Special Operations Executive - Polski Serwis Naukowy

Special Operations Executive, Kierownictwo Operacji Specjalnych - brytyjska tajna agencja rządowa, której zadaniem było m.in. prowadzenie dywersji, koordynacja działań politycznych i propagandowych, wspomaganie ruchu oporu w okupowanych państwach Europy.

Utworzenie SOE

Kierownictwo Operacji Specjalnych (SOE) zostało utworzone z inicjatywy Winstona Churchilla 16 lipca lub 17 lipca 1940 roku. Centrala SOE mieściła się w Londynie przy Baker Street nr 64 pod nazwą Union Trading Company. Special Operations Executive powstało w wyniku fuzji działających od czerwca 1940 roku Departamentu - MI R, Ministerstwa Wojny Sekcji D (sabotaż), cząstki SIS/MI6 oraz zespołu ministerstwa spraw zagranicznych ds. propagandy. SOE miało swoje placówki w głównych miastach Europy i Afryki, jak m.in. Sztokholm, Lizbona, Madryt, Bari, Algier.
Nadzór nad tą instytucją sprawował minister wojny ekonomicznej Hugh Dalton.

Madryt (hiszp. Madrid) – stolica i największe miasto Hiszpanii, położony w środkowej części kraju u podnóża Sierra de Guadarrama (Wyżyna Kastylijska) nad rzeką Manzanares.

Wilhelm (Franz) Canaris (ur. 1 stycznia 1887 w Aplerbeck, zm. 9 kwietnia 1945 we Flossenbürgu) – admirał niemiecki, szef wywiadu wojskowego Abwehry od 1935 do 1944 roku, jedna z najbardziej enigmatycznych postaci II wojny światowej, wysoki dygnitarz III Rzeszy, a zarazem przeciwnik polityki Adolfa Hitlera.

Współpraca

Kierownictwo Operacji Specjalnych współpracowało z Royal Navy, z jednostką wyposażoną w mały zespół okrętów nawodnych i podwodnych, które używane były np. do przerzucania agentów i sprzętu do krajów okupowanych takich jak Francja, Norwegia, Włochy, Jugosławia i Grecja. SOE korzystało także z usług RAF, samolotów z 138 i 161 dywizjonów bombowych RAF.
SOE ściśle współpracowało również z utworzonym w czerwcu 1942 roku Biurem Służb Strategicznych (OSS - Office of Strategic Services), amerykańską agencją wywiadowczą działającą w czasie II wojny światowej na terenie okupowanej Europy i nie tylko, lecz często z takiej współpracy wynikały nieporozumienia i spory między obiema służbami, tak samo było w przypadku współpracy SOE z SIS czyli MI6.

II wojna światowa – największy konflikt zbrojny w historii świata, trwający od 1 września 1939 do 2 września 1945 (w Europie do 8 maja 1945), obejmujący zasięgiem działań wojennych prawie całą Europę, wschodnią i południowo-wschodnią Azję, północną Afrykę, część Bliskiego Wschodu i wszystkie oceany. Niektóre epizody wojny rozgrywały się nawet w Arktyce i Ameryce Północnej. Poza większością państw europejskich i ich koloniami, brały w niej udział państwa Ameryki Północnej i Ameryki Południowej oraz Azji. Głównymi stronami konfliktu były państwa osi i państwa koalicji antyhitlerowskiej (alianci).

Grecja (gr. Ελλάδα Elláda, IPA: [e̞ˈlaða] lub Ελλάς Ellás, IPA: [e̞ˈlas], tr. Yunanistan), Republika Grecka (Ελληνική Δημοκρατία Ellinikí Dimokratía, IPA: [e̞ˌliniˈci ðimo̞kraˈtiˌa]) – kraj w południowo-wschodniej części Europy, położony na krańcu Półwyspu Bałkańskiego. Graniczy z Albanią, Republiką Macedonii i Bułgarią na północy oraz z Turcją na wschodzie. Ma dostęp do czterech mórz: Morza Egejskiego, Morza Kreteńskiego na wschodzie, Morza Jońskiego na zachodzie oraz Morza Śródziemnego od południa.

Struktura organizacyjna SOE

SO.1 - propaganda

SO.2 - operacje

SO.3 - planowanie

W 1941 z SOE wyodrębniono SO-1, oraz SO-2, tworząc oddzielne Kierownictwo Wojny Politycznej (Political Warfare Executive). Poczynając od 1941 roku Kierownictwo Operacji Specjalnych wykonywało więc wyłącznie funkcje leżące w kompetencji wydziału SO.2.

Polska, oficjalnie Rzeczpospolita Polska – państwo położone w Europie Środkowej nad Morzem Bałtyckim. Graniczy z Niemcami (na zachodzie), Czechami i Słowacją (na południu), Ukrainą i Białorusią (na wschodzie), na północnym wschodzie z Litwą oraz na północy z Rosją (obwód kaliningradzki). Ponadto polska granica wyłącznej strefy ekonomicznej na Bałtyku graniczy ze strefami Danii i Szwecji.

Edward Hugh John Neale Dalton, baron Dalton (ur. 26 sierpnia 1887 w Neath w Walii, zm. 13 lutego 1962), brytyjski polityk, członek Partii Pracy, minister w rządach Winstona Churchilla i Clementa Attlee.

Polska sekcja

W centrali działała również sekcja polska, kierowana początkowo przez B. Sweeta-Escotta, a następnie płk. H.B. Perkinsa, która współdziałała ze sztabem Naczelnego Wodza - Oddział VI.

Jedną z polskich agentek SOE była Krystyna Skarbek ps. Christine Granville, działająca m.in. w Kairze, a potem w południowej Francji.

Szkolenie i zamach na Reinharda Heydricha

Agenci SOE byli szkoleni w ośrodkach w Anglii oraz na zachodnim wybrzeżu Szkocji, gdzie uczono ich m.in. walki wręcz, posługiwania się różnego rodzaju bronią, wspinaczki, skakania ze spadochronem, zdobywania informacji, oraz jak zachować się podczas przesłuchań itd.
W ośrodku SOE w Szkocji szkolono m.in. dwóch komandosów czeskich - Josefa Gabcika i Jana Kubiśa, którzy po zrzuceniu na spadochronach do okupowanej Czechosłowacji, 27 maja 1942 roku dokonali udanego zamachu na Reinharda Heydricha, ówczesnego protektora Czech i Moraw, który zmarł w wyniku zakażenia po odniesionych ranach 4 czerwca 1942 roku.
Za ten wyczyn brytyjskiego wywiadu (przeprowadzony prawdopodobnie aby chronić Wilhelma Canarisa przed szefem Sicherheitsdienst), zapłaciło życiem tysiące Czechów.

Europa – część świata (określana zwykle tradycyjnym, acz nieścisłym mianem kontynentu), leżąca na półkuli północnej, na pograniczu półkuli wschodniej i zachodniej, stanowiąca wraz z Azją kontynent Eurazję.

4 czerwca jest 155. (w latach przestępnych 156.) dniem w kalendarzu gregoriańskim. Do końca roku pozostaje 210 dni. Słońce w tym dniu znajduje się w zodiakalnym gwiazdozbiorze Bliźniąt.

Podsumowanie i rozwiązanie SOE

W maju 1944 roku z Kierownictwem Operacji Specjalnych współdziałało ok. 10 tys. mężczyzn i 3 tys. kobiet. Wiadomo, że w czasie II wojny światowej SOE przerzuciło do Francji ok. 1800 agentów i 10 tys. ton zaopatrzenia, broni i materiałów wybuchowych dla oddziałów ruchu oporu. Pełna ocena działalności SOE nie jest możliwa, gdyż dotychczas nie odtajniono wszystkich dokumentów.
Special Operations Executive zostało rozwiązane w styczniu 1946 roku, personel i części struktury SOE zostały przyłączone do Secret Intelligence Service, agencji znanej pod kryptonimem MI6.

Czechosłowacja (czes. Československo, słow. Česko-Slovensko lub Československo) – państwo w Europie Środkowej istniejące w latach 1918-1992. 1 stycznia 1993 w miejscu Czechosłowacji powstały dwa nowe państwa – Czechy i Słowacja. Kraj graniczył z Niemcami (1945-90: NRD i RFN), Polską, ZSRR (1991: Ukrainą), Rumunią (do 1939), Węgrami i Austrią. Stolicą Czechosłowacji była Praga.

Winston Leonard Spencer Churchill KG, OM (ur. 30 listopada 1874 w Blenheim Palace, zm. 24 stycznia 1965 w Londynie) – brytyjski polityk, mówca, strateg, pisarz i historyk, dwukrotny premier Zjednoczonego Królestwa, laureat literackiej Nagrody Nobla, honorowy obywatel Stanów Zjednoczonych. W 2002 r. w plebiscycie organizowanym przez BBC został uznany najwybitniejszym Brytyjczykiem wszech czasów.

Szefowie operacyjni SOE

sir Frank Nelson - sierpień 1940 - maj 1942

sir Charles Hambro - maj 1942 - wrzesień 1943

gen.mjr. sir Colin Gubbins - wrzesień 1943 - styczeń 1946

Źródła

Nigel West - MI6: British Secret Intelligence Service Operations 1909-1945

Praca zbiorowa (wprowadzenie Nigel West) - Tajne operacje wywiadu brytyjskiego - 2001

Normam Polmar, Thomas B. Allen - Księga Szpiegów, Wydawnictwo Magnum Warszawa 2000