Sopot - Polski Serwis Naukowy

Ten artykuł dotyczy miasta w Polsce. Zapoznaj się również z: inne znaczenia słowa Sopot.

Sopot (kaszb. Sopòt lub też Sopòtë, Copòtë, Copòt, niem. Zoppot) – miasto na prawach powiatu w północnej Polsce nad Zatoką Gdańską (Morze Bałtyckie), położone na Pobrzeżu Gdańskim, pomiędzy Gdańskiem i Gdynią, z którymi tworzy Trójmiasto. Jest jednym z miast aglomeracji gdańskiej. Sopot jest najmniejszym pod względem ludności miastem na prawach powiatu w Polsce.

Pobrzeże Kaszubskie (313.51), (kasz. Kaszëbsczi Ùbrzég) – mezoregion fizycznogeograficzny znajdujący się na obszarze administracyjnym Gdańska, Sopotu, Gdyni oraz powiatów wejherowskiego i puckiego, wszystkie te powiaty leżą w województwie pomorskim. Pobrzeże Kaszubskie jest częścią Pobrzeża Gdańskiego. Występują tu kępy: Ostrowska, Swarzewska, Pucka, Oksywska i Redłowska, kępy są poprzedzielane pradolinami. Przez mezoregion przepływa wiele krótkich rzek wpływających do Zatoki Puckiej. Pod względem gospodarczym widać sporą różnicę pomiędzy północą a południem. Południowa część regionu cechuje się wysokim stopniem urbanizacji i industrializacji (między innymi Port w Gdyni). Część północna regionu wykorzystywana jest przede wszystkim turystycznie jednakże znajdują się tu też porty rybackie: port Puck i port Władysławowo.
Zatoka Gdańska (. Przezroczystość wody w zależności od pory roku kształtuje się od 8 do 16 m. Zasolenie zatoki wynosi od 7 do 8 promili. W czasie silnych sztormów występują fale o wysokości przekraczającej 9 m[potrzebne źródło]. Nad Zatoką Gdańską znajdują się największe polskie porty: Gdańsk i Gdynia.

Sopot jest kurortem nadmorskim, miastem uzdrowiskowym, po II wojnie światowej znanym z organizowanych tam od 1961 w Operze Leśnej konkursów piosenki Sopot Festival.

Miasto posiada najdłuższe w Europie molo o drewnianej konstrukcji.

Po reformie administracyjnej w 1999 Sopot w drodze wyjątku otrzymał uprawnienia miasta na prawach powiatu (przysługujące nominalnie miastom o liczbie ludności powyżej 100 tys.). Może także poszczycić się najniższym w Polsce stopniem bezrobocia wynoszącym 3,4% (ok. 700 osób).

Położenie

Większa część miasta położona jest na Pobrzeżu Kaszubskim, natomiast mniejsza zachodnia znajduje się na Pojezierzu Kaszubskim. Znajduje się nad Zatoką Gdańską.

Trefl Sopot - polski klub koszykarski, założony w 2009 przez Kazimierza Wierzbickiego po przeniesieniu Asseco Prokomu z Sopotu do Gdyni. Wierzbicki założył w 1995 dzisiejszy Asseco Prokom. Klub wystąpił o "dziką kartę" na grę w Polskiej Lidze Koszykówki.
Opera Leśna (niem. Die Waldoper) – leśny amfiteatr o powierzchni 4 ha otwarty w lipcu 1909 w Sopocie. Opera Leśna znajduje się na skraju Trójmiejskiego Parku Krajobrazowego w kompleksie leśnym Lasów Oliwskich. Obiekt charakteryzuje się przede wszystkim dobrą akustyką i atrakcyjną lokalizacją. Widownia opery mieści 4400 widzów, a scena (o długości 50 m i powierzchni 536 m²) jest w stanie pomieścić ponad 100 osobową orkiestrę. Sceneria Opery Leśnej jest kojarzona przede wszystkim z odbywającym się tu corocznie festiwalem. Scena opery to również miejsce licznych koncertów muzyki poważnej, koncertów bluesowych, rockowych, pokazów mody i innych. W pobliżu Opery Leśnej przebiega turystyczny szlak Wzgórz Szymbarskich.

Miasto jest położone na wysokości od 0 do 152,2 m n.p.m.

Historia

Osobny artykuł: Historia Sopotu.

Kalendarium:

Od VIII w. do 1. poł. X w. stał tu gród – obecnie zrekonstruowany (Grodzisko w Sopocie).

1283 – pojawiła się pierwsza wzmianka o miejscowości Sopoth w akcie donacyjnym księcia pomorskiego Mściwoja II na rzecz klasztoru cystersów w Oliwie.

1798 – hrabia Kajetan Sierakowski wybudował pierwszy dom letniskowy.

1819 – Karol Wegner wybudował pierwsze kąpielisko morskie.

1823 – Jan Jerzy Haffner, były lekarz armii napoleońskiej, wzniósł Zakład Kąpielowy. W ciągu następnych lat powstały kolejne budynki uzdrowiskowe – Dom Zdrojowy, Łazienki Południowe i Łazienki Północne.

1870 – do Sopotu dotarła kolej (linia kolejowa Gdańsk – Słupsk – Koszalin, później do Berlina).

1898 – otwarto tor wyścigów konnych.

Dekretem cesarskim z 8 października 1901 miejscowość otrzymała prawa miejskie – ich uroczyste nadanie miało miejsce 1 kwietnia 1902.

W roku 1920 Sopot został wyłączony z powiatu wejherowskiego i włączony do Wolnego Miasta Gdańska; w latach 1939-1945 znajdował się w granicach III Rzeszy.

Wojska radzieckie wkroczyły do Sopotu 23 marca 1945 obchodząc się z nim dosyć łagodnie – zniszczeniu uległo 135 budynków, co stanowiło 10% ówczesnej zabudowy.

1945 – nastąpiło wcielenie Sopotu do Polski; pozostała w mieście ludność niemiecka zostaje wysiedlona

Między 1945 a 1975 miasto było siedzibą powiatu, w 1945 również władz wojewódzkich.

Toponimia

"Sopot" to bardzo popularny w Słowiańszczyźnie hydronim (w Polsce dwie rzeki i jeden potok), od psł. *sopotъ - "potok szumiący, źródło" (por. przymiotnik sapowaty "bagnisty, wilgotny", u Kazimierza Rymuta również sopot - "źródło, wodotrysk"), który tworzył przede wszystkim nazwy rzeczne i z kolei nazwy miejscowości położonych nad nimi. W Serbii istnieje co najmniej 7 miejscowości o tej nazwie (Сопот), 4 w Macedonii, 3 w Bułgarii, 2 w Chorwacji, 2 na Ukrainie i co najmniej po jednej w Bośni, Rumunii i Albanii nie wspominając o równie popularnych w krajach słowiańskich nazwach derywowanych typu Sopotsko/Сопотско, Sopotnica/Сопотница albo Sopotnia, Sopotnik.

Festiwal Teatru Polskiego Radia i Teatru Telewizji Polskiej "Dwa Teatry" – festiwal teatralny odbywający się raz w roku w Sopocie od 2001 r., zwyczajowo w pierwszy weekend czerwca. Organizatorami festiwalu są: Polskie Radio S.A. i Telewizja Polska S.A.. Producentem festiwalu jest TVP Gdańsk. Dyrektorem pierwszej edycji festiwalu była Ewa Bąk-Woźniakiewicz. W latach 2002-2006 funkcję tę pełnił Jerzy Martyś. W latach 2007 - 2008 dyrektorem była Agnieszka Czarnecka. Natomiast od 2009 r. dyrektorem tego festiwalu jest Bogumił Osiński.
Uniwersytet Gdański (w skrócie UG) – uczelnia wyższa z siedzibą rektora w Gdańsku, powstała 20 marca 1970, na mocy decyzji Rady Ministrów, z połączenia Wyższej Szkoły Ekonomicznej w Sopocie (założonej w 1945 jako Wyższa Szkoła Handlu Morskiego) i Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Gdańsku (założonej w 1946).

W 1283 Mściwój II nadał Sopot, Sopoth (w 1291) cystersom z Oliwy (dziś odcinek ulicy 1 Maja i część ulicy Bohaterów Monte Cassino, na południe od starego grodziska), z końcem wieku XVI była to wieś rybacka. Od zniemczonej postaci (c zamiast s) Zoppot powstały polskie Copot, Copoty, Soboty, Sobótka gdyż nie rozumiano wyrazu sopot, jednak prawidłowa (obecna, od 1945) nazwa przetrwała w kaszubszczyźnie co zauważał już w 1922 prof. J. Lange na łamach "Gazety Gdańskiej"; pokusił się też on na zlokalizowanie strumienia o nazwie "Sopot":

Kościoły Chrystusowe (Uczniowie Chrystusa) to nurt protestantyzmu utworzony na początku XIX wieku przez Thomasa Campbella - irlandzkiego prezbiterianina, który poszukiwał sposobów przywrócenia jedności chrześcijaństwa.
Stawowie (kaszub. Wësokô Wòda, niem. Hochwasser) – historyczna dzielnica Sopotu, granicząca na południu z gdańską dzielnicą Oliwą, na północy ze Świemirowem i na zachodzie z Trójmiejskim Parkiem Krajobrazowym (w kompleksie leśnym Lasów Oliwskich).

a wcześniej w 1913 Bolesław Śląski pisał:

Kazimierz Rymut, dla którego nazwa wskazywała na szumiąca wodę jako źródło toponimu, bardziej doszukiwał się "Sopotu" w rzeczce przepływającej obok sopockiego grodziska.

Demografia

Gospodarka

W miejscowości działał oddział przedsiębiorstwa państwowego Państwowe Tory Wyścigów Konnych. Obok działał Państwowy Ośrodek Treningu Koni Sopot, w 1993 jako Ośrodek Treningu Koni Sopot. W 1994 jako Zakład Treningowy Skarbu Państwa Sopot, następnie w 1994 przekształcony w Hipodrom Sopot Sp. z o.o., a w 1999 spółka została skomunalizowana.

Trójmiejski Park Krajobrazowy (kaszb Trzëmiejsczi Park Krajòbrazny) – park krajobrazowy o powierzchni 19 930 ha położony w woj. pomorskim. Obejmuje tereny leśne (90% powierzchni) z enklawami rolniczymi wsi Gniewowo, Zbychowo, Nowy Dwór Wejherowski, Reszki i Bieszkowice. Park obejmuje część terenów Gdyni, Rumi, Szemudu i Wejherowa oraz fragmenty terenów Sopotu i Gdańska.
Akademia Muzyczna im. Stanisława Moniuszki w Gdańsku - wyższa szkoła muzyczna, wcześniej (od założenia w 1947 r. do zmiany nazwy w 1982 r.) nosiła nazwę Państwowej Wyższej Szkoły Muzycznej.

Turystyka

Molo w Sopocie – najdłuższe drewniane molo w Europie 512 metrów

Plaża – kutry rybackie

Latarnia morska jest udostępniona do zwiedzania

Zakład balneologiczny W Zakładzie Balneologicznym można skorzystać ze zdrowotnych kąpieli solankowych oraz inhalacji.

Plac Zdrojowy przed molo widziany z latarni morskiej. Po lewej odbudowa Domu Zdrojowego, w środku budowa hotelu Sheraton

Grand Hotel Sopot by Sofitel

Krzywy Domek w Sopocie

Poczta w Sopocie (z prawej strony zdjęcia)

Zabytki i obiekty turystyczne

Osobny artykuł: Zabytki Sopotu.

Kościół Zbawiciela – kościół parafii ewangelicko-augsburskiej, zbudowany w latach 1913-1919, wpisany do rejestru zabytków 12 sierpnia 1976

Zakład Balneologiczny, wpisany do rejestru zabytków 18 maja 1982

ul. Bohaterów Monte Cassino o długości 635 m; wcześniejsze nazwy: do 1945 – Seestraße (Morska), 1945-1956 – Konstantego Rokossowskiego

grodzisko wczesnośredniowieczne, ul. Haffnera

Latarnia Morska

molo spacerowe drewniane, z XIX/XX

Opera Leśna z 1909, w okresie międzywojennym popularność zdobyła dzięki organizowanym tutaj Festiwalom Wagnerowskim, w okresie powojennym – międzynarodowym festiwalom piosenki

Krzywy Domek

cmentarz żydowski z 1913, ul. Malczewskiego, wpisany do rejestru zabytków 30 listopada 1983

plaże nad Zatoką Gdańską

Trójmiejski Park Krajobrazowy – park krajobrazowy, utworzony 3 maja 1979

Wielka Gwiazda – skrzyżowanie dróg spacerowych na obszarze Trójmiejskiego Parku Krajobrazowego

Imprezy cykliczne

Lista imprez cyklicznych odbywających się w Sopocie:

Aglomeracja Gdańska (czasami nazywana aglomeracją Zatoki Gdańskiej) – zurbanizowany i uprzemysłowiony obszar na północy Polski nad Zatoką Gdańską zamieszkany przez ok. 1 200 000 ludzi. Tworzy go Gdańsk, Gdynia, Sopot (Trójmiasto) oraz miejscowości od Pruszcza Gdańskiego do Wejherowa.
Potok, niewielki ciek wodny o wartkim nurcie, płynący w terenie o znacznych deniwelacjach, zwykle w korycie wyerodowanym w skałach. Charakteryzują go duże spadki zwierciadła wody i burzliwy prąd. W Polsce potokami nazywane są przeważnie cieki płynące w górach i na wyżynach. Cechą potoków górskich są spadki koryt od 5% do 30%, a potoków wysokogórskich nawet do 80% i więcej. Na wyżynach, potoki charakteryzują się spadkami od 5% do 10%. Zlewnia potoku zwykle nie przekracza 100 km². Podłoże w potokach wysokogórskich stanowią lite skały, niżej głazy, potem kamienie przemieszane ze żwirem, a jeszcze niżej żwir i wreszcie piasek i muł.

Międzynarodowy Festiwal Piosenki w Sopocie - Sopot Festival (w związku z trwającym remontem Opery Leśnej od 2010 roku nie odbywa się)

Festiwal Teatru Polskiego Radia i Telewizji Polskiej Dwa Teatry, którego organizatorem jest Polskie Radio i Telewizja Polska (odbywa się od 2001)

Festiwal Jedynki, którego organizatorem był TVP1 (od 2007 impreza nie odbywa się)

Sopot Hit Festiwal, którego organizatorami byli TVP2 i Radio Eska (odbył się tylko w 2008 i 2009)

TOPtrendy, którego organizatorem jest telewizja Polsat

Sopot Film Festival, międzynarodowy festiwal filmowy (odbywa się od 2001)

Górskie Samochodowe Mistrzostwa Polski rozgrywane na trasie Sopot-Gdynia, którego organizatorem jest AK Orski.

Baza noclegowa

W Sopocie są 3 hotele pięciogwiazdkowe (tj. Sofitel Grand, Sheraton Sopot, Rezydent), 2 czterogwiazdkowe (Hotel Haffner i Hotel Bayjonn) oraz trzygwiazdkowe (Hotel Europa, Hotel Villa Baltica, Hotel Opera).

Kościół Chrześcijan Dnia Sobotniego – chrześcijański Kościół protestancki o charakterze ewangelicznym, podkreślający wyjątkowość Pisma Świętego jako jedynej autorytatywnej zasady wiary (Sola scriptura) oraz święcący dzień sobotni. W Polsce Kościół został zarejestrowany w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji pod nr 5, jako społeczność działająca legalnie na terenie całej Polski. Sekretarzem Kościoła jest pastor Roman Witek, siedzibą władz Kościoła miasto Bielsko-Biała.
Kościół Ewangelicko-Augsburski w Rzeczypospolitej Polskiej – kościół luterański prawnie działający na terenie Polski, będący członkiem takich organizacji, jak Światowa Rada Kościołów, Światowa Federacja Luterańska, Konferencja Kościołów Europejskich, Polska Rada Ekumeniczna. Organem prasowym wspólnoty jest Zwiastun Ewangelicki. Zwierzchnikiem Kościoła jest bp Jerzy Samiec.

Uzdrowisko Sopot

W uzdrowisku prowadzone jest leczenie w następujących kierunkach: choroby ortopedyczno-urazowe, choroby reumatologiczne, choroby kardiologiczne i nadciśnienie, choroby dolnych dróg oddechowych, osteoporoza.

Na terenie Sopotu znajduje się 5 zakładów lecznictwa uzdrowiskowego.

Na terenie uzdrowiska znajdują się udokumentowane naturalne surowce lecznicze: 4,2% woda chlorkowo-sodowa (solanka), jodkowa.

Serbia, Republika Serbii (serb. Република Србија) – państwo w południowej Europie, powstałe 5 czerwca 2006 roku po rozpadzie państwa Serbii i Czarnogóry. Stolicą jest Belgrad. Serbia graniczy z Węgrami na północy, Rumunią i Bułgarią na wschodzie, Macedonią i Albanią na południu oraz z Czarnogórą, Chorwacją i Bośnią i Hercegowiną na zachodzie.
Wolne Miasto Gdańsk (niem. Freie Stadt Danzig) – istniejące w okresie międzywojennym autonomiczne miasto-państwo pod ochroną (protection) Ligi Narodów.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)