Spłonka - Polski Serwis Naukowy

Spłonki: zbita spłonka w łusce naboju do pistoletu (po lewej) oraz spłonka wymontowana z naboju do broni gładkolufowej (po prawej).

Spłonka – mały ładunek wybuchowy inicjujący wybuch właściwego materiału wybuchowego. Spłonki dzielą się na:

mechaniczne – wykonana zazwyczaj w postaci niewielkiej miedzianej lub mosiężnej puszki wypełnionej środkiem chemicznym detonującym w czasie zgniecenia (np. piorunian rtęci lub azydek ołowiu), odpalana poprzez uderzenie iglicą,

elektryczne (zwane również detonatorami) – różnej konstrukcji, odpalane przy użyciu prądu elektrycznego.

W broni ręcznej (pistolet, rewolwer, karabin) wyróżnia się dwa typy spłonki:

Pistolet (fr.) - krótka, ręczna broń palna do walki (zarówno ataku jak i obrony) na niewielką odległość (do 50 m) a także do wymuszania posłuszeństwa na polu walki. Charakteryzuje się krótką lufą, małymi gabarytami i chwytem (rękojeścią) przystosowanym do strzelania z jednej ręki. Podstawową grupę stanowią pistolety wojskowe. Wyróżnia się także pistolety policyjne, kieszonkowe, sportowe, sygnałowe i inne. Masa pistoletu wojskowego nie przekracza na ogół 1 kg, długość lufy - 125 mm, długość całkowita - 220 mm, szybkostrzelność praktyczna - 25-40 strz/min. Kaliber broni waha się w granicach 4,6 mm - 12,7 mm. Najczęściej stosowany jest kaliber 9 mm.

Styfninian ołowiu – materiał wybuchowy inicjujący, który jest najczęściej wykorzystywanym w przemyśle zbrojeniowym. Ma bardzo dużą wrażliwość na bodźce mechaniczne, temperaturę oraz wyładowania elektrostatyczne. Eksploduje w temperaturze około 275 °C. Jego prędkość detonacji oscyluje około 5000 m/s. Maksymalna gęstość styfninianu ołowiu wynosi około 2,6 g/cm³.

Porównanie budowy denka łuski przy zastosowaniu spłonek Boxer i Berdan

Po lewej Berdan, z prawej Boxer. Od góry: widok od wnętrza łuski, przekrój, widok denka

typ Berdan – pierwsza spłonka do amunicji zespolonej opracowana w 1865 r. przez Hirama Berdana zrewolucjonizowała zastosowanie ręcznej broni palnej, opatentowana w 1866 r.. Powszechnie stosowana do połowy XX wieku, obecnie prawie wycofana z użytku cywilnego lecz nadal jest popularna w amunicji wojskowej, szczególnie w krajach powstałych po rozpadzie ZSRR, Ameryce Południowej i Afryce. Stanowi miseczkę wypełnioną materiałem inicjującym, który eksploduje po uderzeniu w kowadełko znajdujące się w denku łuski, a zapłon materiału miotającego w łusce następuje poprzez 2 (czasem więcej) kanały ogniowe rozmieszczone w denku łuski, symetrycznie wokół kowadełka.

typ Boxer – spłonka Berdana zmodyfikowana przez Edwarda M. Boxera, głównego inżyniera Royal Arsenal, opatentowana w Anglii w 1866 r., a następnie w 1869 r. w Stanach Zjednoczonych. Zasadniczą zmianą było przeniesienie kowadełka z denka łuski do spłonki, co pozwoliło na zastosowanie jednego kanału ogniowego umieszczonego centralnie w denku łuski. Ze względu na skomplikowaną produkcję, spłonki Boxer nie były powszechnie stosowane aż do połowy XX wieku. Obecnie jest to niemal jedyny typ spłonki stosowany w amunicji do użytku cywilnego, głównie ze względu na łatwość elaboracji łusek o takiej konstrukcji denka.

Spłonka może mieć wiele zastosowań, ale najczęściej kojarzona jest z nabojem strzeleckim.

Materiał wybuchowy to pojedynczy związek chemiczny lub mieszanina kilku związków chemicznych, która jest zdolna w odpowiednich warunkach do gwałtownej reakcji chemicznej o charakterze egzotermicznym, której towarzyszy wydzielenie wielkiej ilości produktów gazowych w postaci wybuchu (detonacji lub deflagracji).

Rewolwer – pierwsza w historii wielostrzałowa broń palna powtarzalna (nieautomatyczna; krótka, bardzo rzadkie są konstrukcje rewolwerów samopowtarzalnych), w której funkcję magazynka niewymiennego (magazynu) spełnia obrotowy bęben z kilkoma komorami nabojowymi (zwykle sześcioma). Najnowsze konstrukcje rewolweru wykorzystują mechanizmy pozwalające na jednoczesny obrót bębna oraz napięcie kurka w wyniku ściągania języka spustowego. W najwcześniejszych rewolwerach napięcie kurka i obrót bębna były dokonywane ręcznie. Pierwsza udana konstrukcja rewolweru autorstwa Colta umożliwiała obrót i ustalenie bębna we właściwej pozycji poprzez odciągnięcie kurka. W wyniku obrotu bębna wokół osi równoległej do osi lufy, poszczególne komory nabojowe (z nabojami) ustawiają się kolejno na przedłużeniu osi lufy. Po odpaleniu spłonki naboju za pomocą kurka, pocisk opuszcza komorę nabojową w bębnie, przedostając się do lufy i następnie wylatując z niej.

Zobacz też

Przypisy

U.S. Patent 82,587
U.S. Patent 91,818