych ptaków.

Historia

Początki sokolnictwa sięgają początków ludzkiej cywilizacji i zamierzchłych czasów, kiedy to nawet u prymitywnych ludów, a zwłaszcza nomadów wiodących koczowniczy tryb życia, stało ono na bardzo wysokim poziomie. Było podstawą ich egzystencji obok zbieractwa i myślistwa. Świadectwo sokolnictwa w starożytnej Tracji daje Arystoteles w dziele Zoologia.

Program Restytucji Populacji Sokoła Wędrownego w Polsce został opracowany przez sokolników, myśliwych i przyrodników zainteresowanych odbudową populacji tego gatunku, z inicjatywy ówczesnego Wojewódzkiego Konserwatora Przyrody we Włocławku, Czesława Sielickiego. Porozumienie o powołaniu Programu podpisali w roku 1993 przedstawiciele Wojewody Włocławskiego, Wojewody Krakowskiego, Zarządu Głownego PZŁ i Fundacji Aktywnej Ochrony Ptaków Ginących. Program, po zaopiniowaniu przez Państwową Radę Ochrony Przyrody, został zatwierdzony przez Ministra Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa (obecnie Minister Środowiska). Pracami na rzecz odtworzenia populacji sokołów w Polsce kieruje Rada Programu, złożona z szefów ośrodków hodowli tego gatunku oraz przedstawicieli instytucji zajmujących się sokołem (między innymi Stowarzyszenie na Rzecz Dzikich Zwierząt "Sokół", Polski Związek Łowiecki, Gniazdo Sokolników, Polski Zakon Sokolników) .

Biblioteka Watykańska (Bibliotheca Apostolica Vaticana) - biblioteka znajdująca się na terenie państwa Watykan. Jedna z najstarszych i najbardziej znanych bibliotek.

Z bardzo bogatych i wielowiekowych tradycji sokolnictwa światowego do chwili obecnej zachowało się niewiele. Nawet najznakomitsze muzea europejskie posiadają w swych zbiorach tylko niewielką ilość utensyliów związanych bezpośrednio z dawnym sokolnictwem. Nawet w Polsce, słynącej zwłaszcza w XVI i XVII wieku z doskonałych tradycji i sokolników, nie zachowały się prawie żadne akcesoria towarzyszące łowom z sokołami.

Historia animalium (gr. Περὶ Τὰ Ζῷα Ἱστορίαι, łac. Historia Animālium – Historia naturalna zwierząt) – pisma zoologiczne Arystotelesa ze Stagiry powstałe w środkowym okresie jego życia, prawdopodobnie od około 350 do 343 p.n.e. Zawierają liczne dane anatomiczne, fizjologiczne i behawioralne ponad 500 gatunków zwierząt oraz pierwszą w historii klasyfikację zoologiczną. Wraz z De Partibus Animalium ("O częściach zwierząt") i De Generatione Animalium ("O rodzeniu się zwierząt") znane są pod nazwą De Animalibus.

Cywilizacja - poziom rozwoju społeczeństwa w danym okresie historycznym, który charakteryzuje się określonym poziomem kultury materialnej, stopniem opanowania środowiska naturalnego i nagromadzeniem instytucji społecznych. Stanowi ona najwyższy poziom organizacji społeczeństw, z którymi jednostki identyfikują się. W skład cywilizacji wchodzą mniejsze jednostki np.: narody, wspólnoty pierwotne czy inne zbiorowości.

Niektórzy polscy sokolnicy byli bardzo sławni i zabiegano o ich usługi nawet na cesarskich dworach. I tak np. w XVI wieku Janusz Latalski był sokolnikiem u cesarza Ferdynanda I i układał mu sokoły.

Nawet w dawnym piśmiennictwie dostrzega się ubóstwo opisów związanych z układaniem i polowaniem z sokołami i nigdzie nie można spotkać pełnego opisu traktującego o sokolnictwie. We fragmentach zachowało się tylko sławne dzieło cesarza Fryderyka II z pierwszej połowy XIII wieku opisującego ten sposób łowów, a mianowicie De arte venandi cum avibus, a istniejące dwa manuskrypty oraz jego kopie wykonane przez Jeana Dampierre w 1308 roku znajdują się tylko w Bibliotece Watykańskiej i Bibliotece Narodowej w Paryżu. Ciekawym wyjątkiem jest jeden z najstarszych zabytków piśmiennictwa w języku polskim - Myślistwo ptasze Mateusza Cygańskiego z 1584 roku. Cygański w swym dziele o polowaniu na ptaki i z ptakami opisuje m.in. metody układania ptaków drapieżnych i polowania z nimi. Stosunkowo wiele informacji na temat sokolnictwa i układania sokołów można znaleźć w Encyklopedii Staropolskiej Zygmunta Glogera. Najpełniejsze współczesne kompendium wiedzy o historii sokolnictwa w Polsce to Z sokołami na łowy Mieczysława Mazarakiego z 1977 roku.

Polski Związek Łowiecki – ogólnokrajowa organizacja zrzeszająca polskich myśliwych i koła łowieckie. Jego geneza sięga XIX wieku i działalności pierwszych na ziemiach polskich towarzystw łowieckich. Utworzony w 1923 roku w Warszawie Centralny Związek Polskich Stowarzyszeń Łowieckich, przekształcił się w Polski Związek Stowarzyszeń Łowieckich (1929 r.), a następnie przyjął nazwę Polski Związek Łowiecki (1936 r.).

Tracja (gr. Θρᾴκη, Thraki, łac. Thracia, bułg. Тракия, Trakija, tur. Trakya). Historycznie: starożytna kraina położona między dolnym Dunajem, Morzem Czarnym, Morzem Egejskim i rzeką Strymon (Struma). Obecnie region geograficzny na pograniczu Bułgarii (Tracja Północna), Grecji (Tracja Zachodnia) i Turcji (Tracja Wschodnia).

Sokolnictwo na świecie

Polowanie z ptakami łowczymi praktykowane jest na wszystkich kontynentach, z wyraźnymi różnicami co do tradycji i stosowanych metod układania, polowania oraz wykorzystywanych utensyliów. Organizacje sokolnicze z całego świata zrzeszone są w Międzynarodowym Stowarzyszeniu Sokolnictwa i Ochrony Ptaków Drapieżnych (International Association for Falconry and Conservation of Birds of Prey - IAF)

Zygmunt Gloger herbu Prus II, pseud. Pruski (ur. 3 listopada 1845 w Tyborach-Kamiance, zm. 16 sierpnia 1910 w Warszawie) – polski historyk, archeolog, etnograf, folklorysta, krajoznawca.

Obrączkowanie – metoda badań polegająca na znakowaniu zwierząt metalowymi lub plastikowymi obrączkami lub innymi znacznikami. Najczęściej stosowana w ornitologii.

Sokolnictwo w Polsce

Ptak sokolnika w kapturze

Sokolnictwo w Polsce w wieku XIX i pierwszej połowie wieku XX było w zaniku. Z całego tego okresu znane są pojedyncze ślady w literaturze przyrodniczej, m.in w dziełach Taczanowskiego i Wodzickiego. W okresie międzywojennym próbę restytucji sokolnictwa podjął prof. August Dehnel. W 1939 roku wydał w niewielkim nakładzie podręcznik sokolnictwa O sztuce układania ptaków drapieżnych do łowów, wcześniej drukowany w odcinkach w Łowcu Polskim.

Piśmiennictwo - ogół wypowiedzi językowych utrwalonych w piśmie, pełniących określone funkcje w różnych dziedzinach życia społecznego; obejmuje m.in. literaturę piękną, publicystykę, dzieła naukowe i popularnonaukowe, dokumenty życia zbiorowego.

Nomada - koczownik, wędrowiec, członek grupy ludzi nieposiadającej stałego miejsca zamieszkania, przemieszczającej się z miejsca na miejsce, np. w związku ze zmianami pogody lub w poszukiwaniu żywności, wody, opału albo pastwisk dla zwierząt hodowlanych. Osoba prowadząca koczowniczy, wędrowny tryb życia, także podróżująca stale lub sezonowo z powodów handlowych, kulturowych lub religijnych.

W 1971 roku Czesław Sielicki zorganizował w Technikum Leśnym w Tucholi pierwszą grupę sokolników. W 1972 roku z jego inicjatywy powstało Gniazdo Sokolników przy Zarządzie Głównym Polskiego Związku Łowieckiego, a w 1973 roku zorganizował I Łowy z Sokołami, od tej chwili coroczny zjazd polskich sokolników.

Polska, oficjalnie Rzeczpospolita Polska – państwo położone w Europie Środkowej nad Morzem Bałtyckim. Graniczy z Niemcami (na zachodzie), Czechami i Słowacją (na południu), Ukrainą i Białorusią (na wschodzie), na północnym wschodzie z Litwą oraz na północy z Rosją (obwód kaliningradzki). Ponadto polska granica wyłącznej strefy ekonomicznej na Bałtyku graniczy ze strefami Danii i Szwecji.

Europa – część świata (określana zwykle tradycyjnym, acz nieścisłym mianem kontynentu), leżąca na półkuli północnej, na pograniczu półkuli wschodniej i zachodniej, stanowiąca wraz z Azją kontynent Eurazję.

Obecnie istnieją 2 organizacje sokolników - wspomniane wyżej Gniazdo Sokolników i Polski Zakon Sokolników, z siedzibą w Tucholi.

Poza polowaniem sokolnicy zajmują się także ochroną i rehabilitacją ptaków drapieżnych (współtworzyli m.in. Program Restytucji Populacji Sokoła Wędrownego w Polsce) oraz obrączkowaniem chronionych gatunków.