Spalinowóz - Polski Serwis Naukowy

Spalinowóz SM03

Lokomotywa SU45-240

Niemiecka lokomotywa Kö 0130 w skansenie w Pyskowicach

Spalinowóz, czyli lokomotywa spalinowa – jest to lokomotywa napędzana silnikiem spalinowym, zazwyczaj czterosuwowym (czasem dwusuwowym np. ST44) silnikiem Diesla.

Ponieważ charakterystyka silnika spalinowego uniemożliwia jego bezpośrednie zastosowanie do napędu lokomotywy, stosuje się przekładnię:

Prądnica, generator elektryczny – maszyna elektryczna (dawne nazwy: dynamo-maszyna, dynamo) zamieniająca energię mechaniczną na energię elektryczną. Wytwarzanie energii elektrycznej odbywa się w prądnicach dzięki zjawisku indukcji elektromagnetycznej. Odbywa się to na skutek względnego ruchu przewodnika i zewnętrznego pola magnetycznego.

TEM2 (ros. TЭM2, w Polsce często nazywana nieformalnie Tamara) – ciężki spalinowóz manewrowy, eksploatowany m.in. na PKP (oznaczenie na PKP SM48), ale także przez przewoźników prywatnych w Polsce i na kolejach krajów byłego ZSRR, a także Kuby, produkowany seryjnie od 1967 roku w Briańsku i Woroszyłowgradzie (Ługańsku) w ZSRR.

mechaniczną

hydrauliczną

hydrostatyczną (rzadko, w lokomotywach małych mocy i prędkości)

hydrokinetyczną

elektryczną (tzw. lokomotywa spalinowo-elektryczna)

Najbardziej rozpowszechnione są lokomotywy o przekładni elektrycznej – silnik spalinowy napędza prądnicę, a osie napędowe są obracane za pomocą silników elektrycznych. Prędkość jazdy lokomotywy spalinowej reguluje się poprzez zmiany wzbudzenia prądnicy za pomocą nastawnika elektrycznego, zmieniającego opór elektryczny w obwodzie wzbudzenia.

Polskie Koleje Państwowe Spółka Akcyjna (PKP S.A.) – powstała w wyniku komercjalizacji istniejącego od 1926 przedsiębiorstwa państwowego Polskie Koleje Państwowe. Ich jedynym akcjonariuszem jest Skarb Państwa, który reprezentuje obecnie Ministerstwo Infrastruktury. Spółka pełni dominującą rolę w Grupie PKP. Do jej podstawowych zadań należą:

Silnik spalinowy — silnik wykorzystujący sprężanie i rozprężanie czynnika termodynamicznego (gazu) do wytworzenia momentu obrotowego lub siły. Sprężany jest gaz "zimny", a rozprężany — "gorący". Do sprężenia gazu zimnego zużywana jest mniejsza ilość energii mechanicznej niż uzyskuje się z rozprężania. Z tego powodu energia uzyskana z rozprężania zużywana jest do sprężania gazu i do napędu dowolnej maszyny. Gorący gaz uzyskuje się w wyniku spalenia paliwa, stąd nazwa: silnik spalinowy.

Pierwsza lokomotywa z silnikiem Diesla została uruchomiona we wrześniu 1912 roku w Prusko-Heskiej kolei państwowej. Lokomotywa ta miała 1000 KM. Słabym punktem tej pierwszej lokomotywy był system chłodzenia, co spowodowało, że już w 1920 roku została oddana na złom. Dopiero w 1924 w ZSRR wprowadzono dwie lokomotywy: firm MAN i Electric Brown Boveri, które sprawdziły się w codziennej pracy. Obie miały silniki o mocy 1200 KM.

ST44 (oznaczenie producenta M62 (dla wersji jednoczłonowej), 2M62 (dla wersji dwuczłonowej), 3M62 (dla wersji trójczłonowej) w Polsce często nazywana nieformalnie Gagarin) - lokomotywa spalinowa produkcji radzieckiej przeznaczona do ruchu towarowego. Produkowana w Ługańsku (Ukraina) i eksportowana do wielu państw bloku wschodniego oraz na Kubę. Do Polski od roku 1966 trafiły 1182 sztuki.

Silnik o zapłonie samoczynnym (znany powszechnie jako silnik wysokoprężny lub silnik Diesla, ZS) – silnik cieplny spalinowy tłokowy o spalaniu wewnętrznym, w którym ciśnienie maksymalne czynnika jest znacznie większe, niż w silnikach niskoprężnych (z zapłonem iskrowym), a do zapłonu paliwa nie jest wymagane żadne zewnętrzne źródło energii, ma miejsce zapłon samoczynny.

Oznaczenia lokomotyw spalinowych w Polsce

PKP – historia

na początku Lw (w oznacza silnik wysokoprężny),

rodzaj przekładni:

e – elektryczna

h – hydrokinetyczna

m – mechaniczna

nr serii

Przykłady: Lwe-55, Lwh-64.

PKP – współczesność

pierwsza litera S oznacza lokomotywę spalinową

druga litera oznacza pełnioną funkcję:

M – do prac manewrowych

P – do pociągów pasażerskich

T – do pociągów towarowych

U – uniwersalna

2 cyfry - nr serii:

01..09 - lokomotywa z przekładnią mechaniczną, sterowanie jednokrotne

10..14 - lokomotywa z przekładnią mechaniczną, sterowanie wielokrotne

15..24 - lokomotywa z przekładnią hydrauliczną lub hydrauliczno - mechaniczną, sterowanie jednokrotne

25..29 - lokomotywa z przekładnią hydrauliczną, sterowanie wielokrotne

30..39 - lokomotywa z przekładnią elektryczną, sterowanie jednokrotne

40..49 - lokomotywa z przekładnią elektryczną, sterowanie wielokrotne

myślnik, a po nim następuje nr inwentarzowy; czasem lokomotywom o specjalnych cechach (np. po znaczącej modernizacji) nadaje się nietypowy numer odległy od serii podstawowej np.500, 2000.,ale nie stanowi to reguły.

Przykłady: SP32, SM03, ST44, SU42, SU45

Lokomotywa manewrowa – lokomotywa przeznaczona do prac manewrowych (przetaczanie wagonów). Najczęściej są to lokomotywy spalinowe (np. SM42), rzadziej elektryczne.

Przekładnia – mechanizm lub układ maszyn służący do przeniesienia ruchu z elementu czynnego (napędowego) na bierny (napędzany) z jednoczesną zmianą parametrów ruchu, czyli prędkości i siły lub momentu siły.

Inni przewoźnicy

Lokomotywy spalinowe innych przewoźników najczęściej oznaczane są wg oznaczeń fabrycznych lub dziedziczą po poprzednich użytkownikach, np. S200, T448p, 060Da (=ST43 PKP), TEM2 (=SM48 PKP), CTLR4C (=ST44 PKP), M62 (=ST44 PKP), 401Da, Ls1200p (=SM31 PKP).

PKP - tabor wąskotorowy

Lokomotywa Lyd1-221 na EKW

Lokomotywa Lxd2-315

rodzaj lokomotywy:

L – lokomotywa spalinowa bez przedziału bagażowego

Lf – lokomotywa spalinowa z przedziałem bagażowym

liczba osi napędnych:

brak – 2 osie

y – 3 osie

x – 4 osie

w – 5 osi

z – 6 osi

liczba i położenie osi tocznych:

a – 1 oś toczna z przodu

b – 1 oś toczna z tyłu

n – 1 oś toczna z przodu i 1 oś toczna z tyłu

rodzaj silnika:

c – silnik niskoprężny

d – silnik wysokoprężny

przekładnia:

1 – mechaniczna

2 – hydrauliczna

3 – hydromechaniczna

4 – elektryczna

Zobacz też

W Wikimedia Commons znajdują się multimedia związane z tematem:
Spalinowóz

Elektrowóz

Lista lokomotyw spalinowych eksploatowanych w Polsce

Lista wąskotorowych lokomotyw spalinowych eksploatowanych w Polsce

Lokomotywa manewrowa

Rezystancja (opór, opór czynny, oporność, oporność czynna) – wielkość charakteryzująca relacje między napięciem a natężeniem prądu elektrycznego w obwodach prądu stałego. W obwodach prądu przemiennego rezystancją nazywa się część rzeczywistą zespolonej impedancji.

Ełcka Kolej Wąskotorowa (EKW, niem. Lycker Kleinbahn) – jest jedną z nielicznych kolei tego typu na terenie Polski, funkcjonująca do dnia dzisiejszego. Jej głównym zadaniem był przewóz mieszkańców okolicznych wsi do Ełku, czasem transportowano również towary. Jej działalności nie przerwała II wojna światowa ani zmiana przynależności państwowej – aż do lat 90. XX wieku nadal służyła jako regionalne źródło transportu. W 1992 ełcka kolej została uznana za zabytek – od kilku lat prowadzi jedynie kursy turystyczne (składy zabytkowe oraz współczesne).