Specjalne prawa ciągnienia - Polski Serwis Naukowy

Specjalne prawa ciągnienia (ang. Special Drawing Rights, SDR, kod ISO 4217: XDR) – międzynarodowa jednostka rozrachunkowa, umowna jednostka monetarna, mająca charakter pieniądza bezgotówkowego, czyli istniejącego wyłącznie w postaci zapisów księgowych na bankowych rachunkach depozytowych.

Międzynarodowy Fundusz Walutowy (MFW, ang. International Monetary Fund, IMF) – międzynarodowa organizacja w ramach ONZ, zajmująca się kwestiami stabilizacji ekonomicznej na świecie. Dostarcza pomocy finansowej zadłużonym krajom członkowskim, które w zamian są zobowiązane do dokonywania reform ekonomicznych i innych działań stabilizujących.

Bilans płatniczy – zestawienie (dochody – wpływy kontra wydatki – płatności) wszystkich transakcji dokonanych między rezydentami (gospodarką krajową) a nierezydentami (zagranicą) w danym okresie. Jest on sporządzany dla całej gospodarki narodowej. Bilans płatniczy Polski (za poszczególne miesiące, kwartały oraz lata) publikuje Narodowy Bank Polski. Zestawieniem komplementarnym dla bilansu płatniczego jest międzynarodowa pozycja inwestycyjna.

SDR została utworzona w celu stabilizacji międzynarodowego systemu walutowego przez Międzynarodowy Fundusz Walutowy w 1967 roku, używana jest od 1970. Od roku 1974, SDR jako pierwsza waluta na świecie została zdemonetyzowana (przestała mieć swój parytet w złocie).

Jednostkami SDR mogą się posługiwać wyłącznie banki centralne państw oraz niektóre instytucje finansowe w rozrachunkach między nimi. Jednostki SDR zostały wyemitowane trzykrotnie. Po raz pierwszy, w latach 1970-72. W trzech transzach, łącznie 9,4 mld. Drugi raz w latach 1979-81 w sumie 12 mld, również w trzech transzach. Trzeci raz w roku 2009 w sumie 204,1 mld SDR, z tego 21,4 mld dla 40 krajów, które są członkami MFW od 1982r (w tym Polska dostała 3,12mld SDR po kursie 1,56 SDR/USD). Jednostki SDR przyznawane są krajom-członkom MFW proporcjonalnie do ich udziałów wniesionych do MFW. W 1997 roku podjęto uchwałę o potrzebie kolejnej emisji SDR, jednak do chwili obecnej nie została ratyfikowana. Do ratyfikacji potrzebnych jest 85% głosów na Radzie Gubernatorów Międzynarodowego Funduszu Walutowego. Ratyfikację blokują Stany Zjednoczone.

Pieniądz – materialny lub niematerialny środek, który można wymienić na towar lub usługę. Prawnie określony środek płatniczy, który może wyrażać, przechowywać i przekazywać wartość ściśle związaną z realnym produktem społecznym.

Złoto (Au, łac. aurum) – pierwiastek chemiczny, metal przejściowy, o liczbie atomowej 79. Złoto występuje w skorupie ziemskiej w ilości 1,1·10-3 ppm. Występuje ono w przyrodzie w stanie rodzimym. Jest symbolem bogactwa.

Jednostki SDR służą głównie do regulowania zobowiązań poszczególnych krajów z tytułu bieżących obrotów bilansu płatniczego (m.in. kraje z deficytem bilansu płatniczego dokonują płatności w tej walucie lub przeprowadzają interwencje na rynku walutowym poprzez wymianę SDR-ów na walutę innych krajów, kraje z nadwyżką bilansu płatniczego). Są też wykorzystywane przy porównywaniu kursów walut w rozliczeniach międzynarodowych.

Język polski (polszczyzna) należy wraz z językiem czeskim, słowackim, pomorskim (kaszubskim), dolnołużyckim, górnołużyckim oraz wymarłym połabskim do grupy języków zachodniosłowiańskich, stanowiących część rodziny języków indoeuropejskich.

Koszyk walutowy, (ang. monetary basket), termin międzynarodowy - system ustalania w Międzynarodowym Funduszu Walutowym wartości międzynarodowej jednostki walutowej SDR od 1 lipca 1974, kiedy przyjęto zasadę, że wartość tę określać będzie nie jak poprzednio amerykański dolar, lecz koszyk walut 16 krajów, z których każdy ma udział w handlu światowym nie mniejszy niż jeden procent. Z tym, że udział poszczególnych walut w “koszyku” uzależniony jest od wagi odnośnej waluty w międzynarodowych transakcjach finansowych.

Początkowo wartość jednostki SDR była wyznaczana jako wartość 0,888671 g czystego złota (zwana była czasem „papierowym złotem”), od 1974 roku jest wyznaczana na podstawie koszyka walutowego, składającego się obecnie z euro, japońskiego jena, funta szterlinga i dolara amerykańskiego, w proporcjach zależnych od wagi danej waluty w międzynarodowych transakcjach finansowych.

Bank centralny – instytucja odpowiedzialna za funkcjonowanie systemu bankowego. Zazwyczaj działa jako jednostka państwowa bądź podporządkowana państwu. W Polsce funkcję banku centralnego pełni Narodowy Bank Polski.

Waluta (jednostka monetarna) – pojęcie używane zamiennie z pojęciem pieniądz. Jednak nazwę waluta stosuje się przede wszystkim w kontekście wymiany międzynarodowej. Waluta jest wtedy środkiem rozliczeniowym (czyli miernikiem wartości) oraz środkiem regulowania płatności (należności i zobowiązań) w transakcjach międzynarodowych.

Wagi poszczególnych walut w koszyku wynosiły i obecnie wynoszą:

1981–1985: USD 42%, DEM 19%, JPY 13%, GBP 13%, FRF 13%

1986–1990: USD 42%, DEM 19%, JPY 15%, GBP 12%, FRF 12%

1991–1995: USD 40%, DEM 21%, JPY 17%, GBP 11%, FRF 11%

1996–2000: USD 39%, DEM 21%, JPY 18%, GBP 11%, FRF 11%

2001–2005: USD 45%, EUR 29%, JPY 15%, GBP 11%

2006–2010: USD 44%, EUR 34%, JPY 11%, GBP 11%

Linki zewnętrzne

Wiesław Szczuka: SDR, czyli 2 mld dol. w prezencie dla Polski (pol.). Gazeta.pl, 27 sierpnia 2009. [dostęp 30 sierpnia 2009].