Solum Verbum - Polski Serwis Naukowy

Solum Verbum (łac. jedynie słowo) – doktryna chrześcijańska wywodząca się z myśli teologicznej Marcina Lutra, według której Słowo Boże jest jedynym środkiem łaski Bożej. Słowo występuje pod dwoma postaciami: słowa mówionego oraz słowa widzialnego, sakramentów.

Sakramenty (w łacinie kościelnej sacramentum — „tajemnica religii”; od późnołacińskiego sacramentum — „przysięga wierności”, np. legionistów, od sacro, sacrare — „poświęcić, ubóstwić”) – w chrześcijaństwie obrzęd religijny rozumiany jako znak lub sposób przekazania łaski Bożej, ustanowiony, zgodnie z wiarą, przez Chrystusa.

Marcin Luter (niem. Martin Luther, ur. 10 listopada 1483 r. w Eisleben, zm. 18 lutego 1546 r. tamże) – niemiecki reformator religijny, teoretyk i inicjator reformacji, mnich augustiański, doktor teologii. Autor 95 tez potępiających praktykę sprzedaży odpustów, w których odrzucał możliwość kupienia łaski Bożej.

Zbawcza rola Słowa Bożego jest, według Lutra, pełniona przez Zakon (Prawo) i Ewangelię. Są one w równym stopniu natchnione, jednak pełnią inne role. W Zakonie uwidacznia się sprawiedliwość Boga oraz zwiastowana jest kara dla łamiących przykazania. Budzi on poczucie winy w człowieku. Ewangelia natomiast głosi miłosierdzie Boga i zwiastuje łaskę, pojednanie, odpuszczenie grzechów, nawołując jednocześnie do pokuty i nawrócenia. Podział między Zakon i Ewangelię jest trudny do dostrzeżenia, występują one zarówno w Starym, jak i Nowym Testamencie.

Ewangelia (z gr. εὐαγγέλιον, euangelion, dosł. dobra nowina) – w starożytności termin używany jako określenie nagrody dla osoby przynoszącej dobrą nowinę.

Chrzest – w chrześcijaństwie obrzęd nawrócenia i oczyszczenia z grzechów, mający postać sakramentalnego obmycia wodą, któremu towarzyszy słowo (Ef 5,26). Jednoczy on z Tajemnicą paschalną, Męki, Śmierci i Zmartwychwstania Chrystusa dla uzyskania odrodzenia do nowego życia w Duchu Świętym, życia w wieczności. Jest to obrzęd wyznania wiary, czyniący członkiem Kościoła-Ciała Chrystusa (por. Rz 11,9). Był praktykowany w Judaizmie jako obmycie z rytualnej nieczystości. Do tej pory czynią to chasydzi w specjalnie do tego przeznaczonym baseniku zwanym mykwą. Jako obmycie rytualne jest praktykowany również w wielu innych religiach.

Słowo Boże w teologii Lutra ma charakter dynamiczny – nie tylko przekazuje wiadomość o woli Boga, ale również ma moc twórczą i zbawczą. Zbawcza rola słowa wynika z tego, że Bóg uczynił je narzędziem swego Ducha. Luter bronił poglądu, że narzędziem Ducha Świętego jest jedynie Słowo Boże, sprzeciwiając się głoszonemu przez anabaptystów iluminaryzmowi, mówiącego o możliwości wewnętrznego oświecenia bez udziału słowa.

Duch Święty (hebr. רוּחַ הַקֹּדֶשׁ Ruach ha-Kodesz, gr. τὸ ἅγιον Πνεύμα to hagion Pneuma lub τὸ Πνεύμα τὸ ἅγιον to Pneuma to hagion, łac. Spiritus Sanctus) – w religii chrześcijańskiej trzecia osoba Trójcy Świętej, równa Ojcu i Synowi w bóstwie, majestacie, substancji i naturze. Nie jest bytem zrodzonym, ani stworzonym. Pochodzenie Ducha Świętego interpretowane jest zależnie od tradycji chrześcijańskiej. Według tradycji zachodniej Duch pochodzi od Ojca i Syna, natomiast w tradycji wschodniej - od Ojca przez Syna ( zob. filioque). Według doktryn antytrynitarnych nie jest Osobą Boską, często uważana jest jedynie za przejaw działalności Bożej.

Łaska – w religii: dar udzielany człowiekowi przez Boga, a którego przyznanie nie jest związane z żadną zasługą. Łaska może dotyczyć życia duchowego lub materialnego. Może być niezbędna do osiągnięcia niektórych celów religijnych.

Przyjęcie zasady solum Verbum budzi w Lutrze refleksję eklezjologiczną. Jego zdaniem Kościół jest genetycznie zależny od Słowa Bożego i nie może istnieć w oderwaniu od niego. Kościół jest tam, gdzie czysto i wiernie jest zwiastowane Słowo Boże.

Sakrament jako środek łaski Bożej jest połączeniem niewidzialnego słowa i widzialnego, materialnego znaku. Słowo Boże decyduje o istocie sakramentu. O chrzcie Luter mówi: Woda wprawdzie tego nie czyni (tzn. odpuszczenia grzechów) ale Słowo Boże, które jest z wodą i przy wodzie (...) gdyż bez Słowa Bożego woda jest samą tylko wodą, a nie chrztem, lecz połączona ze Słowem Bożym jest chrztem, natomiast o Wieczerzy Pańskiej: Spożywanie i picie wprawdzie tego nie czynią, lecz te słowa: Za was się daje i wylewa na odpuszczenie grzechów. Albowiem słowa te obok cielesnego pożywania i picia stanowią główną część sakramentu, i kto tym słowem wierzy, ten ma, co one mówią i opiewają, to jest odpuszczenie grzechów.

Eklezjologia - (gr. ekklesia - Kościół, logos - słowo, nauka) nauka o Kościele, nazywana także teologią Kościoła. Twórcą tego terminu jest Angelus Silesius. W ujęciu naukowym oznacza naukę o genezie, istocie, cechach, strukturach, zadaniach i celach Kościoła.

Stary Testament, Biblia Hebrajska, Pisma Hebrajsko-Aramejskie – starsza część Biblii, przyjęta przez chrześcijaństwo z judaizmu. Judaistyczna (a za nią protestancka) wersja obejmuje 39 ksiąg (tylko hebrajskich), katolicka zawiera 46, a prawosławna w sumie 50-53 (księgi hebrajskie i greckie z Septuaginty oraz niekiedy apokryfy).

Zobacz też

Prawo i Ewangelia

Bibliografia

Jedynie Słowo. W: Manfred Uglorz: Marcin Luter. Ojciec reformacji. Wyd. II. Cz. II: Zarys teologii ks. Marcina Lutra. Bielsko-Biała: Wydawnictwo "Augustana", 2006, s. 144–161. ISBN 83-88941-68-2.