Spacjowanie - Polski Serwis Naukowy

Spacjowanie, rozspacjowanie, rozstrzelenie tekstu – wyróżnienie słowa lub krótkiego fragmentu tekstu poprzez wstawienie pomiędzy litery i wyrazy dodatkowych odstępów równych nominalnej szerokości spacji dla danego kroju (w bieżącej odmianie) i stopnia pisma.

Spacjowanie to radykalne, rozpoznawalne wizualnie zwiększenie świateł międzyznakowych. W czasach tradycyjnego zecerstwa polegało na wstawieniu dodatkowych znaków niedrukowalnych pomiędzy sąsiednie znaki drukowalne, czyli na wstawieniu pomiędzy czcionki z oczkiem (zawierających znak) dodatkowych czcionek bez oczka – były to spacje o określonej szerokości. Jednak już w czasach linotypów można było tekst poszerzać w inny sposób, a mianowicie za pomocą klinów wpuszczanych pomiędzy matryce znaków. Także później, w czasach fotoskładu istniały możliwości rozsuwnia znaków innymi, bardziej zautomatyzowanymi metodami niż dodawanie znaków spacji. Najdłużej spacjowanie metodą dodatkowych znaków utrzymało się na maszynach do pisania, a polegało na dodatkowym stukaniu w klawisz spacji.

Odmiana pisma – jedna z trzech podstawowych cech każdego fontu (a także czcionki). Pozostałe dwie to: krój i stopień pisma. Odmianę fontu nazywa się również (aczkolwiek rzadziej) wariantem.

Krój pisma to charakterystyczny obraz kompletu znaków pisma o jednolitych podstawowych cechach graficznych: stylu, rytmie, proporcji, dukcie, układzie lub kształcie szeryfów, właściwościach optycznych (czytelności) itp. Krój pisma może mieć wiele odmian, czasami nawet znacznie różniących się od kroju podstawowego, lecz nadal zachowujących w sposób konsekwentny podstawowe założenia graficzne danej rodziny krojów.

W komputerowym składzie tekstu spacjowanie metodą dodawania znaków jest metodą archaiczną, stosowaną rzadko i tylko doraźnie, gdyż utrudnia przenoszenie wyrazów, bo dla oprogramowania tekst rozsunięty w ten sposób widziany jest nie jako słowa, lecz jako pojedyncze znaki, z których każdy może być przeniesiony do następnej linii. Obecnie w oprogramowaniu DTP zabiegu rozstrzelenia tekstu wykonuje się metodą powiększania odstępów międzyznakowych za pomocą trackingu, która nie narusza integralności słów.

Zecerstwo – dział poligrafii zajmujący się ogółem czynności prowadzących do uzyskania obrazu kolumn publikacji gotowych do druku. Dzieli się na dwie podstawowe fazy: skład i łamanie (a także równoległe z nimi nadawanie korekty). Skład to samo utworzenie tekstu, a łamanie to wprowadzenie tekstu na kolumny i połączenie go tam z materiałem ilustracyjnym. Od czasów Jana Gutenberga do końca XIX wieku zecerstwo polegało na układaniu pojedynczych czcionek wraz z innymi elementami graficznymi. Prace zecerskie usprawniło wynalezienie odlewarek do całych rzędów tekstu – wierszy linotypowych, jak i wprowadzenie szeregu innych metod automatyzujących pracę zecerni (tastry i odlewarki monotypowe), a następnie wprowadzenie fotoskładu i wreszcie DTP.

DTP (. W tym znaczeniu termin ten dotyczy nie tylko fazy projektowej, czyli tworzenia w programach komputerowych obrazu (oraz kształtu) stron publikacji, ale także zarządzania pracą grupową, a nawet odnosi się do komputerowego sterowania urządzeniami wykorzystywanymi w tym procesie, a więc np. naświetlarkami czy maszynami drukarskimi.

Dobrą praktyką typograficzną jest, aby pierwszy i ostatni znak każdego z wyróżnionych w ten sposób słów posiadał minimalnie mniejszy odstęp do sąsiedniego znaku w słowie. Zazwyczaj jednak stosuje się inne metody wyróżniania niż spacjowanie, np. podkreślanie, pogrubianie, pochylanie, zmiana koloru lub złożenie fragmentu tekstu kapitalikami.

Znaki drukowalne – wszystkie znaki występujące w tekście zapisanym cyfrowo (komputerowo), które widać na ekranie monitora i w druku. Są to wszystkie znaki oprócz spacji, tabulatorów i innych znaków sterujących (kodów sterujących), które mają bezpośredni wpływ na wygląd treści publikacji, jak np. znak przeniesienia wyrazu, znak wymuszenia nowego wiersza, lub znak początku kolejnego akapitu.

Maszyna do pisania to mechaniczne, elektromechaniczne lub elektroniczne urządzenie posiadające klawisze, które naciskane powodują wydrukowanie określonych znaków (zwykle na papierze).

Szczególnie problematyczne jest stosowanie tekstu rozspacjowanego w składzie wyjustowanym - czyli w składzie wyrównanym jednocześnie do obydwu krawędzi łamu, gdzie światła międzywyrazowe mogą być nie tylko mniejsze ale również większe niż w rozspacjowanym fragmencie, a w dodatku inne dla każdej linijki, co dezorientowałoby odbiorcę. Dlatego też w składzie wyjustowanym rozspacjowanie ma sens tylko dla odpowiednio szerokiego składu.

Łam – pionowy blok zarezerwowany dla tekstu, leżący na kolumnie, posiadający określoną szerokość i długość, czym się różni od szpalty posiadającej tylko szerokość, a długość dowolną (określoną wielkością całości tekstu).

Fotoskład – sposób i miejsce przygotowania materiałów do druku, chronologicznie umiejscowione pomiędzy tradycyjną zecernią (patrz: zecerstwo) a współczesnym studiem DTP. Dziś jest to tradycyjna, wychodząca z użycia nazwa studia DTP.

Zobacz też

kerning

światło (DTP)

tracking (typografia)