Sonora - stan - Polski Serwis Naukowy

Sonora – stan w północno-zachodnim Meksyku. Graniczy ze stanami: Sinaloa (na południu), Chihuahua (na wschodzie) i z Kalifornią Dolną (na północnym zachodzie). Na wschodzie oblewają ją wody Zatoki Kalifornijskiej. Od północy ma wspólną granicę z amerykańskim stanem: Arizona.

Podział administracyjny

Stan Sonora dzieli się na 72 gmin (hiszp. municipios).

Wojna amerykańsko-meksykańska – regularna wojna lądowa oraz morska pomiędzy USA i Meksykiem toczona w latach 1846-1848, której teatrem działań były obszary od Kalifornii i Teksasu aż po tereny na południe od meksykańskiej metropolii, oraz wybrzeża obu oceanów. Bezpośrednią przyczyną wojny było przyłączenie w 1845 r. zbuntowanej meksykańskiej prowincji – Teksasu jako 28. stanu USA, prowincji, która od dziesięciu lat funkcjonowała już jako niezależne państwo. Efektem wojny była utrata przez Meksyk połowy swojego terytorium oraz ustalenie granic na kontynencie.
Jeleń – zwyczajowa nazwa kilku rodzajów zwierząt z rodziny jeleniowatych. Mianem tym określa się gatunki należące do rodzajów: Cervus, Blastocerus, Ozotoceros, Odocoileus i inne. W Polsce mianem tym określa się jelenia szlachetnego.

Zapoznaj się również z: Lista gmin w stanie Sonora.

Historia

Obecność człowieka na tym terenie sięga 30,000 p.n.e., kiedy przebywały tu grupy zbieracko-myśliwskie. W regionie gór Pinacate znajdują się pozostałości po osadzie datowanej na 15 tys. lat. Kolejne świadectwa stałych osiedli pochodzą z ok. 1500 p.n.e. Rozkwitały tu m.in. takie kultury jak: Hohokam, Mogollón, Casas Grandes czy Paquime. W pierwszych stuleciach silny wpływ na region wywierały kultury mezoamerykańskie. Były to głównie kontakty handlowe. W 1340 w wyniku wędrówki z rejonu Casa Grande w kierunku górzystych obszarów Sonory doszło do wykształcenia się plemienia Ópata. W chwili przybycia Hiszpanów do Meksyku zamieszkiwały tu grupy indiańskie władające językami z rodziny juto-náhuatl i hokana.

William Walker (8 maja 1824 - 12 września 1860) - amerykański lekarz, prawnik i najemnik, który zasłynął z kilkukrotnych prób podbicia krajów Ameryki Środkowej w połowie XIX w. Sprawował urząd prezydenta Nikaragui w latach od 1856 do 1857, został skazany na karę śmierci przez rząd Hondurasu.
Nogales – miasto i siedziba gminy w północno-zachodnim Meksyku, w stanie Sonora, przy granicy z USA. Wyróżnia się bardzo szybkim wzrostem liczby mieszkańców. Od 1990 liczba ta uległa podwojeniu i w roku 2005 według oficjalnych danych wynosiła około 190 tys., choć wg. niektórych źródeł faktyczna liczba wynosi ponad 260 tys. Jest to miejscowość nastawiona na świadczenie usług przybyszom zza północnej granicy przez co jest bardzo rozwinięta sieć restauracji, rękodzieła artystycznego czy też usług dentystycznych.

W 1531 Nuño Beltrán de Guzmán zakłada miasto San Miguel de Culiacán w obecnym sąsiednim stanie Sinaloa. To właśnie Sinaloa była miejscem, z którego koloniści rozpoczęli poszukiwania cennych kruszców oraz zaczęli handlować niewolnikami. W 1533 Diego Guzmán jako pierwszy z Hiszpanów pojawia się na obszarze obecnego stanu Sonora. Po napotkaniu oporu ze strony indiańskich plemion przy rzece Yaquí postanawia opuścić ten niegościnny teren.

Stany Zjednoczone, Stany Zjednoczone Ameryki (ang.: United States, United States of America, US, USA) – państwo w Ameryce Północnej graniczące z Kanadą od północy, Meksykiem od południa, Oceanem Spokojnym od zachodu, Oceanem Arktycznym od północnego zachodu, Oceanem Atlantyckim od wschodu.
Mezoameryka – region obejmujący terytoria zamieszkane przez członków wielkich środkowoamerykańskich kultur prekolumbijskich oraz ich wpływu kulturalnego, ekonomicznego i politycznego. Rozciąga się w przybliżeniu od środkowego Meksyku po Przesmyk Panamski.

W 1536 Alvar Nunez Cabeza de Vaca i trzech innych ocalałych z ekspedycji Pánfilo de Narváeza przeszło przez Sonorę w poszukiwaniu osiedli hiszpańskich. De Vaca w swoich wspomnieniach odnotował, że podczas swojej wędrówki natknął się na dwa duże miasta Indian – Cíbolę i Quivirę. Później wysłano kilka wypraw w celu ich odnalezienia, ale zakończyły się one niepowodzeniem. Ze względu na niewielką liczbę osadników Sonora zawsze miała peryferyjny charakter w stosunku do reszty Nowej Hiszpanii. W 1586 wybudowane zostaje więzienie. Ciągłe próby całkowitego podboju regionu doprowadzają w XVII w. do znacznego zmniejszenia się populacji Indian. Dzięki jezuitom udaje się schrystianizować ocalałych Indian i nakłonić ich do osiadłego trybu życia. Jezuici tworzą kilka osiedli, w których uczą Indian uprawy roli oraz pracy w kopalniach. W tym samym czasie część Yaquí w dalszym ciągu stawia opór Hiszpanom.

Kolorado, (ang. Colorado River, hiszp. Río Colorado) – rzeka w Ameryce Północnej. Przepływa przez stany: Kolorado, Utah, Arizona, Nevada, Kalifornia oraz przez terytorium Meksyku. Kończy się w Zatoce Kalifornijskiej i należy do zlewiska Oceanu Spokojnego. Stanowi większą część zachodniej granicy Arizony i południowo-wschodniej Nevady.
Álvar Núñez Cabeza de Vaca (ur. 1491, zm. 1559) - hiszpański podróżnik, uczestnik wyprawy dowodzonej przez de Narváeza, badacz kontynentu amerykańskiego.

Ruch niepodległościowy, który w reszcie kraju rozpoczął się w 1810 w Sonorze nie znajduje wielkiego poparcia ze względu na zaangażowanie wielkich właścicieli ziemskich w walkę z atakami Apaczów.

W 1821 Sonora staje się jedną z części niepodległego Meksyku. Kilka lat później Sonora i Sinaloa stają się odrębnymi stanami (wcześniej były jedną jednostką administracyjną). Okres ten charakteryzował się wielką niestabilnością polityczną, ze względu na ciągłe walki o władzę. W 1847 podczas wojny amerykańsko-meksykańskiej Sonora zostaje zajęta przez armię Stanów Zjednoczonych. Po traktacie z Hidalgo i zawarciu pokoju wojska okupacyjne opuściły stan. Po okresie spokoju za rządów Porfirio Diaza kolejny okres walk przynosi wybuch rewolucji meksykańskiej, która kończy się w 1917.

José de la Cruz Porfirio Díaz Mori (ur. 15 września 1830, zm. 2 lipca 1915), prezydent Meksyku, dyktator, rządził Meksykiem od 1876 do 1911 (z wyjątkiem czteroletniego okresu).
Arizona – stan w południowo-zachodniej części Stanów Zjednoczonych, od południa sąsiadujący ze stanem Sonora w Meksyku, od zachodu z Kalifornią i Nevadą, od północy z Utah, a od wschodu z Nowym Meksykiem. Zajmuje obszar wyżynny, w północnej części rozciąga się wyżyna Kolorado.

Sonora przez cały czas pozostaje rolniczo-hodowlanym stanem z niewielką populacją i rozległymi terenami pustynnymi. Bliskość Stanów Zjednoczonych ma swoje wady i zalety. Do niekorzystnych zjawisk należy głównie wzrost przestępczości związany z działalnością kartelów narkotykowych. Z drugiej strony po zawarciu Porozumienia o Wolnym Handlu (tzw. NAFTA) przybyło tu wielu inwestorów i wybudowanych zostało wiele zakładów (głównie tzw. montowni – maquiladoras).

Sierra Madre Zachodnia (hiszp. Sierra Madre Occidental) - łańcuch górski o długości około 1500 km w Kordylierach, w zachodniej części Meksyku i południowo-zachodniej części Stanów Zjednoczonych. Jest południową częścią Gór Nadbrzeżnych - zachodniej części północnoamerykańskich Kordylierów. Stanowi zachodnią granicę Wyżyny Meksykańskiej. Łańcuch swój początek ma południowo-wschodniej części Arizony (niedaleko Tucson) a następnie kolejno biegnie przez meksykańskie stany: Sonora, Chihuahua, Sinaloa, Durango, Zacatecas, Nayarit, Jalisco, Aguascalientes i Guanajuato w których łączy się z Sierra Madre Wschodnia oraz Kordylierą Wulkaniczną.
Fasola (Phaseolus L.) – rodzaj roślin jednorocznych lub bylin należący do rodziny bobowatych. Pochodzi z Ameryki Południowej i do Europy dotarła po odkryciu Ameryki przez Krzysztofa Kolumba. Do rodzaju tego, liczącego ponad 30 gatunków, należą jedne z ważniejszych roślin uprawnych. W Polsce nie rosną dziko, wyłącznie jako rośliny uprawne. Gatunkiem typowym jest Phaseolus vulgaris.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)