Speuzyp z Aten (gr. Σπεύσιππος Speusippos) (ur. ok. 410 p.n.e. w Atenach, zm. 339 p.n.e. w Atenach) – starożytny filozof i matematyk, siostrzeniec Platona i drugi scholarcha jego Akademii.

Życie

Poza żywotem napisanym przez Diogenesa Laertiosa nie mamy wielu źródeł o życiu i myśli Speuzypa. Ur. ok. 410 p.n.e. Był synem siostry Platona, Potone. Wychowanek Akademii, po śmierci Platona został jej scholarchą (347 p.n.e.) - funkcję tę pełnił przez osiem lat (do 339/338 p.n.e.), tj. aż do śmierci.

Diogenes Laertios i cała dawna tradycja interpretacji myśli Speuzypa, z którego pism zachowały się skądinąd tylko nieliczne fragmenty, mówi nam, że był on w odróżnieniu od Arystotelesa wiernym kontynuatorem myśli platońskiej. Obecnie jednak uczeni uważają, że odrzucał on platońską teorię idei, wielu stara się też wykazać, że filozofia Arystotelesa jest bardziej zgodna z filozofią Platona niż podkreślająca swoją "ortodoksję" epigońska filozofia Akademii po jego śmierci. Wydaje się jednak, że Speuzyp zachował (wyrażoną w haśle Akademii "Niech nikt tu nie wchodzi, kto nie zna geometrii!") specyficzne dla myśli platońskiej zainteresowanie matematyką, które Arystoteles zatracił.

Sprawa różnic między filozoficznymi poglądami Arystotelesa i Speuzypa wplątana jest w niejasny (a być może pełen intryg) przebieg objęcia scholarchatu przez Speuzypa - sugeruje się, że Arystoteles sam chciał objąć tę godność, lecz gdy objął ją siostrzeniec Platona, obraził się głęboko i założył własną szkołę - Lykeion. Często uważa się Speuzypa za filozofa miernego, istnieją jednak (wysuwane przez myśl, którą można nazwać neokartezjańską) pewne tendencje do rehabilitacji Speuzypa, a nawet deprecjacji znaczenia Arystotelesa.