Stąporków - Polski Serwis Naukowy

Stąporków – miasto w woj. świętokrzyskim, w powiecie koneckim, siedziba władz miejsko-wiejskiej gminy Stąporków. W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do woj. kieleckiego. Według danych z 31 grudnia 2008 Stąporków miał 5946 mieszkańców.

Panorama centrum Stąporkowa

Miejscowość otrzymała prawa miejskie w 1967 roku. Jest podzielona na kilka dzielnic (obręby): Wołów, Plac Wolności, Centrum (osiedle Żeromskiego, osiedle Leśne, XXX-lecie), Koprusa, Sadykierz, Nieborów.

Województwo kieleckie – województwo istniejące w okresie II Rzeczypospolitej, PRL oraz III Rzeczypospolitej. Utworzone 2 sierpnia 1919 na mocy ustawy tymczasowej o organizacji władz administracyjnych II instancji. Granice tego województwa zmieniały się w 1938, 1945, 1950 i 1975 roku. W czasie reformy administracyjnej w 1999 zostało zlikwidowane. Po reformie większa część jego obszaru znalazła się w województwie świętokrzyskim.
Droga krajowa nr 42 – droga krajowa przebiegająca przez województwa: opolskie, śląskie, łódzkie oraz świętokrzyskie o długości ok. 275 km. Przebiega z Kamiennej koło Namysłowa do Rudnika koło Starachowic. Droga posiada wspólne odcinki z drogą nr 45 pomiędzy Praszką i Kluczborkiem o długości ok. 22 km oraz z drogą nr 43 pomiędzy Rudnikami a Jaworznem o długości ok. 4,5 km.

Panorama dzielnicy Stąporków-Wołów

Przez miejscowość przepływa rzeka Czarna Konecka dopływ Pilicy, a także Młynówka dopływ Czarnej Koneckiej.

Głównymi ulicami są: Piłsudskiego (42) oraz Konecka (42)

Przez miasto przechodzi czerwony szlak turystyczny z rezerwatu przyrody Diabla Góra do Łącznej.

Historia

Początkiem Stąporkowa było powstanie w tym miejscu w połowie XVI w. kuźnicy Stąpor. Jej nazwa pochodziła prawdopodobnie od nazwiska właściciela. W latach 1738–1739 powstał tu wielki piec wybudowany przez kanclerza Jana Małachowskiego. W 1781 miejscowe zakłady zwiedzał hrabia Friedrich Wilhelm von Reden, zasłużony dla rozwoju przemysłu na Górnym Śląsku. Piec w Stąporkowie produkował wówczas 130 cetnarów surówki tygodniowo, tj. więcej niż podobne zakłady górnośląskie.

II wojna światowa – największy konflikt zbrojny w historii świata, trwający od 1 września 1939 do 2 września 1945 (w Europie do 8 maja 1945), obejmujący zasięgiem działań wojennych prawie całą Europę, wschodnią i południowo-wschodnią Azję, północną Afrykę, część Bliskiego Wschodu i wszystkie oceany. Niektóre epizody wojny rozgrywały się nawet w Arktyce i Ameryce Północnej. Poza większością państw europejskich i ich koloniami, brały w niej udział państwa Ameryki Północnej i Ameryki Południowej oraz Azji. Głównymi stronami konfliktu były państwa osi i państwa koalicji antyhitlerowskiej (alianci).
Kuźnica lub hamernia albo młotownia - dawny typ zakładu - manufaktury, w którym wytopione z rudy metale uzdatniano lub przerabiano za pomocą młota poruszanego kołem wodnym. Kuźnice (hamernie), stosowano także do nadawania odpowiedniego kształtu półproduktom i gotowym wyrobom metalowym, najczęściej żelaznym ale także z miedzi, mosiądzu, itp. Sama kuźnica była symbolem postępu stąd takie nazwy jak np. Kuźnica Kołłątajowska.

W 1838 rodzina Małachowskich rozbudowała i unowocześniła zakład. Stary wielki piec został zastąpiony przez dwa nowocześniejsze. W latach 1876 i 1895 miały miejsce kolejne modernizacje. Zakład przestawiono na paliwo koksowe. Powstała prażalnia rud z ośmioma piecami oraz 2 żeliwiaki. W samym zakładzie pracowało wówczas 300 robotników. W kopalniach rudy dostarczających surowca 500 kolejnych.

Powiat konecki - powiat w Polsce (województwo świętokrzyskie), utworzony w 1999 roku w ramach reformy administracyjnej. Jego siedzibą jest miasto Końskie.
Katolicyzm – doktryna Kościoła chrześcijańskiego – jednej z dwóch grup Kościołów, obok Kościoła prawosławnego, powstałych w wyniku rozłamu w Kościele chrześcijańskim w 1054 (tzw. schizmy wschodniej). Jedna z największych grup wyznań chrześcijańskich, obok prawosławia i protestantyzmu oraz ogół zasad wiary i życia religijnego do których odwołuje się Kościół rzymskokatolicki wraz z Kościołami wschodnimi pozostającymi z nim w pełnej jedności, wspólnoty tradycjonalistyczne, starokatolickie oraz część anglikańskich, liberalnych i niezależnych.

Pomimo zniszczeń i rekwizycji urządzeń z czasów I wojny światowej, zakład pracował do 1938 r., w latach 20-tych zrezygnowano z wytopu żelaza z rudy na rzecz odlewni żeliwa, a zabudowania przetrwały do 1945, kiedy zniszczone zostały w czasie ciężkich walk o miasteczko. W starych mapach i zdjęciach można znaleźć nazwę miejscowości jako "Stomporków".

Czarna (Czarna Konecka lub Czarna Maleniecka) – to rzeka w województwie świętokrzyskim (ujście w województwie łódzkim), najdłuższy (prawobrzeżny) dopływ Pilicy.
Polska, oficjalnie Rzeczpospolita Polska – państwo położone w Europie Środkowej nad Morzem Bałtyckim. Graniczy z Niemcami (na zachodzie), Czechami i Słowacją (na południu), Ukrainą i Białorusią (na wschodzie), na północnym wschodzie z Litwą oraz na północy z Rosją (obwód kaliningradzki). Ponadto polska granica wyłącznej strefy ekonomicznej na Bałtyku graniczy ze strefami Danii i Szwecji.

Po II wojnie światowej miejscowy przemysł odbudowano. Jako pierwsze uruchomiono kopalnie rudy (Stara Góra, Edward i inne). W późniejszym okresie powstała odlewnia żeliwa, która w 1961 zatrudniała 1100 osób. Liczba ludności Stąporkowa wzrosła z 700 w 1946 do 3472 w 1961.

W 1967 Stąporków uzyskał prawa miejskie. Po roku 1967 wybudowano Ośrodek Zdrowia, Gimnazjum, Hale sportową.

Synagoga, bożnica, bóżnica (z gr. συναγωγή synagoge: "zgromadzenie, miejsce zebrań") – żydowski dom modlitwy, miejsce zebrań religijnych i społecznych gminy żydowskiej.
I wojna światowa – pomiędzy od czasu wojen napoleońskich na kontynencie europejskim zakończony klęską Państw Centralnych, likwidacją mocarstw Świętego Przymierza i powstaniem w Europie Środkowej i południowej licznych państw narodowych. Mimo ogromu strat i wstrząsu nimi wywołanego wojna ta nie rozwiązała większości konfliktów, co doprowadziło do wybuchu II wojny światowej 21 lat po jej zakończeniu.

Rodzina Gutów

Pomnik przy ul. Gutów na terenie dawnej wsi Koprusa (obecnie w granicach miasta Stąporków) na polanie pomiędzy zabudowaniami mieszkalnymi. Murowany w formie prostokątnej ściany, ze ściętym, uskokowym daszkiem, na betonowej podstawie, w ogrodzeniu z łańcucha w żelaznych rurkach.

Podczas zwalczania oddziału mjr Henryka Dobrzańskiego "Hubala" na początku kwietnia 1940 r. Niemcy zamordowali w lesie serbinowskim Mariana Guta, niespełna 18-letniego chłopca walczącego w tych oddziałach. Dnia 6 kwietnia 1940 roku żandarmi zamordowali całą rodzinę jeńca: ojca, matkę i dwójkę rodzeństwa, paląc zwłoki wraz z zabudowaniami. Pomnik upamiętnia tamte tragiczne wydarzenia, zaś symboliczna mogiła rodziny Gutów znajduje się na cmentarzu w Niekłaniu.

Rezerwat przyrody Diabla Góra – rezerwat krajobrazowy i przyrody nieożywionej położony w gminach Aleksandrów (powiat piotrkowski) i Żarnów (powiat opoczyński) w województwie łódzkim, w Nadleśnictwie Przedbórz na terenie obrębu Reczków.
Friedrich Wilhelm von Reden (ur. 23 marca 1752 w Hameln, Dolna Saksonia, zm. 3 lipca 1815 w Bukowcu (niem. Buchwald) w Sudetach) – dyrektor Wyższego Urzędu Górniczego we Wrocławiu, a później minister w rządzie pruskim, zasłużony dla rozwoju przemysłu Górnego Śląska. W 1786 r. obdarzony przez króla Fryderyka Wilhelma II tytułem hrabiowskim.

Oświata

Przedszkola

Publiczne Przedszkole w Stąporkowie

Punkt Przedszkolny w Stąporkowie

Szkoły Podstawowe

Publiczna Szkoła Podstawowa nr 1 w Stąporkowie

Publiczna Szkoła Podstawowaz nr 2 w Stąporkowie (członek Zespołu Szkół Publicznych w Stąporkowie)

Gimnazja

Publiczne Gimnazjum w Stąporkowie (członek Zespołu Szkół Publicznych w Stąporkowie)

Szkoły średnie

Zespół Szkół Ponadgimnazjalnych im. Stanisława Staszica w Stąporkowie

Województwo świętokrzyskie – jednostka podziału administracyjnego Polski, jedno z 16 województw utworzonych w 1999 r. W przybliżeniu obejmuje większą część obszaru dawnego województwa kieleckiego, część tarnobrzeskiego (powiaty opatowski, sandomierski i staszowski) oraz skrawki radomskiego, piotrkowskiego i częstochowskiego. Położone jest w południowo-wschodniej części kraju.
Gmina Stąporków - gmina miejsko-wiejska w województwie świętokrzyskim, w powiecie koneckim. W latach 1975-1998 gmina położona była w województwie kieleckim.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)