Sprzężniaki - Polski Serwis Naukowy

Sprzężniaki, sprzężniowe, sprzężniowce (Zygomycota Moreau) – gromada jądrowców należąca do królestwa grzybów (Fungi).

Charakterystyka

Sprzężniowce (Zygomycota) to niewielka grupa (ok. 300 gat.) grzybów saprofitycznych (wyjątki to pasożyty owadów). Grzyby saprofityczne rozwinęły się w połowie karbonu. Ich szczątki są bardzo rzadko spotykane z powodu braku elementów szkieletowych. Wyróżniamy trzy główne linie rozwojowe: skoczkowce, sprzężniowce oraz grzyby wyższe: workowce i podstawczaki. Posiadają grzybnię zbudowaną ze strzępek wielojądrowych, zwykle bez przegród. Rozmnażanie płciowe polega na łączeniu się gametangiów. W cyklu rozwojowym występuje wielojądrowa zygospora. W ścianie komórkowej tej grupy grzybów zawarta jest chityna. Rozmnażanie sprzężniowców polega na łączeniu się dwóch identycznych morfologicznie gametangiów plusowego i minusowego. Ten typ rozmnażania płciowego nazywa się zygogamią.

Workowce (Ascomycota Bold ex Caval.-Sm) – typ (gromada) grzybów z podkrólestwa Dikarya. Ich nazwa pochodzi od typu zarodni zwanej workiem (ascus), w której są wytwarzane zarodniki workowe (askospory). U workowców doszło do wytworzenia form współżyjących ściśle z jednokomórkowymi samożywnymi sinicami bądź zielenicami. Takie symbiotyczne organizmy nazywane są porostami i w starszych ujęciach systematycznych uznawane były za odrębną grupę organizmów z własną systematyką. Typem nomenklatorycznym jest rodzaj kustrzebka (Peziza Fr.)

Klasyfikacja systematyczna grzybów – klasyfikacja biologiczna organizmów należących do królestwa grzyby (Fungi). Zgodnie z tradycją stosowane w niej są zasady nomenklatury botanicznej, w tym określanie w polskojęzycznym nazewnictwie nazwy gromada dla jednostki taksonomicznej Phylum. Mimo to jednostka ta bywa określana przez niektórych autorów jako typ, co jest typowe dla nomenklatury zoologicznej.

Cykl rozwojowy

Cykl rozwojowy sprzężniowców na przykładzie pleśniaka białego.

W zarodniach powstają zarodniki sporangialne. Spory po rozpadzie zarodni przenoszone są przez ruchy powietrza na inne produkty. W przypadku, gdy strzępki należące do dwóch różnych grzybów znajdą się w pobliżu, dochodzi do wytworzenia się na nich gametangiów. Po ich połączeniu następuje proces zwany gametangiogamią. W miejscu połączenia tworzy się zygospora, mająca charakter przetrwalnika. W niej rozpoczyna się faza diploidalna, trwająca zazwyczaj kilka miesięcy. Dochodzi do niej poprzez łączenie się jąder (należących do obu grzybów), które ulegają podziałom mejotycznym na wiele jąder haploidalnych. Zygospora pęka i wyrasta z niej haploidalna strzępka. Jest to forma ograniczona do prostej, wzniesionej nitki. Na jej szczycie powstaje zarodnia, a w niej zarodniki sporangialne. Po uwolnieniu mogą one dać początek nowym grzybniom.

Zarodnik, spora – w botanice jest to haploidalna komórka służąca do bezpłciowego rozmnażania protistów, roślin (mszaki, paprotniki) i grzybów. Zarodniki są zazwyczaj wytwarzane w zarodniach, gdzie dojrzewają do momentu wysypu (ew. wylania) – zazwyczaj przez pęknięcie ich ścian. Następnie są zwykle rozprzestrzeniane w środowisku lądowym przez wiatr bądź w środowisku wodnym przez wodę. Mogą też powstawać zewnętrznie (np. u niektórych grzybów konidia).

Chityna (C8H13O5N)n (gr. chiton - wierzchnia szata) - polisacharyd glukozy (beta-glukozy). Związek organiczny, z którego są zbudowane szkielety zewnętrzne stawonogów. Chityna jest wytwarzana przez hypodermę, czyli nabłonkowy oskórek. Substancje bardzo zbliżone do chityny występują również u ramienionogów, mszywiołów i mięczaków, a ponadto w ścianach komórkowych grzybów.

Znaczenie w gospodarce człowieka

Dojrzała zarodnia rozłożka czerniejącego z rozsypanymi wkoło zarodnikami (sporami).

Sprzężniowce są sprawcami wielu przypadków pleśnienia artykułów spożywczych, tekstyliów, zawilgoconego papieru itp. Pleśniak biały rozwija się zwłaszcza na produktach mlecznych, a rozłożek czerniejący tworzy czarne naloty pleśni zwykle na owocach. Niektóre gatunki rozłożków są wykorzystywane do przemysłowej produkcji kwasu mlekowego.

Grzyby (Fungi T. L. Jahn & F. F. Jahn ex R. T. Moore) - królestwo należące do domeny jądrowców (Eucaryota). Dawniej, w zależności od ujęcia systematycznego takson ten miał rangę podkrólestwa (Fungi R.T. Moore, 1971), podtypu, (Fungi Engl. 1889) i klasy (Fungi Bartling, 1830).

Zarodnia (sporangium mn. sporangia) - organ rozmnażania bezpłciowego roślin zarodnikowych i grzybów, wytwarzany głównie na sporoficie i tworzący komórki rozrodcze (zarodniki). U mchów nazywana jest puszką, ma różne kształty, wielkość najczęściej kilka milimetrów.

Systematyka

Gromada Zygomycota jest zaliczana według "Catalogue of Life: 2009 Annual Checklist" do królestwa Fungi i należą do niej:

rzędy incertae sedis: Asellariales, Basidiobolales, Dimargaritales, Endogonales, Entomophthorales, Harpellales, Kickxellales, Mortierellales, Mucorales, Zoopagales;

rodzaje incertae sedis: Densospora, Nothadelphia, Spirogyromyces.

Wcześniejsze systemy klasyfikacyjne grzybów dzieliły gromadę Zygomycota na klasy Trichomycetes i Zygomycetes.

Saprotrofy, roztocza, mikrokonsumenci – (z gr. saprós - zgniły) – cudzożywne organizmy pobierające energię z martwych szczątków organicznych, rozkładając je do związków prostych. Są reprezentowane przez liczne drobnoustroje (bakterie, grzyby). Do niedawna uważano, że także niektóre rośliny lądowe (np. gnieźnik leśny) odżywiają się saprofitycznie, jednak mogą one pobierać substancje pochodzące z rozkładu szczątków jedynie dzięki mikoryzie (patrz rośliny saprofityczne), a zatem dzięki ścisłej symbiozie z odpowiednim gatunkiem grzyba. To stawia je bliżej roślin pasożytniczych niż prawdziwych saprotrofów. Tradycyjnie jednak mimo to wciąż bywają określane jako saprofity lub rośliny saprofityczne. Obecnie ten typ odżywiania określany jest jako myko-heterotrofia – w tym układzie pasożytniczym właściwym saprofitem jest grzyb, a nie roślina.

Przypisy

↑ Zygomycota w: Bisby FA, Roskov YR, Orrell TM, Nicolson D, Paglinawan LE, Bailly N, Kirk PM, Bourgoin T, Baillargeon G., eds (2009). Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2009 Annual Checklist. Digital resource at http://www.catalogueoflife.org/annual-checklist/2009/ Species 2000: Reading, UK.
CABI Bioscience Databases

Bibliografia

Jacek Balerstet, Waldemar Lewiński, Jan Prokop, Karol Sabath, Grażyna Skirmuntt, Biologia 1 zakres rozszerzony. Rumia, Wyd. Operon, 2002.
Leszek Trząski, Szkolny słownik biologiczny. Katowice, Wyd. Videograf II, 2000.
Barbara Gumińska, Władysław Wojewoda, Grzyby i ich oznaczenie. Warszawa, Wyd. Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, 1985.