Splot - tkanina - Polski Serwis Naukowy

Ten artykuł dotyczy tkactwa. Zapoznaj się również z: inne znaczenia tego słowa.

Splot – w tkactwie sposób wzajemnego przeplatania się układów nitek osnowy i wątku w procesie tworzenia tkaniny.

Opis

Do opisu splotu wykorzystuje się następujące pojęcia:

Raport splotu $R$ – najmniejsza liczba różnie splatających się nitek osnowy i wątku. Wielokrotnie powtarzany raport daje wzór tkaniny. Rozróżnia się raport osnowowy $R_o$ oraz raport wątkowy $R_w.$ W splotach zasadniczych oba raporty są sobie równe $R = R_o = R_w.$ W splotach pochodnych zasadniczych $R_o \ne R_w$ (poz. „A” na rys. obok).

Pokrycie osnowowe – miejsce w tkaninie, w którym nitka osnowy znajduje się nad nitką wątku (poz. „a)” na rys. obok)

Pokrycie wątkowe – miejsce w tkaninie, w którym nitka wątku znajduje się nad nitką osnowy (poz. „b)” na rys. obok).

Projekt tkaniny

Splot jest podstawą rysunku dyspozycyjnego, który zawiera rysunek wzoru tkaniny wraz z przekrojami, sposób przewlekania osnowy przez nicielnice (bardo) i płochę oraz plan sterowania nicielnicami.

Mechanizm przesmykowy – mechanizm krosna tkackiego odpowiedzialny za zgodne z założonym splotem, podnoszenie odpowiednich grup nitek osnowy w celu umożliwienia wprowadzenia wątku tworzącego element tkaniny. Podnoszenie grup nitek nazywa się tworzeniem przesmyku.

Splot atłasowy – jeden z grupy trzech splotów zasadniczych. Jego budowa znacznie odbiega od dwóch pozostałych, tj. płóciennego i skośnego. Tkaniny wykonane w splotach atłasowych są tkaninami jednostronnymi i dzięki dużej przewadze pokryć jednego układu (osnowy lub wątku) oraz długim przeplotom są bardzo miękkie, elastyczne i błyszczące po jednej stronie. Duże raporty i długie przeploty powodują, że pojedyncze pokrycia jednego układu są całkowicie przykryte przez drugi układ. Tak więc o efektach (kolor, połysk) po jednej stronie decyduje wątek (satyna), a po drugiej stronie osnowa (atłas). Dawniej wyraźnie rozgraniczano sploty atłasowe i sploty satynowe. Obecnie obydwa sploty nazywa się atłasowymi, z opisem (wątkowy lub osnowowy) określającym przewagę danego układu. Natomiast przyjęło się nazywanie tkaniny wykonanej w splocie atłasowym osnowowym atłasem, a tkaniny wykonanej w splocie atłasowym wątkowym satyną.

Rysunek dyspozycyjny projektu tkaniny

Rysunek dyspozycyjny

Rysunek dyspozycyjny wykonuje się na specjalnym papierze kratkowym – kratkówce. Do zamalowywania pól pokryć osnowowych używa się koloru czarnego w obrębie raportu. Powtórzenia raportu zamalowuje się kolorem czerwonym (cynober) lub, w rysunku jednobarwnym, kreskuje się pod kątem 45°. Rysunek splotu zawsze rozpoczyna się od pokrycia osnowowego. Na rysunku splotu kolejne nitki osnowy numerowane są od lewej do prawej, a kolejne nitki wątku od dołu do góry. Natomiast kolejne nicielnice numerowane są od góry do doły. Obecnie projektowanie tkanin jest wspomagane komputerowo.

Na rysunku przedstawiono kompletny rysunek dyspozycyjny tkaniny o splocie skośnym, z dwoma alternatywnymi rozwiązaniami sposobu przewlekania do nicielnic i sterowania nicielnicami. Dla tkanin wąskich i niewielkiej gęstości osnowy stosuje się rozwiązanie C, D, natomiast dla tkanin szerokich i dużej gęstości osnowy, rozwiązanie E, F.

Elementy rysunku:

A – raport splotu,

B – sposób przewlekania osnowy do płochy,

C – sposób przewlekania osnowy do nicielnic,

D – plan sterowania nicielnicami,

E – alternatywny sposób przewlekania do nicielnic,

F – alternatywny plan sterowania nicielnicami,

G – przekrój tkaniny wzdłuż osnowy,

H – przekrój tkaniny wzdłuż wątku,

a) – ilustracja pokrycia osnowowego i sposób jego przedstawiania na rysunku splotu,

b) – ilustracja pokrycia wątkowego i sposób jego przedstawiania na rysunku splotu.

Podział splotów

Splot tkacki z przewagą pokryć osnowowych nazywa się osnowowym, a splot z przewagą pokryć wątkowych, wątkowym, natomiast splot, w którym istnieje równowaga pokryć wątkowych i osnowowych, nazywa się dwustronnym. Sploty dzielą się na: Zasadnicze

splot płócienny – splot dwustronny, ponieważ istnieje w nim równowaga pokryć osnowowych i wątkowych, $\begin{matrix} \frac{1 \quad}{\quad 1} \end{matrix};$ wygląd tkaniny po obu stronach jest identyczny;

splot skośny „S” lub „Z” (np. czteronitkowy $\scriptstyle R = 4$ ) – może występować jako:

wątkowy, $\begin{matrix} \frac{1 \quad}{\quad 3} \end{matrix},$

osnowowy, $\begin{matrix} \frac{3 \quad}{\quad 1} \end{matrix},$ lub

dwustronny, $\begin{matrix} \frac{2 \quad}{\quad 2} \end{matrix},$

splot atłasowy – może występować jako osnowowy (atłas) lub wątkowy (satyna) – w niektórych opracowaniach rozdziela się te dwie odmiany splotu atłasowego i odmianę wątkową nazywa się splotem satynowym; prawidłowe zaprojektowanie splotu atłasowego jest dość skomplikowane.

Pochodne zasadniczych

Wygląd powierzchni tkaniny wykonanej w splocie skośnym łamanym – jodełka.

sploty rypsowe – pochodne splotu płóciennego: poprzeczny, podłużny, skośny „S” lub „Z”,

sploty panamowe – pochodne splotu płóciennego: regularny, nieregularny;

sploty skośne – pochodne splotu skośnego zasadniczego: łamany (jodełka), stromorządkowy, wielorządkowy, wzmocniony, krzyżykowy;

sploty atłasowe – pochodne splotu atłasowego zasadniczego: nieregularny, wzmocniony, cieniowany, wieloskokowy.

Różne kombinacje splotów dają możliwość uzyskania różnorodnych wzorów z żakardowymi włącznie.